Τελικά, δεν υπάρχει woke ατζέντα στην Ελλάδα;

Η χθεσινή δήλωση του Κυριάκου Μητσοτάκη στη ΔΕΘ ήταν κατηγορηματική. «Δεν υπάρχει woke ατζέντα στην Ελλάδα», είπε, επιχειρώντας να βάλει σαφή απόσταση ανάμεσα σε όσα συμβαίνουν στη χώρα μας και στις πιο ακραίες εκδοχές της σχετικής συζήτησης στις Ηνωμένες Πολιτείες. Η φράση αυτή όμως εύλογα ενεργοποιεί τα αντανακλαστικά του κοινού νου και ξύνει πληγές που η ίδια η κυβέρνηση θα ήθελε – ως άλλον ευσεβή πόθο – να κλείσει, καθώς τα τελευταία χρόνια έχει προχωρήσει σε μια σειρά παρεμβάσεων σε ζητήματα οικογένειας, φύλου, σεξουαλικού προσανατολισμού, εκπαίδευσης και δικαιωμάτων. Πρόκειται για επιλογές που έχουν καταγραφεί σε νόμους, κυβερνητικές στρατηγικές, δηλώσεις υπουργών και εκπαιδευτικό υλικό.

Ο πιο χαρακτηριστικός σταθμός είναι ο νόμος του 2024 για τον γάμο των ομόφυλων ζευγαριών. Ήταν μία από τις πλέον φορτισμένες πολιτικά αποφάσεις της δεύτερης κυβερνητικής θητείας του Κυριάκου Μητσοτάκη, με έντονες αντιδράσεις ακόμη και στο εσωτερικό της Νέας Δημοκρατίας. Στον ίδιο τον νόμο υπάρχει αναφορά στην Εθνική Στρατηγική για την Ισότητα των ΛΟΑΤΚΙ+. Αυτό έχει τη σημασία του, γιατί δείχνει πως η συγκεκριμένη μεταρρύθμιση εντασσόταν σε ένα ευρύτερο σχέδιο πολιτικών και όχι σε μία μεμονωμένη πρωτοβουλία.

Η στρατηγική αυτή είχε ξεκινήσει ήδη από το 2021, με απόφαση του πρωθυπουργού, και περιλάμβανε παρεμβάσεις σε πολλά επίπεδα του κράτους. Ιδιαίτερο ενδιαφέρον έχει το κεφάλαιο της εκπαίδευσης. Εκεί προβλέπονταν κατευθύνσεις για ζητήματα σεξουαλικού προσανατολισμού, ταυτότητας και έκφρασης φύλου, αλλαγές στα προγράμματα σπουδών, ενίσχυση της σεξουαλικής αγωγής και μεγαλύτερη παρουσία αυτών των θεμάτων στη σχολική ύλη. Υπήρχε επίσης πρόταση για αναθεώρηση εκπαιδευτικού υλικού και για ενσωμάτωση θεμάτων που σχετίζονται με τη ΛΟΑΤΚΙ+ κοινότητα σε μαθήματα όπως η Κοινωνική και Πολιτική Αγωγή, η Βιολογία, η Γλώσσα και η Σεξουαλική Αγωγή.

Η σχετική κατεύθυνση φάνηκε και από τις δημόσιες τοποθετήσεις υπουργών. Η Νίκη Κεραμέως, ως υπουργός Παιδείας, είχε αναφερθεί στην ένταξη της σεξουαλικής αγωγής στο υποχρεωτικό σχολικό πρόγραμμα και είχε συνδέσει την εκπαιδευτική πολιτική με έννοιες όπως η συμπερίληψη, η ισότητα των φύλων, η αντιμετώπιση των διακρίσεων και τα ανθρώπινα δικαιώματα.

Παράλληλα, η κυβέρνηση προχώρησε στην κατάργηση του αποκλεισμού των ομοφυλόφιλων από την αιμοδοσία, στην απαγόρευση των πρακτικών μεταστροφής και στη νομοθετική κατοχύρωση όρων όπως «ταυτότητα φύλου» και «έκφραση φύλου».

Υπήρξαν ακόμη ειδικές ρυθμίσεις για τα ίντερσεξ παιδιά και για ιατρικές παρεμβάσεις στα χαρακτηριστικά φύλου. Ο ίδιος ο Παύλος Μαρινάκης είχε μιλήσει δημόσια για την Εθνική Στρατηγική για τους ΛΟΑΤΚΙ πολίτες και για αιτήματα τα οποία είχαν ήδη ικανοποιηθεί από την κυβέρνηση.

Αυτά είναι καταγεγραμμένα γεγονότα, όχι εικασίες ή μυθοπλασία κάποιων φανατικών συντηρητικών ομάδων. Έτσι λοιπόν, η πραγματική συζήτηση αρχίζει από τη στιγμή που κάποιος επιχειρεί να τα ονομάσει. Γιατί ο όρος «woke» δεν έχει μία κοινά αποδεκτή πολιτική ή επιστημονική σημασία. Χρησιμοποιείται συχνά για εντελώς διαφορετικά πράγματα. Άλλοι τον συνδέουν με ακραίες μορφές πολιτικής ορθότητας και άλλοι με κάθε προοδευτική πολιτική γύρω από το φύλο, τη σεξουαλικότητα και τις μειονότητες.

