Οι μεγάλες αλήθειες του Αντώνη Σαμαρά για την κυβέρνηση

Η συνέντευξη του Αντώνη Σαμαρά στον ΑΝΤ1 επανέφερε στο προσκήνιο έναν πολιτικό που, αν και εκτός ενεργού πρωταγωνισμού, εξακολουθεί να προκαλεί αναταράξεις. Ο πρώην πρωθυπουργός εμφανίστηκε αποφασισμένος να μιλήσει ανοιχτά, όχι για να διεκδικήσει ρόλο, αλλά για να καταθέσει τη δική του ανάγνωση των πραγμάτων. Οι τοποθετήσεις του ήταν σαφώς αιχμηρές, με δόσεις πικρίας, αλλά και με επιχειρήματα που δύσκολα μπορούν να απορριφθούν χωρίς σκέψη.

Κεντρικός άξονας της παρέμβασής του ήταν η οικονομία. Ο Σαμαράς περιέγραψε μια κοινωνία που ζει σε ασφυκτικές συνθήκες, πίσω από τις θριαμβολογίες των αριθμών. Η αναφορά του στη χαμηλή αγοραστική δύναμη των Ελλήνων δεν είναι αβάσιμη. Τα στοιχεία πράγματι δείχνουν ότι η καθημερινότητα δεν συμβαδίζει με τους πανηγυρισμούς περί ανάπτυξης. Ωστόσο, το να παρουσιάζει κανείς μια συνολική εικόνα κατάρρευσης ίσως αγνοεί το γεγονός ότι η ελληνική οικονομία έχει, έστω και με αργά βήματα, ανακάμψει από τα μνημονιακά της τραύματα. Ο Σαμαράς μίλησε με πάθος για τα αδιέξοδα των νοικοκυριών, αλλά άφησε αδιευκρίνιστο τι διαφορετικό θα μπορούσε να γίνει μέσα στο ίδιο ευρωπαϊκό πλαίσιο που ο ίδιος άλλοτε υπηρέτησε.

Η αναφορά του στο δημογραφικό και στο μεταναστευτικό ανέδειξε έναν υπαρκτό προβληματισμό, που σπάνια συζητείται ανοιχτά. Η επισήμανσή του ότι η Ελλάδα χρειάζεται πολιτική για τη γέννηση και στήριξη οικογενειών, και όχι μόνο «διαχείριση ροών», αγγίζει μια δύσκολη πραγματικότητα. Από την άλλη, η επίμονη αντιπαραβολή «Ελλήνων» και «μεταναστών» αφήνει να εννοηθεί μια μονοδιάστατη ανάγνωση ενός πολυσύνθετου ζητήματος. Το δημογραφικό δεν λύνεται με συνθήματα ούτε με αποκλεισμούς, αλλά απαιτεί κοινωνική συνοχή, παιδεία και προοπτική – παράγοντες που κανένα κόμμα δεν έχει αντιμετωπίσει με συνέπεια.

Στην πολιτική του κριτική, ο Σαμαράς έβαλε το δάχτυλο επί τον τύπον των ήλων: Μίλησε για ένα πολιτικό σύστημα εγκλωβισμένο στην επικοινωνία και στη διαχείριση, για κόμματα που αναπαράγουν τον εαυτό τους χωρίς ιδέες. Αυτή είναι ίσως η πιο χρήσιμη παρατήρηση της συνέντευξης και δεν αφορά μόνο τη σημερινή κυβέρνηση. Η αποξένωση των πολιτών από την πολιτική είναι διαχρονικό σύμπτωμα, αποτέλεσμα όχι μόνο της ΝΔ ή του Μητσοτάκη, αλλά μιας κουλτούρας εξουσίας που βλέπει την πολιτική ως επάγγελμα.

Το εσωκομματικό ζήτημα δεν μπορούσε να λείπει. Η διαγραφή του από τη Νέα Δημοκρατία, την οποία χαρακτήρισε βιαστική και προσβλητική, φώτισε το ρήγμα ανάμεσα στο σημερινό κόμμα και την ιστορική του βάση. Ο Σαμαράς εμφανίστηκε ως θεματοφύλακας μιας παλαιότερης ΝΔ – πιο ιδεολογικής, πιο «εθνικής» – όμως αυτό το αφήγημα δεν συγκινεί απαραίτητα ένα εκλογικό σώμα που έχει αλλάξει. Η ηγεσία του κόμματος έχει κάθε λόγο να ανησυχεί, όχι για τις δηλώσεις του ίδιου, αλλά για το αν οι θέσεις του εκφράζουν υπόγειες δυσφορίες μέσα στη βάση.

Στα εθνικά ζητήματα, ο Σαμαράς υπενθύμισε τη σταθερή του θέση για αποτρεπτική πολιτική και αυτοπεποίθηση απέναντι στην Τουρκία. Πρόκειται για θέση με συνέπεια, αν και συχνά εκφρασμένη με ένταση που δεν βοηθά τον διάλογο. Η πραγματικότητα, ωστόσο, είναι πως η εξωτερική πολιτική δεν μπορεί να κινείται μόνο με το ένστικτο της σκληρής γραμμής ούτε με τον φόβο του «κατευνασμού». Χρειάζεται συνδυασμό ψυχραιμίας και προνοητικότητας, κάτι που καμία κυβέρνηση δεν έχει καταφέρει πλήρως.

Το αν οι τοποθετήσεις του Αντώνη Σαμαρά είναι προειδοποίηση ή πολιτική αφετηρία για κάτι νέο, μένει να φανεί. Το βέβαιο είναι πως λειτούργησαν ως υπενθύμιση ότι κάτω από την επιφάνεια της «κανονικότητας» υπάρχουν ακόμη ανοιχτά ρήγματα, κοινωνικά, οικονομικά και θεσμικά. Η κυβέρνηση θα όφειλε να ακούσει τη δυσαρέσκεια που εκφράζεται πίσω από τα λόγια του, χωρίς όμως να την αποδώσει αποκλειστικά σε προσωπικές φιλοδοξίες.

Η χώρα χρειάζεται λιγότερη αυταρέσκεια και περισσότερη ειλικρίνεια από όλους. Ούτε οι «μεγάλες αλήθειες» ενός πρώην πρωθυπουργού ούτε τα «success stories» της σημερινής ηγεσίας αρκούν. Αυτό που λείπει είναι η διάθεση για αυτοκριτική και ρεαλιστικό σχέδιο. Και όσο αυτή απουσιάζει, κάθε φωνή που τολμά να τα επισημάνει, όσο αμφιλεγόμενη κι αν είναι, θα βρίσκει ακροατήριο.

Απόστολος Ράιδος