Τρίτη ηλικία: Επενδύουμε στην αξιοπρέπεια

Της Μαρίας Γαλλιού

Υπάρχουν κάποιες παγκόσμιες ημέρες που κινδυνεύουν να εξαντληθούν σε μια ανάρτηση, μια φωτογραφία, μερικές ευχές.

Η 1η Οκτωβρίου δεν είναι μία από αυτές.

Η Διεθνής Ημέρα των Ηλικιωμένων καθιερώθηκε το 1990 από τη Γενική Συνέλευση των Ηνωμένων Εθνών με το ψήφισμα 45/106. Έναν χρόνο αργότερα, ο ΟΗΕ διατύπωσε τις αρχές που πρέπει να συνοδεύουν τη ζωή των μεγαλύτερων ανθρώπων: ανεξαρτησία, συμμετοχή, φροντίδα, αυτοπραγμάτωση και αξιοπρέπεια.

Λέξεις απλές. Καθόλου όμως αυτονόητες.

Γιατί τελικά ο τρόπος με τον οποίο μια κοινωνία συμπεριφέρεται στους ηλικιωμένους της είναι ένας από τους πιο ειλικρινείς δείκτες του πολιτισμού της.

Οι άνθρωποι της τρίτης ηλικίας δεν είναι μια «ειδική κατηγορία πληθυσμού». Είναι οι γονείς μας, οι παππούδες μας, οι άνθρωποι που εργάστηκαν, δημιούργησαν οικογένειες, πλήρωσαν φόρους και ασφαλιστικές εισφορές, κράτησαν όρθιες μικρές και μεγάλες κοινότητες. Έχτισαν με κόπο και ιδρώτα όσα απολαμβάνουμε.

Η τρίτη ηλικία είναι ίσως η μοναδική κοινωνική ομάδα στην οποία, εφόσον μας δοθεί το προνόμιο του χρόνου, όλοι και όλες κάποια στιγμή θα ανήκουμε. Οριστικά και αμετάκλητα. Χωρίς δυνατότητα επιστροφής και ανεξάρτητα από την κοινωνική μας θέση.

Το ερώτημα λοιπόν δεν είναι αν θα γεράσουμε.

Το ερώτημα είναι πώς.

Με ποιες συνθήκες; Με ποια αυτονομία; Με ποια πρόσβαση στην υγεία; Με πόση κοινωνική επαφή; Με πόση ασφάλεια; Και, τελικά, με πόση αξιοπρέπεια;

Η Ευρώπη που γερνά και η φροντίδα που πρέπει να αλλάξει

Το ζήτημα δεν αφορά μόνο τη Λάρισα ούτε μόνο την Ελλάδα.
Αφορά ολόκληρη την Ευρώπη.

Η δημογραφική μετάβαση είναι ήδη εδώ. Η Eurostat προβλέπει σημαντική αύξηση της αναλογίας των πολιτών ηλικίας άνω των 65 ετών τις επόμενες δεκαετίες, ενώ παράλληλα περιορίζεται το ποσοστό του πληθυσμού σε ηλικία εργασίας.

Και εδώ βρίσκεται ίσως η μεγαλύτερη αλλαγή φιλοσοφίας που οφείλουμε να κάνουμε.
Να σταματήσουμε να αντιμετωπίζουμε τη γήρανση μόνο ως «πρόβλημα» και να αρχίσουμε να τη διαχειριζόμαστε ως νέα κοινωνική πραγματικότητα που απαιτεί διαφορετικές υποδομές, διαφορετικές υπηρεσίες και διαφορετικό μοντέλο φροντίδας.

Η ίδια η Ευρωπαϊκή Ένωση έχει μετακινήσει πλέον τη συζήτηση προς αυτή την κατεύθυνση. Η Ευρωπαϊκή Στρατηγική για τη Φροντίδα και η σχετική Σύσταση του Συμβουλίου θέτουν ως στόχο υπηρεσίες μακροχρόνιας φροντίδας ποιοτικές, προσιτές οικονομικά και προσβάσιμες, είτε αυτές παρέχονται στο σπίτι είτε στην κοινότητα είτε σε οργανωμένες δομές φιλοξενίας.

Οι αριθμοί εξηγούν γιατί. Σύμφωνα με στοιχεία που παρουσίασε η Ευρωπαϊκή Επιτροπή το 2026, οι άνθρωποι στην ΕΕ που θα χρειάζονται μακροχρόνια φροντίδα εκτιμάται ότι θα αυξηθούν από 30,8 εκατομμύρια το 2019 σε 38,1 εκατομμύρια το 2050.

Άρα, το σύγχρονο κοινωνικό κράτος δεν μπορεί πλέον να στηρίζεται αποκλειστικά στο παλιό μοντέλο όπου για δεκαετίες ολόκληρο το βάρος έπεφτε στην οικογένεια και πολύ συχνά σε μία γυναίκα της οικογένειας.

Αλλάζει η οικογένεια. Τα ωράρια εργασίας είναι πλέον διαφορετικά όπως και οι απαιτήσεις. Αλλάζουν οι κοινωνικές σχέσεις. Αυξάνεται το προσδόκιμο ζωής.

Πρέπει επομένως να αλλάξει και η φροντίδα.

