Καύσιμα: Μπορεί η Ελλάδα να μειώσει τον ΕΦΚ; Το ευρωπαϊκό άλλοθι και ο ελληνικός λογαριασμός

Η συζήτηση για τη μείωση του Ειδικού Φόρου Κατανάλωσης στα καύσιμα επέστρεψε στο Μέγαρο Μαξίμου από τον δρόμο που η κυβέρνηση προσπαθούσε επί μήνες να αποφύγει. Με την αμόλυβδη πάνω από τα 2,20 ευρώ, το diesel κοντά στα 2,22 ευρώ και το πετρέλαιο θέρμανσης να απειλεί να ξεκινήσει ακόμη και στα 2 ευρώ χωρίς κρατική παρέμβαση, οι στοχευμένες επιδοτήσεις δεν αρκούν πλέον για να κλείσουν τη δημόσια συζήτηση γύρω από τους υψηλούς φόρους στα καύσιμα.

Το πολιτικό πρόβλημα αποτυπώνεται ήδη στις μετρήσεις. Σε δημοσκόπηση της Opinion Poll μετά τη ΔΕΘ, η ακρίβεια και ο πληθωρισμός αναδείχθηκαν σημαντικότερο πρόβλημα για το 62,4% των πολιτών, από 55% τον Ιούνιο, ενώ το κόστος της ενέργειας καταγράφηκε ως ξεχωριστή πηγή ανησυχίας για το 19,4%. Την ίδια στιγμή, το 64,6% δήλωσε ότι έμεινε «λίγο» ή «καθόλου» ικανοποιημένο από το σχέδιο που παρουσιάστηκε στη Θεσσαλονίκη.

Μέσα σε αυτό το κλίμα, ο Κυριάκος Μητσοτάκης άνοιξε για πρώτη φορά παράθυρο προσωρινής μείωσης του ΕΦΚ, θέτοντας όμως όρο να εξαιρεθεί το δημοσιονομικό κόστος από τις ευρωπαϊκές οροφές δαπανών.

Τι άδεια ζητά η Αθήνα για τα καύσιμα

«Δεν αντέχει ο προϋπολογισμός αυτή τη στιγμή να κόψουμε τον ΕΦΚ. Αν όμως είχαμε μία ειδική άδεια από την Ευρώπη να το κάναμε, να μην μετρούσε αυτό στις οροφές δαπανών, βεβαίως και θα το κάναμε, προσωρινά», δήλωσε πρόσφατα ο πρωθυπουργός στην ΕΡΤ και επανέλαβε χθες σε συνέντευξη που παραχώρησε στην τηλεόραση του Bloomberg.

Η διατύπωση δημιούργησε την εντύπωση ότι η Ελλάδα χρειάζεται την έγκριση των Βρυξελλών για να μειώσει τον φόρο, κάτι που δεν ισχύει ακριβώς. Η ευρωπαϊκή νομοθεσία ορίζει κατώτατα επίπεδα φορολόγησης τα 359 ευρώ ανά 1.000 λίτρα για την αμόλυβδη και 330 ευρώ για το diesel. Η Ελλάδα επιβάλλει αντιστοίχως 700 και 410 ευρώ, επομένως έχει τη δυνατότητα να μειώσει τον ΕΦΚ κατά 34,1 λεπτά στην αμόλυβδη και κατά 8 λεπτά στο πετρέλαιο κίνησης, χωρίς να παραβιάσει τους ευρωπαϊκούς φορολογικούς κανόνες.

Αυτό που δεν μπορεί να κάνει χωρίς συνέπειες είναι να διαγράψει την απώλεια των εσόδων από τον δημοσιονομικό λογαριασμό. Στο νέο ευρωπαϊκό πλαίσιο, μια φορολογική μείωση καταγράφεται ως αρνητικό μέτρο εσόδων και επιβαρύνει την εξέλιξη των καθαρών δαπανών.

Η Ελλάδα έχει δεσμευθεί για ανώτατη αύξησή τους κατά 3,6% το 2026, 3,1% το 2027 και 3% το 2028.

Η δύσκολη μάχη στις Βρυξέλλες

Ο πρωθυπουργός ανακοίνωσε ότι θα θέσει το αίτημα στο επόμενο Ευρωπαϊκό Συμβούλιο, επιδιώκοντας μια προσωρινή εξαίρεση για τη φορολογία των ορυκτών καυσίμων. Το ευρωπαϊκό πλαίσιο προβλέπει δυνατότητα απόκλισης σε έκτακτες περιστάσεις, αλλά χρειάζονται αξιολόγηση από την Επιτροπή και απόφαση του Συμβουλίου, ενώ πρέπει να αποδειχθεί ότι δεν τίθεται σε κίνδυνο η βιωσιμότητα του χρέους.

