Ο Μαζωνάκης στη χώρα του κατόπιν εορτής

Η υπόθεση του Γιώργου Μαζωνάκη έχει όλα εκείνα τα χαρακτηριστικά που συνήθως μας κάνουν να κοιτάμε ένα γεγονός μόνο από τη στιγμή που αυτό έχει ήδη εξελιχθεί σε τραγωδία. Τότε ξαφνικά αποκτούν σημασία οι έλεγχοι που είχαν προηγηθεί, τα μηχανήματα που υπήρχαν σε έναν χώρο, οι άδειες, τα έγγραφα, οι διαδικασίες, οι ευθύνες, ποιος γνώριζε και τι ακριβώς γνώριζε.

Οι δύο γιατροί που εμπλέκονται έχουν προφυλακιστεί, αρνούνται όσα τους αποδίδονται και η δικαστική διερεύνηση βρίσκεται σε εξέλιξη. Καλό είναι αυτό να μην το ξεχνάμε μέσα στην ένταση των ημερών. Η δημοσιότητα μιας υπόθεσης δεν υποκαθιστά ούτε την ανάκριση ούτε τη Δικαιοσύνη και όποιος βιάζεται να μοιράσει ποινικές ευθύνες συνήθως προσφέρει περισσότερο θόρυβο παρά ενημέρωση.

Υπάρχουν όμως πράγματα που μπορούν να συζητηθούν χωρίς να περιμένουμε την τελική δικαστική κρίση. Το πρώτο είναι αυτή η παράξενη ελληνική ικανότητα να γινόμαστε εξαιρετικά σχολαστικοί όταν έχει ήδη συμβεί το χειρότερο. Τότε ανοίγουν οι φάκελοι, αρχίζουν οι αυτοψίες, θυμόμαστε τις καταγγελίες, επανεξετάζουμε τους προηγούμενους ελέγχους και ανακαλύπτουμε ότι μια λεπτομέρεια που μέχρι χθες έμοιαζε ασήμαντη μπορεί τελικά να μην ήταν καθόλου.

Δεν αφορά μόνο αυτή την υπόθεση. Το έχουμε δει τόσες φορές ώστε σχεδόν δεν μας εκπλήσσει πια. Ένα σύστημα μπορεί να λειτουργεί για χρόνια με μικρές ή μεγαλύτερες αδυναμίες και όλοι να προσαρμόζονται σε αυτές, μέχρι να υπάρξει ένα γεγονός που δεν επιτρέπει άλλη αδιαφορία. Τότε η κινητοποίηση είναι άμεση, οι δηλώσεις αυστηρές και ο έλεγχος εξονυχιστικός. Μόνο που ο έλεγχος έχει πραγματική αξία πριν συμβεί κάτι.

Η συγκεκριμένη ιστορία ακουμπά όμως και κάτι πολύ πιο σύγχρονο, το οποίο τα επόμενα χρόνια θα το βρίσκουμε συνεχώς μπροστά μας. Την τεράστια αγορά που έχει δημιουργηθεί γύρω από τη μακροζωία, την αντιγήρανση, το wellness, την αποτοξίνωση, την «αναζωογόνηση» του οργανισμού και κάθε λογής θεραπεία που υπόσχεται λίγο καλύτερο σώμα, λίγο περισσότερη ενέργεια, λίγο περισσότερο χρόνο.

Δεν είναι περίεργο που αυτή η αγορά μεγαλώνει τόσο γρήγορα. Ο άνθρωπος πάντα φοβόταν τα γηρατειά και τον θάνατο. Σήμερα απλώς έχει περισσότερα χρήματα, περισσότερη τεχνολογία και περισσότερους τρόπους να πιστέψει ότι μπορεί ίσως να καθυστερήσει και τα δύο.

Εδώ όμως υπάρχει μια δυσκολία που δεν είναι καθόλου μικρή. Πολλές από αυτές τις θεραπείες χρησιμοποιούν πραγματική ιατρική τεχνολογία και πραγματικούς επιστημονικούς όρους. Για τον πολίτη είναι εξαιρετικά δύσκολο να καταλάβει πότε βρίσκεται απέναντι σε μια θεραπεία με σαφή ένδειξη και πότε απέναντι σε μια εφαρμογή που έχει ντυθεί με αρκετή επιστήμη ώστε να ακούγεται περισσότερο αποδεδειγμένη απ’ όσο είναι στην πραγματικότητα.

