Όταν ο πρωθυπουργός παρακαλά την αγορά, κάτι δεν πάει καλά σ’ αυτή τη χώρα

Κάποιες ειδήσεις αξίζουν περισσότερο για όσα αποκαλύπτουν, παρά για όσα ανακοινώνουν. Η πληροφορία ότι στο Μέγαρο Μαξίμου πραγματοποιήθηκε σύσκεψη με εκπροσώπους της βιομηχανίας και των σούπερ μάρκετ, με στόχο να επιτευχθούν μειώσεις στις τιμές βασικών αγαθών, είναι μία από αυτές. Η κυβέρνηση επιδίωξε μια συμφωνία για μειώσεις της τάξης του 5%-6% σε δεκάδες κατηγορίες προϊόντων, ενώ στο τραπέζι βρέθηκε και η λήξη του πλαφόν στο περιθώριο κέρδους ως διαπραγματευτικό εργαλείο.

Το ερώτημα, όμως, δεν είναι αν οι τιμές θα μειωθούν. Μακάρι να μειωθούν και να το νιώσει άμεσα κάθε νοικοκυριό που βλέπει το καλάθι του σούπερ μάρκετ να αδειάζει πριν φτάσει στο ταμείο.

Το πραγματικό ερώτημα είναι άλλο. Είναι φυσιολογικό η λειτουργία της αγοράς να εξαρτάται από μια συνάντηση στο πρωθυπουργικό γραφείο;

Σε μια οργανωμένη οικονομία, οι τιμές δεν αποτελούν προϊόν προσωπικών διαβουλεύσεων ανάμεσα στην πολιτική εξουσία και στους ισχυρότερους παίκτες της αγοράς. Υπάρχουν κανόνες, θεσμοί, ανεξάρτητες αρχές και μηχανισμοί ανταγωνισμού που διασφαλίζουν ότι ούτε ο καταναλωτής θα αισθάνεται απροστάτευτος ούτε οι επιχειρήσεις θα λειτουργούν χωρίς όρια.

Αν χρειάζεται μια σύσκεψη κορυφής για να πειστούν οι μεγάλοι της αγοράς να μειώσουν τις τιμές, γεννιέται αυθόρμητα μια δεύτερη απορία. Αν μπορούν να τις μειώσουν από τη μια μέρα στην άλλη, γιατί δεν το έκαναν νωρίτερα; Και αν υπήρχαν περιθώρια, ποιος πλήρωνε μέχρι σήμερα τη διαφορά;

Η κυβέρνηση υποστηρίζει ότι επιδιώκει μια κοινωνική συμφωνία που θα προστατεύσει τα νοικοκυριά μετά τη λήξη του πλαφόν στο περιθώριο κέρδους. Όμως μια οικονομία δεν μπορεί να λειτουργεί διαρκώς με έκτακτες συμφωνίες. Οι συμφωνίες είναι προσωρινές. Οι κανόνες είναι μόνιμοι.

Υπάρχει και κάτι ακόμη που προκαλεί προβληματισμό. Η συγκεκριμένη πρωτοβουλία δεν παρουσιάστηκε ως μια αναγκαστική παρέμβαση σε μια δύσκολη συγκυρία. Προβλήθηκε ως μια σημαντική κυβερνητική επιτυχία πριν ακόμη αποδώσει αποτέλεσμα. Αυτό από μόνο του δείχνει πόσο έχουμε μετατοπίσει τον πήχη των προσδοκιών μας. Αντί να θεωρούμε αυτονόητο ότι η αγορά λειτουργεί με διαφάνεια και υγιή ανταγωνισμό, χειροκροτούμε επειδή χρειάστηκε να συγκληθεί σύσκεψη για να συζητηθεί το αυτονόητο.

Η ακρίβεια δεν αντιμετωπίζεται με φωτογραφίες γύρω από ένα τραπέζι ούτε με άτυπες δεσμεύσεις που μπορεί να ισχύσουν σήμερα και να ανατραπούν αύριο. Προϋποθέτει σταθερούς κανόνες, ουσιαστικούς ελέγχους, πραγματικό ανταγωνισμό και θεσμούς που λειτουργούν ανεξάρτητα από το ποιος βρίσκεται κάθε φορά στην εξουσία!

Γιατί, όταν η κανονικότητα μιας οικονομίας εξαρτάται από το αν ο πρωθυπουργός θα καταφέρει να πείσει τους ισχυρούς της αγοράς, τότε το πρόβλημα δεν είναι οι τιμές, αλλά τρόπος που έχουμε μάθει να αντιλαμβανόμαστε τη λειτουργία της ίδιας της αγοράς…

Απόστολος Γ. Ράιδος