Η Ελλάδα διαθέτει ήδη δημοσιονομική ευελιξία για τις αμυντικές δαπάνες, η ρήτρα αυτή, όμως, δεν μπορεί να χρησιμοποιηθεί αυτομάτως για μειώσεις φόρων στα καύσιμα. Επιπλέον, η ευρωπαϊκή γραμμή παραμένει επιφυλακτική απέναντι στα οριζόντια μέτρα, με την Επιτροπή και την ΕΚΤ να προκρίνουν προσωρινές, στοχευμένες και δημοσιονομικά ελεγχόμενες ενισχύσεις, ώστε οι κυβερνήσεις να μην τροφοδοτήσουν τη ζήτηση καυσίμων και έναν νέο γύρο πληθωρισμού.

Η Αθήνα θα αναζητήσει συμμάχους, καθώς η ενεργειακή πίεση έχει πλέον μετατραπεί σε πανευρωπαϊκό πολιτικό πρόβλημα. Δεν ξεκινούν, όμως, όλες οι κυβερνήσεις από την ίδια δημοσιονομική θέση ούτε επιλέγουν το ίδιο εργαλείο.

Η Ιταλία έχει ήδη εφαρμόσει επανειλημμένες μειώσεις του ΕΦΚ. Τον Μάρτιο περιόρισε προσωρινά τον φόρο στη βενζίνη και στο diesel κατά 20 λεπτά το λίτρο, με κόστος 417,4 εκατ. ευρώ μόνο για την πρώτη περίοδο εφαρμογής. Η παρέμβαση χρηματοδοτήθηκε με περικοπές άλλων δαπανών, αποδεικνύοντας ότι δεν υπήρχε ευρωπαϊκή απαγόρευση, αλλά δημοσιονομικός λογαριασμός.

Η Γερμανία ανακοίνωσε νέα προσωρινή μείωση του ενεργειακού φόρου, η οποία μαζί με την επίδραση του ΦΠΑ θα αφαιρέσει περίπου 17 λεπτά από την τιμή του λίτρου έως το τέλος του 2026. Το κόστος υπολογίζεται σε 2,5 δισ. ευρώ και θα επιμεριστεί μεταξύ ομοσπονδιακού κράτους και κρατιδίων.

Η Ισπανία επέλεξε πακέτο 5 δισ. ευρώ, συνδυάζοντας μείωση του ΦΠΑ στο ρεύμα, παρεμβάσεις έως 30 λεπτά στην τιμή των καυσίμων και ειδική ενίσχυση 20 λεπτών για αγρότες και μεταφορές. Η Ρουμανία κινήθηκε διαφορετικά, επιβάλλοντας πλαφόν στα περιθώρια εμπορίας, περιορισμούς στις εξαγωγές και πρόγραμμα 147 εκατ. ευρώ για τις οδικές μεταφορές.

Το κοινό στοιχείο είναι ότι οι κυβερνήσεις αυτές δεν περίμεναν ευρωπαϊκή φορολογική άδεια. Νομοθέτησαν εθνικές παρεμβάσεις και ανέλαβαν είτε το δημοσιονομικό κόστος είτε το πολιτικό βάρος αντισταθμιστικών περικοπών.

Το ελληνικό σχέδιο των τριών γραμμών άμυνας

Μέχρι να ξεκαθαρίσει η ευρωπαϊκή διαπραγμάτευση, το κυβερνητικό σχέδιο κινείται σε τρία επίπεδα. Πρώτη προτεραιότητα αποτελεί το πετρέλαιο θέρμανσης, με επιδότηση στην αντλία από το κράτος και τα διυλιστήρια, οριζόντια αύξηση του επιδόματος θέρμανσης και στόχο η

τιμή εκκίνησης να διαμορφωθεί κάτω από τα 1,75 ευρώ. Εξετάζεται επίσης η επαναφορά πλαφόν στα περιθώρια κέρδους σε εταιρείες εμπορίας και πρατήρια.

Η δεύτερη γραμμή αφορά την παράταση της επιδότησης στο diesel και τον Οκτώβριο, επειδή η άνοδός του περνά σχεδόν σε ολόκληρη την παραγωγική αλυσίδα, από τις μεταφορές και τη γεωργία έως τις τελικές τιμές στο ράφι. Για την αμόλυβδη δεν υπάρχει, προς το παρόν, αντίστοιχη δέσμευση.

Η τρίτη και δυσκολότερη γραμμή είναι η προστασία του προγράμματος της ΔΕΘ, ύψους 3,5 δισ. ευρώ έως το 2030, χωρίς νέα μόνιμα μέτρα που θα εκτροχιάσουν τις οροφές δαπανών ή θα αμφισβητήσουν την πορεία μείωσης του χρέους.

Εδώ βρίσκεται το πραγματικό δίλημμα του Μεγάρου Μαξίμου. Η κυβέρνηση χρειάζεται ένα μέτρο αρκετά ισχυρό ώστε να γίνει αισθητό στην αντλία, αλλά αρκετά περιορισμένο ώστε να μην ακυρώσει τις εξαγγελίες της ΔΕΘ και τη δημοσιονομική εικόνα στην οποία στηρίζει τη σχέση της με τις αγορές. Η συμμετοχή των διυλιστηρίων, οι προσωρινές επιδοτήσεις και τα πλαφόν προσφέρουν χρόνο. Δεν λύνουν, όμως, το ζήτημα της υψηλής φορολόγησης.