Κρίσιμες πρώτες ύλες: Ο ευρωπαϊκός χάρτης και οι προκλήσεις

Η πράσινη και ψηφιακή μετάβαση εξαρτάται από την εξασφαλισμένη πρόσβαση σε κρίσιμες πρώτες ύλες. Ωστόσο, σήμερα η ΕΕ προσελκύει μόλις το 3% των παγκόσμιων επενδύσεων στην εξερεύνηση ορυκτών, σε σύγκριση με το 20% του Καναδά και το 16% της Αυστραλίας.

Μια νέα μελέτη υπογραμμίζει το μέγεθος της πρόκλησης: οι ετήσιες δαπάνες για την εξερεύνηση ορυκτών πόρων στην ΕΕ θα πρέπει να δεκαπλασιαστούν, από περίπου 0,2 δισ. ευρώ σε 2 δισ. ευρώ τα επόμενα πέντε χρόνια, προκειμένου να συμβάλουν στην επίτευξη των στρατηγικών στόχων της Ευρώπης.

Τα καλά νέα; Η Ευρώπη διαθέτει το γεωλογικό δυναμικό.

Χώρες όπως η Φινλανδία και η Σουηδία αποδεικνύουν ήδη ότι είναι δυνατή η ενίσχυση της εξερευνητικής δραστηριότητας, καταδεικνύοντας ότι η Ευρώπη μπορεί να διαδραματίσει σημαντικότερο ρόλο στην εξασφάλιση των πόρων που απαιτούνται για τις καθαρές τεχνολογίες, την ενεργειακή ασφάλεια και τη βιομηχανική ανταγωνιστικότητα.

Η αξιοποίηση αυτού του δυναμικού θα απαιτήσει μακροπρόθεσμες επενδύσεις, υποστηρικτικές πολιτικές και κοινή δέσμευση για τη δημιουργία ανθεκτικών και βιώσιμων αλυσίδων αξίας.

Η σημασία

Οι πρώτες ύλες είναι απαραίτητες για το μέλλον της Ευρωπαϊκής Ένωσης και αποτελούν την αφετηρία των βιομηχανικών αλυσίδων αξίας.

Η Ευρωπαϊκή Επιτροπή χαρακτηρίζει 34 μη ενεργειακές και μη γεωργικές πρώτες ύλες ως κρίσιμες.

Η αξιολόγηση της Επιτροπής βασίζεται σε αντικειμενικά κριτήρια, μεταξύ των οποίων η οικονομική σημασία και ο κίνδυνος διαταραχών στον εφοδιασμό, ένας παράγοντας που έχει αποκτήσει τεράστια σημασία μετά την πανδημία του COVID-19 και την πρόσφατη αύξηση των εμπορικών εντάσεων.

Αν και οι κρίσιμες πρώτες ύλες παράγονται και χρησιμοποιούνται ως επί το πλείστον σε σχετικά μικρές ποσότητες, όλες διαθέτουν ειδικά χαρακτηριστικά που τις καθιστούν απαραίτητα συστατικά για προϊόντα σε στρατηγικούς τομείς όπως οι ανανεώσιμες πηγές ενέργειας, η ψηφιοποίηση, η αεροδιαστημική και οι τεχνολογίες άμυνας.

Γνωστά παραδείγματα περιλαμβάνουν τα στοιχεία σπάνιων γαιών που βρίσκονται στους μαγνήτες που χρησιμοποιούνται για την κατασκευή γεννητριών ανεμογεννητριών, το λίθιο που χρησιμοποιείται για μπαταρίες και το πυρίτιο που χρησιμοποιείται για ημιαγωγούς.

Λαμβάνοντας υπόψη αυτές τις εφαρμογές, οι κρίσιμες πρώτες ύλες είναι καθοριστικής σημασίας για την οικονομική ανταγωνιστικότητα των ευρωπαϊκών βιομηχανιών και για πολλούς από τους στόχους της Ευρωπαϊκής Ένωσης στους τομείς του κλίματος, της ενέργειας, της ψηφιακής τεχνολογίας, της άμυνας και της στρατηγικής αυτονομίας.

Οι κρίσιμες πρώτες ύλες

Η ΕΕ θεωρεί ως πρώτες ύλες στρατηγικής σημασίας τις ακόλουθες:

• βωξίτης/αλουμίνα/αλουμίνιο
• βισμούθιο
• βόριο — μεταλλουργικής ποιότητας
• κοβάλτιο
• ψαλκός
• γάλλιο
• γερμάνιο
• λίθιο — βαθμός κατάλληλος για συσσωρευτές
• μεταλλικό μαγνήσιο
• μαγγάνιο — βαθμός κατάλληλος για συσσωρευτές
• Γραφίτης — βαθμός κατάλληλος για συσσωρευτές
• νικέλιο — βαθμός κατάλληλος για συσσωρευτές
• μέταλλα της ομάδας του λευκόχρυσου
• σπάνιες γαίες για μόνιμους μαγνήτες (Nd, Pr, Tb, Dy, Gd, Sm και Ce)
• πυριτιούχο μέταλλο
• μεταλλικό τιτάνιο
• βολφράμιο