Και το στοίχημα για την Ευρώπη δεν είναι να δημιουργήσει απλώς περισσότερες «κλίνες». Είναι να δημιουργήσει περισσότερη ζωή μέσα στα χρόνια: πρόληψη, ιατρική παρακολούθηση, κοινωνικοποίηση, ψυχολογική υποστήριξη, δραστηριότητες, προσβασιμότητα, τεχνολογία, αυτονομία.

Από τις διακηρύξεις στην πραγματικότητα

Εδώ ακριβώς η μεγάλη ευρωπαϊκή συζήτηση συναντά μια απολύτως συγκεκριμένη τοπική ανάγκη.
Η Περιφέρεια Θεσσαλίας έχει προχωρήσει στην επίσημη πρόσκληση προς το Δημοτικό Γηροκομείο Λάρισας, στο πλαίσιο του Περιφερειακού Προγράμματος Ανάπτυξης Θεσσαλίας 2026–2030, για έργα που αφορούν την ενίσχυση, αναβάθμιση, τον εκσυγχρονισμό και τη βελτίωση των υποδομών φροντίδας και φιλοξενίας ηλικιωμένων.

Και εδώ οι λέξεις του διοικητικού εγγράφου αποκτούν ιδιαίτερη σημασία.
Δεν αναφέρεται μόνο σε κτήρια.

Μιλά για λειτουργικότητα, ασφάλεια, προσβασιμότητα, ποιοτικές υπηρεσίες κοινωνικής φροντίδας και αξιοπρεπή διαβίωση. Συνδέει μάλιστα ρητά την επένδυση με τις δημογραφικές εξελίξεις, την αύξηση του ηλικιωμένου πληθυσμού και τις αυξανόμενες ανάγκες μακροχρόνιας φροντίδας.

Αυτό είναι το πραγματικό νόημα των 3,15 εκατομμυρίων ευρώ.
Όχι απλώς τσιμέντο, τούβλα και τετραγωνικά μέτρα.
Κοινωνική υποδομή.

Στο αρχικό σχέδιο είχε ήδη προβλεφθεί ο εκσυγχρονισμός του Δημοτικού Γηροκομείου, η δημιουργία δύο νέων πτερύγων φιλοξενίας και η αναβάθμιση του υπάρχοντος κτιρίου που ανάγεται στις αρχές της δεκαετίας του 1970. Η νέα πρόσκληση δημιουργεί πλέον ένα σαφές χρηματοδοτικό πλαίσιο για το επόμενο βήμα που δεν εμφανίστηκε ξαφνικά.

Το ενδιαφέρον της Περιφέρειας είχε εκδηλωθεί ήδη από τους πρώτους μήνες της νέας περιφερειακής διοίκησης, όταν μάλιστα η Θεσσαλία βρισκόταν ακόμη αντιμέτωπη με τις συνέπειες των καταστροφών του Daniel.

Η συνέχεια λοιπόν έχει αξία.
Γιατί στην κοινωνική πολιτική οι προθέσεις μετράνε μόνο όταν αποκτούν χρονοδιάγραμμα, χρηματοδότηση, τεχνικό σχέδιο και ορατό αποτέλεσμα.

Η επένδυση που αφορά όλους μας

Ένα σύγχρονο γηροκομείο δεν πρέπει να είναι ένας χώρος όπου απλώς «μένουν» ηλικιωμένοι.
Πρέπει να είναι ένας χώρος όπου συνεχίζουν να ζουν.

Να έχουν φροντίδα αλλά και επιλογές. Ασφάλεια αλλά και αυτονομία. Ιατρική παρακολούθηση αλλά και κοινωνική ζωή. Ανθρώπους γύρω τους. Δραστηριότητες. Ένα παράθυρο στον κόσμο και όχι έναν χώρο αναμονής έξω από αυτόν.

Αυτό είναι άλλωστε και το σύγχρονο ευρωπαϊκό μοντέλο: προσωποκεντρική φροντίδα, με έναν συνδυασμό οικιακής, κοινοτικής και οργανωμένης μακροχρόνιας υποστήριξης, ώστε ο ηλικιωμένος να μην προσαρμόζεται απλώς στη δομή αλλά η δομή να προσαρμόζεται στις ανάγκες του ανθρώπου.
Γι’ αυτό η επένδυση στην τρίτη ηλικία δεν είναι φιλανθρωπία.

Δεν είναι πολυτέλεια.
Δεν είναι καν μια πολιτική που αφορά αποκλειστικά τους σημερινούς ηλικιωμένους.
Είναι μια διαγενεακή συμφωνία αξιοπρέπειας.
Είναι η υπόσχεση μιας κοινωνίας προς κάθε άνθρωπο ότι, όταν οι δυνάμεις του μειωθούν, η αξία του δεν θα μειωθεί μαζί τους.

Και ίσως, τελικά, αυτό να είναι το ουσιαστικότερο μήνυμα της 1ης Οκτωβρίου:
Τα γηρατειά δεν μπορούμε να τα αποφύγουμε. Το να φτάσει κανείς σε αυτά είναι προνόμιο.
Αυτό που μπορούμε και οφείλουμε να επιλέξουμε είναι οι συνθήκες μέσα στις οποίες θα τα ζήσουμε.
Και εκεί ακριβώς αρχίζει η ευθύνη μιας πολιτισμένης κοινωνίας.

Η Μαρία Γαλλιού είναι δικηγόρος, Χωρική Αντιπεριφερειάρχης ΠΕ Λάρισας