Ένα μηχάνημα μπορεί να είναι εντυπωσιακό. Ένας χώρος μπορεί να είναι πολυτελής. Ο γιατρός μπορεί να είναι γνωστός. Μια θεραπεία μπορεί να κοστίζει πολύ. Μπορεί να την έχουν κάνει άνθρωποι που βλέπουμε στην τηλεόραση ή στα κοινωνικά δίκτυα. Τίποτε από αυτά, από μόνο του, δεν λέει αν κάτι είναι αναγκαίο για τον συγκεκριμένο άνθρωπο που κάθεται απέναντι στον γιατρό.

Υπάρχει μια άποψη που ακούγεται συχνά, ότι ο ασθενής είναι ενήλικος, ενημερώνεται και αποφασίζει. Σωστό, μέχρι ενός σημείου. Η σχέση γιατρού και ασθενούς όμως δεν είναι σχέση δύο ανθρώπων που διαθέτουν την ίδια γνώση και απλώς διαλέγουν μαζί ένα προϊόν. Ο ένας γνωρίζει και ο άλλος εμπιστεύεται ακριβώς επειδή δεν γνωρίζει.

Γι’ αυτό και η ενημερωμένη συναίνεση δεν μπορεί να περιορίζεται σε μια υπογραφή ή σε μια τυπική συζήτηση για τις πιθανές επιπλοκές. Υπάρχει και ένα προηγούμενο ερώτημα που ίσως είναι σημαντικότερο. Χρειάζεται πράγματι να γίνει αυτή η πράξη; Αν ένας άνθρωπος ζητήσει μια θεραπεία επειδή διάβασε γι’ αυτήν στο διαδίκτυο, επειδή την έκανε ένας γνωστός του ή επειδή πείστηκε ότι θα τον βοηθήσει να αισθανθεί δέκα χρόνια νεότερος, ο γιατρός δεν βρίσκεται εκεί μόνο για να του εξηγήσει πώς θα γίνει. Οφείλει ορισμένες φορές να του πει και ότι δεν χρειάζεται να γίνει. Αυτό είναι το κομμάτι που δεν χωράει εύκολα στη λογική μιας αγοράς.

Υπάρχει βέβαια και το κράτος, το οποίο στις περισσότερες ελληνικές ιστορίες εμφανίζεται κάποια στιγμή αφού έχουν προηγηθεί όλοι οι υπόλοιποι. Δεν ξέρουμε ακόμη τι ακριβώς θα προκύψει από την έρευνα για τους προηγούμενους ελέγχους στη συγκεκριμένη περίπτωση και θα ήταν άδικο να βγουν συμπεράσματα χωρίς όλα τα στοιχεία. Το ερώτημα όμως είναι ευρύτερο και θα παραμείνει ακόμη κι όταν αυτή η υπόθεση φύγει από τα πρωτοσέλιδα.

Έχει η ελληνική διοίκηση τη δυνατότητα να παρακολουθήσει μια αγορά που αλλάζει με τέτοια ταχύτητα; Μπορεί να ελέγξει στην πράξη τι υπηρεσίες παρέχονται, με ποιον εξοπλισμό, με ποια ένδειξη και με ποιον τρόπο διαφημίζονται; Ή θα συνεχίσει να προηγείται το Instagram, η διαφήμιση και η αγορά και να ακολουθεί ο έλεγχος αρκετά μέτρα πίσω;

Υπάρχει τέλος και κάτι που δεν αφορά ούτε γιατρούς ούτε υπουργεία. Αφορά εμάς. Θέλουμε πολύ να πιστεύουμε στην υπόσχεση ότι υπάρχει τρόπος να καθυστερήσουμε τον χρόνο. Δεν χρειάζεται να είμαστε αφελείς για να παρασυρθούμε από αυτή. Αρκεί να είμαστε άνθρωποι. Η φθορά μάς ενοχλεί, η αρρώστια μας φοβίζει, η ιδέα ότι μεγαλώνουμε δεν είναι πάντοτε εύκολη και όταν κάποιος εμφανίζεται με μια λύση που ακούγεται πειστική, η κριτική σκέψη υποχωρεί λίγο πιο εύκολα.

Η υπόθεση Μαζωνάκη θα ακολουθήσει τον δρόμο της στη Δικαιοσύνη. Μπορεί να αποδειχθούν πράγματα που σήμερα δεν γνωρίζουμε, μπορεί επίσης ορισμένες από τις εικόνες που έχουν δημιουργηθεί δημοσίως να αποδειχθούν διαφορετικές από την πραγματικότητα. Όσα όμως μαθαίνουμε μετά από έναν θάνατο θα είχαν πολύ μεγαλύτερη αξία αν είχαμε ενδιαφερθεί γι’ αυτά λίγο νωρίτερα.

Απόστολος Γ. Ράιδος