Θεωρούνται κρίσιμες οι ακόλουθες πρώτες ύλες:

• αντιμόνιο
• αρσενικό
• βωξίτης/αλουμίνα/αλουμίνιο
• βαρίτης
• βηρύλλιο
• βισμούθιο
• βόριο
• κοβάλτιο
• άνθρακας οπτανθρακοποίησης
• χαλκός
• άστριος
• αργυραδάμας
• γάλλιο
• γερμάνιο
• άφνιο
• ήλιο
• βαριές σπάνιες γαίες
• ελαφρές σπάνιες γαίες
•  λίθιο
• μαγνήσιο
• μαγγάνιο
• γραφίτης
• νικέλιο — βαθμός κατάλληλος για συσσωρευτές
• νιόβιο
• φωσφορίτης
•  φωσφόρος
• μέταλλα της ομάδας του λευκόχρυσου
• σκάνδιο
• πυριτιούχο μέταλλο
• στρόντιο
• ταντάλιο
• εταλλικό τιτάνιο
• βολφράμιο
• βανάδιο

Οι προκλήσεις

Η Πράξη για τις Κρίσιμες Πρώτες Ύλες καθορίζει στόχους για την εγχώρια παραγωγή κρίσιμων πρώτων υλών, όμως η επίτευξή τους θα απαιτούσε περίπου δεκαπλάσια αύξηση των επενδύσεων της ΕΕ στην έρευνα ορυκτών κατά τα επόμενα πέντε χρόνια, σε περίπου 2 δισεκατομμύρια ευρώ ετησίως. Για να προσελκύσει αυτές τις επενδύσεις, η Ευρώπη πρέπει να δημιουργήσει ένα περιβάλλον που να στηρίζει τα μεταλλευτικά έργα μέσω των εξής:

• Διευκόλυνση της υπεύθυνης έρευνας: Παροχή σαφέστερων αρμοδιοτήτων στις περιφερειακές αρχές, υποστήριξη των μεταλλευτικών εταιρειών σε θέματα περιβαλλοντικής διαχείρισης και συνεργασίας με τις τοπικές κοινωνίες, καθώς και βελτίωση της δημόσιας κατανόησης για τη σημασία των κρίσιμων πρώτων υλών.
• Εφαρμογή και προώθηση της Πράξης για τις Κρίσιμες Πρώτες Ύλες: Διασφάλιση ότι η πράξη μεταφράζεται σε εθνικές πολιτικές που διαμορφώνονται με βάση την καθοδήγηση της ΕΕ και αποτελεσματική επικοινωνία σχετικά με τους κινδύνους που ενέχουν οι εύθραυστες εφοδιαστικές αλυσίδες για την ευρωπαϊκή βιομηχανία.
• Ενίσχυση της ανακάλυψης κοιτασμάτων ορυκτών μέσω συνεργασίας με δημόσιους οργανισμούς γεωεπιστημών:
• Ενδυνάμωση των εθνικών γεωλογικών υπηρεσιών, βελτίωση της χαρτογράφησης και των δεδομένων, και προτεραιοποίηση γνωστών μεταλλοφόρων ζωνών ως στρατηγικών περιοχών έρευνας.
• Ενίσχυση της χρηματοδότησης της έρευνας: Εισαγωγή στοχευμένων χρηματοοικονομικών κινήτρων, αξιοποιώντας μοντέλα όπως τα φορολογικά κίνητρα για επενδυτές και την επέκταση των χρηματοδοτικών μηχανισμών για τη στήριξη έργων αρχικού σταδίου.
• Προώθηση της καινοτομίας στη μεταλλευτική δραστηριότητα: Χρηματοδότηση προηγμένων εργαλείων ανίχνευσης, μοντελοποίησης και τεχνητής νοημοσύνης, παράλληλα με την επανεκτίμηση της βιωσιμότητας των κοιτασμάτων κρίσιμων πρώτων υλών.

Συνολικά, η έκθεση υποστηρίζει ότι η Ευρώπη διαθέτει το ορυκτό δυναμικό για να μειώσει την εξάρτησή της από τις εισαγωγές, αλλά μόνο εφόσον τα θεσμικά όργανα της ΕΕ, τα κράτη και η βιομηχανία δράσουν από κοινού. Η αντιμετώπιση των θεμελιωδών ζητημάτων πριν από την κλιμάκωση της δημόσιας και ιδιωτικής χρηματοδότησης θα είναι καθοριστικής σημασίας για την επίτευξη των στόχων της Πράξης για τις Κρίσιμες Πρώτες Ύλες.