Επομένως, ο πρωθυπουργός μπορεί να υποστηρίζει ότι στην Ελλάδα δεν υπάρχουν οι υπερβολές που έχουν εμφανιστεί σε ορισμένα αμερικανικά πανεπιστήμια ή σε κομμάτια της δημόσιας συζήτησης στις ΗΠΑ. Αυτό είναι διαφορετικό όμως από το να υποστηρίζεται ότι στη χώρα δεν υπήρξε μια σταθερή πολιτική κατεύθυνση σε ζητήματα φύλου, σεξουαλικού προσανατολισμού και οικογένειας. Υπήρξε και μάλιστα, σε μεγάλο βαθμό υλοποιήθηκε από τη σημερινή κυβέρνηση.

Το θέμα των νέων σχολικών βιβλίων έφερε ξανά αυτή τη συζήτηση στην επιφάνεια. Γύρω από ορισμένες εικόνες και αναφορές κυκλοφόρησαν και ανακρίβειες, άρα χρειάζεται προσοχή. Υπάρχει όμως εγκεκριμένο εκπαιδευτικό υλικό στο οποίο γίνεται αναφορά σε οικογένεια με δύο γονείς του ίδιου φύλου. Μετά την ψήφιση του σχετικού νόμου, μια τέτοια αναφορά μπορεί να θεωρηθεί φυσική αποτύπωση της νέας νομικής πραγματικότητας. Παράλληλα, όμως, είναι λογικό να ανοίγει συζήτηση για το πώς, σε ποια ηλικία και με ποιον τρόπο παρουσιάζονται τέτοια ζητήματα στα παιδιά. Αυτή η συζήτηση δεν πρέπει να γίνεται με υπερβολές ούτε με θεωρίες συνωμοσίας. Υπάρχουν αρκετά πραγματικά στοιχεία ώστε να γίνει σοβαρά.

Εδώ βρίσκεται και η πολιτική αντίφαση της σημερινής στάσης της κυβέρνησης. Μέχρι πριν από λίγα χρόνια, πολλές από αυτές τις παρεμβάσεις παρουσιάζονταν ως απόδειξη ότι η Νέα Δημοκρατία εκσυγχρονίζεται και αποκτά πιο κοινωνικά φιλελεύθερο πρόσωπο. Ο Κυριάκος Μητσοτάκης είχε άλλωστε επενδύσει αρκετά στην εικόνα μιας Νέας Δημοκρατίας που ανοίγεται προς το Κέντρο και δεν φοβάται αλλαγές που παλαιότερα θα ήταν δύσκολο να περάσουν από μια κεντροδεξιά κυβέρνηση.  Ο γάμος των ομόφυλων ζευγαριών ήταν ίσως η πιο καθαρή έκφραση αυτής της στρατηγικής.

Το πολιτικό κλίμα όμως έχει αλλάξει. Στην Ευρώπη και στις Ηνωμένες Πολιτείες υπάρχει πλέον ισχυρή αντίδραση απέναντι σε πολιτικές που τα προηγούμενα χρόνια εντάσσονταν κάτω από την ομπρέλα της συμπερίληψης, της ταυτότητας φύλου και της πολιτικής ορθότητας.  Στην Ελλάδα, ο γάμος των ομόφυλων ζευγαριών προκάλεσε επίσης σοβαρές αντιδράσεις στο παραδοσιακό ακροατήριο της Νέας Δημοκρατίας. Δεν είναι λοιπόν παράλογο να διαβάσει κανείς τη χθεσινή δήλωση του πρωθυπουργού και ως μήνυμα προς αυτό το κοινό.

Ο Κυριάκος Μητσοτάκης μοιάζει να λέει ότι μέχρι εδώ έγιναν συγκεκριμένες αλλαγές, αλλά δεν υπάρχει πρόθεση να ακολουθηθεί η διαδρομή που είδαμε σε άλλες χώρες. Αυτό όμως απέχει αρκετά από το «δεν υπάρχει woke ατζέντα στην Ελλάδα». Η κυβέρνηση μπορεί να απορρίπτει σήμερα τον συγκεκριμένο χαρακτηρισμό. Μπορεί να θεωρεί ότι όσα έκανε εντάσσονται αποκλειστικά στον κοινωνικό φιλελευθερισμό και στην προστασία δικαιωμάτων. Η πραγματικότητα παραμένει ότι τα τελευταία χρόνια υπήρξε οργανωμένη κρατική πολιτική σε αυτά τα ζητήματα.

Υπήρξε Εθνική Στρατηγική για την Ισότητα των ΛΟΑΤΚΙ+. Υπήρξαν νομοθετικές αλλαγές για τον γάμο, την ταυτότητα και την έκφραση φύλου. Υπήρξαν αλλαγές στην εκπαιδευτική πολιτική και συγκεκριμένες κατευθύνσεις για τη σχολική ύλη. Όλα αυτά φέρουν την υπογραφή της κυβέρνησης Μητσοτάκη. Γι’ αυτό και η συζήτηση δεν κλείνει με μία κατηγορηματική δήλωση στη ΔΕΘ.

Αντίθετα, έχω βαθιά την πεποίθηση πως τώρα αποκτά ακόμη μεγαλύτερο ενδιαφέρον, όσο φουντώνει η πολιτική κόντρα μεταξύ του Κυριάκου Μητσοτάκη και του Αντώνη Σαμαρά. Γιατί το πραγματικό πολιτικό ερώτημα είναι αν η κυβέρνηση άλλαξε γραμμή ή αν απλώς άλλαξε τον τρόπο με τον οποίο περιγράφει σήμερα τις επιλογές που η ίδια έκανε τα προηγούμενα χρόνια. Όσο κι αν ξορκίζει τον όρο woke ο πρωθυπουργός, πλέον έρχεται αντιμέτωπος με τις συνέπειες των πράξεών και των λόγων της κυβέρνησής του.

Απόστολος Γ. Ράιδος