Τα προβλήματα του εγχειρήματος Τσίπρα

Του Νίκου Ράπτη

Ενόψει της πρώτης συνάντησης στη Λάρισα της ΕΛΑΣ τη Δευτέρα 12/10/2026, νομίζω πως είναι καλύτερα να εξηγήσω γραπτά και όχι δια ζώσης, τους λόγους που δεν συμμετέχω σε αυτή την κίνηση, αν και συμπεριλήφθηκα και συνέβαλα καθοριστικά στην ομάδα του «μανιφέστου» και της διακήρυξής της.

Ο χώρος αριστερά του κέντρου -όπως και όλη η πολιτική ζωή μας- χρειάζεται ένα νέο ξεκίνημα. Αυτό που αντιμετωπίζουμε σήμερα είναι ο προϊών εκφασισμός του νεοφιλελευθερισμού. Ταυτόχρονα, έχουν χρεοκοπήσει οι ιδεολογικές, πολιτικές και προγραμματικές παραδοχές που κυριάρχησαν εδώ και μισό αιώνα στον προοδευτικό χώρο. Όχι, το ζήτημα δεν είναι η σύντηξη (νεο) φιλελευθερισμού και σοσιαλισμού σε ένα νέο μείγμα. Όχι, δεν είναι να ελκυθούν οι μεσαίες τάξεις σε μία «προοδευτική» ανάγνωση του δεδομένου νατοϊκού και ευρωπαϊκού «κειμένου». Ούτε «να μεγαλώσει η πίτα» για να διανεμηθεί καλύτερα. Το ερώτημα είναι εάν θα δοθεί στον πολύ κόσμο μια προοπτική για μία ζωή με ειρήνη αντί για πόλεμο, με ευημερία αντί για εκπτώχευση, με ελευθερία αντί για τυραννία. Αυτό σημαίνει ρήξη με την κατεστημένη πολιτική, όχι συμβίωση μαζί της. Απαιτεί στροφή 180 μοιρών στην πολιτική κατεύθυνση που πήρε ο προοδευτικός χώρος εδώ και δεκαετίες. Πρόκειται για ένα μακροπρόθεσμο και βαθύ πολιτικό εγχείρημα, με ορίζοντα δεκαετίας ή και περισσότερο. Όχι για ένα βρaχυπρόθεσμο, ρηχό και επικοινωνιακό rebranding.

Οι σημερινοί πολιτικοί συσχετισμοί είναι κακοί για την «κυβερνώσα» κεντροαριστερά, και βαίνουν επιδεινούμενοι. Στις εκλογές του 2015, αυτός ο χώρος έπαιρνε ακόμα 45% και ψηφιζόταν από δυόμισι εκατομμύρια ψήφους. Το 2023 έπεσε στο 30% και σε κάτω από δύο εκατομμύρια ψήφους. Παρ’ όλα αυτά, διαθέτει ακόμα τα αριθμητικά προγραμματικά και πολιτικά φόντα να δώσει αμέσως μια κυβερνητική εναλλακτική λύση, αλλά μόνο με εκλογική σύμπραξη. Αντ’ αυτής, οι δύο βασικοί του πόλοι (ΠΑΣΟΚ και ΕΛΑΣ) φαντασιώνονται πως θα εξαφανίσουν ή θα απορροφήσουν τον άλλο. Αλλά αυτά είναι φενάκες. Τα υπολείμματα του ΠΑΣΟΚ 1981-2012 και του ΣΥΡΙΖΑ 2012-2019) είναι πια δύο χώροι κατασταλαγμένοι, ισότιμοι και εχθρικοί. Κάθε προσέγγισή τους θα απαιτούσε πολλή ενέργεια, αυτοθυσία και ψυχική ευρυχωρία. Όχι κόλπα για να εκθέσουν ο ένας τον άλλο. Όταν ο Τσίπρας και ο Ανδρουλάκης λένε «ή εμείς ή κανείς» εννοούν «ή εγώ ή κανείς». Ο εγωκεντρισμός και οι προσωπικές στρατηγικές βγάζουν μάτι -και απωθούν. Στα επιτελεία των αρχηγών, θα σας εξηγήσουν πως δουλεύουν για τη «μεθεπόμενη ημέρα». Απαντώ πως κινδυνεύουν με βατερλό στις εκλογές του 2027 εάν τους πάρει μυρωδιά ο κόσμος πως σκέφτονται έτσι. Οι άνθρωποι θέλουν λύσεις, «εδώ και τώρα», ενώ οι κομματικές ταυτίσειςεξασθενούν. Λίγοι έχουν λόγους να ακολουθήσουν ατομικά σχέδια, για να «φάνε τριφύλλι» κάποιον «Μάη» μετά το 2030.

Το τρίτο έλλειμμα αφορά οργανωτικές επιλογές. Η ΕΛΑΣ υποτίθεται πως θέλει να συνθέσει την αριστερά, τη σοσιαλδημοκρατία και την πολιτική οικολογία. Από την άλλη, έχει κυριαρχήσει η (λανθασμένη και ανιστόρητη) άποψη πως στα κόμματα με κυβερνητική προοπτική δεν μπορεί να συνυπάρχουν διαφορετικά ρεύματα ιδεών («συνιστώσες» κατά την κυρίαρχη προπαγάνδα). Το δέον υποτίθεται πως είναι τα «καλοκουρδισμένα» κόμματα -να εκτελούνται άρτια τα παραγγέλματα του αρχηγού. Από τη μία δηλαδή η ΕΛΑΣ θέλει να είναι η «μεγάλη τέντα» για όλους τους προοδευτικούς, από την άλλη μια περίκλειστη, καλά εντοιχισμένη και ομοιόμορφη πολιτική οντότητα. Αλλά ή τέντα θα έχεις, ή στρατώνα. Και τα δύο δεν γίνεται.

Όλα τα σημεία που επισήμανα -η εμβέλεια του εγχειρήματος, οι απαιτήσεις για να είναι αμέσως χρήσιμο και η οργανωτική του δομή- μοιάζουν «δύσκολα» επειδή μετά το 2015-19 είναι ακλόνητη η δεξιά ηγεμονία στην Ελλάδα. Σε αυτό το περιβάλλον, οι επικοινωνιολόγοι επιτάσσουν πως ο δρόμος για την εξουσία περνάει από την εξομοίωση με τον αντίπαλο. Πολιτικά είσαι πάνω-κάτω τα ίδια με την κυβέρνηση, αλλά κάπως πιο τίμιος, αποτελεσματικός, κοινωνικά ευαίσθητος και πατριώτης. Για να νικήσεις τον αντίπαλο, πρέπει να του μοιάσεις. Αλλά, ο Αλέξης Τσίπρας υστερεί απελπιστικά σε αυτό το παιχνίδι. Λίγο τα ΜΜΕ, λίγο τα απόνερα του «αντισύριζα μετώπου», λίγο ο «υποκειμενικός παράγοντας», θα χρειαζόταν πολύ πιο δραστικό rebranding για να φτάσει ο Τσίπρας να κερδίσει σαν «καλός» Μητσοτάκης.

Ο Νίκος Ράπτης είναι εκπαιδευτικός και περιφερειακός σύμβουλος Θεσσαλίας.