Φέτος πάμε αλλιώς στη Σαμαρίνα για τον Δεκαπενταύγουστο

«Ωωωω… τα Γεβενά, τα Γεβενά…, τα ωραία Γεβενά…»

Την άκουγα την ατάκα συνέχεια, αλλά σαν από μακριά. Μόλις έφτανε κάποιος ακόμη στη Σαμαρίνα, ξανά και ξανά… «τα Γεβενά, τα ωραία Γεβενά» χωρίς ρο. Δεν μου τράβηξε αμέσως την προσοχή. Ήμουν αφηρημένη, πλήρως απορροφημένη σε ένα μαραθώνιο μηνυματικό διάλογο, θα μπορούσες να το πεις και διαπραγμάτευση. Κάποια στιγμή σήκωσα το κεφάλι μου από το κινητό. «Αχ, ποιος το έλεγε αυτό;» ρώτησα.

Με κοίταξαν έκπληκτοι οι υπόλοιποι· η ατάκα είναι μέρος της ποπ ελληνικής κουλτούρας πλέον για τους άνω των σαράντα. «Η Σοφία Φιλιππίδου. Άστο, περισσότερη ώρα μιλάς στο κινητό από όση έκανες να φτάσεις». Όντως.

Της Εύης Μποτσαροπούλου

Μπορεί να είμασταν στη Σαμαρίνα, αλλά το θέμα συζήτησης ήταν συνεχώς τα Γρεβενά. Πόση ώρα έκανε όποιος ερχόταν, από όπου κι αν ερχόταν, μέχρι τα Γρεβενά. Ήταν τρεις-τέσσερις μέρες από τα εγκαίνια του Ε65. Μόλις είχε δοθεί το τελευταίο τμήμα του αυτοκινητοδρόμου, μήκους 46 χιλιομέτρων, από την Καλαμπάκα έως την Εγνατία Οδό στο ύψος των Γρεβενών που άλλαξε κυριολεκτικά τον χάρτη των μετακινήσεων στη βόρεια και δυτική Ελλάδα. Και έκανε την πόλη σημείο αναφοράς.

«Η αγαπημένη μου πόλη» έλεγε η Φιλιππίδου πριν 30 χρόνια στην εκπομπή «Χαμένοι στην πόλη» που υποτίθεται πως παρουσίαζε σε κάποιο επεισόδιο των «Δυο Ξένων». Ήταν το 1996, τότε που η Ευρωπαϊκή Ένωση θέσπισε το πλαίσιο των Διευρωπαϊκών Δικτύων Μεταφορών (TEN-T), πάνω στο οποίο θα βασιζόταν ο μεταγενέστερος εθνικός σχεδιασμός. Η πρόταση βέβαια για τον νέο αυτοκινητόδρομο που θα συνέδεε την ΠΑΘΕ με την Εγνατία μέσω της Κεντρικής Ελλάδας, διαμορφώθηκε στις αρχές τις δεκαετίας του 2000 και είχε σαν καταληκτική ημερομηνία παράδοσης το 2012. Ε, η παράδοση πήγε λίγο πιο πίσω. Τελικά, ο αυτοκινητόδρομος των 182 χιλιομέτρων, που πέρασε από οικονομική κρίση, επανασχεδιασμούς και αβεβαιότητα μέχρι να ολοκληρωθεί, τέθηκε φέτος σε πλήρη λειτουργία.

Και να που φέτος, το 2026, τα Γρεβενά αρχίζουν να γίνονται μια αγαπημένη πόλη και η ιστορία έρχεται να επιβεβαιώσει τη Σοφία Φιλιππίδου. Όλοι μιλάμε για τα Γρεβενά. Ως σημείο χωροχρονικής αναφοράς. Γιατί στα Γρεβενά καταλήγει ο Ε65. Εκεί συναντάει την Εγνατία Οδό.

Μέχρι τώρα η ιδέα του να φτάσεις στα Γρεβενά και να συνεχίσεις μετά για τα Βλαχοχώρια ήταν κάπως βαριά. Για όποιον μεγάλωσε στη Λάρισα, η Σαμαρίνα δεν ήταν ποτέ μια απλή εκδρομή. Ήταν μια μικρή αποστολή. Στροφές, φορτηγά, προσπεράσεις, ατέλειωτος δρόμος μέχρι να αρχίσει πραγματικά το βουνό. Φέτος, για πρώτη φορά, φτάνεις σχεδόν χωρίς να το καταλάβεις. Σε μια ώρα στα Γρεβενά, σε δύο στη Σαμαρίνα. Όσοι ήρθαν από Αθήνα κάνανε τρεις ώρες!

Είναι εντυπωσιακή η διαφορά. Και η εμπειρία όλη.

Υπάρχει και κάτι παράξενο όταν οδηγείς σε έναν δρόμο που εγκαινιάστηκε πριν από λίγες ημέρες. Έχεις την αίσθηση ότι συμμετέχεις σε μια μικρή στιγμή της ιστορίας. Αν το ταξίδι είχε γίνει τέσσερις ημέρες νωρίτερα, αυτός ο δρόμος δεν θα υπήρχε. Θα ακολουθούσαμε όλοι την παλιά διαδρομή, χωρίς δεύτερη σκέψη. Θα ήταν φυσιολογικό.

Στην αρχή της διαδρομής εστιάζεις στο χρόνο και στην άνεση. Την ευκολία και την ασφάλεια. Αυτό έκανα και γω. Κάποια στιγμή όμως σταμάτησα να σκέφτομαι πόσο γρήγορα πήγαινα και άρχισα να κοιτάζω τον ίδιο τον δρόμο.

Το πιο εντυπωσιακό είναι ότι, οδηγώντας, σχεδόν χάνεις την αίσθηση του παλιού δρόμου. Δεν μπορείς να καταλάβεις πού βρισκόταν η προηγούμενη χάραξη. Σαν ο καινούργιος δρόμος να υπήρχε πάντα. Και τότε μου γεννήθηκε μια απορία. Μια σειρά αποριών μάλλον. Ποιος αποφάσισε ότι ο δρόμος θα περάσει ακριβώς από εδώ; Γιατί αυτή η πλαγιά και όχι η απέναντι; Γιατί αυτή η γέφυρα; Γιατί αυτή η σήραγγα; Πόσοι άνθρωποι χρειάστηκαν για να χαραχθεί μια γραμμή που σήμερα διασχίζουμε σε δύο ώρες έτσι απλά;

Ένας σύγχρονος δρόμος δεν χαράσσεται τραβώντας μια ευθεία στον χάρτη. Οι μηχανικοί εξετάζουν διαφορετικές διαδρομές, υπολογίζουν κλίσεις, κόστη, περιβαλλοντικές επιπτώσεις. Αναζητούν τη λύση που ισορροπεί όλα αυτά μαζί.

Και τότε συνειδητοποιείς ότι τίποτα από όσα βλέπεις δεν είναι τυχαίο. Η γέφυρα βρίσκεται εκεί για κάποιο λόγο. Η σήραγγα επίσης. Ακόμη και μια φαινομενικά απλή καμπύλη του δρόμου είναι αποτέλεσμα δεκάδων επιλογών που έγιναν χρόνια πριν. Δεν σχεδιάζει άλλωστε ένας μηχανικός έναν δρόμο πάνω σε έναν χάρτη. Η διαδικασία κρατά χρόνια και μοιάζει περισσότερο με έρευνα παρά με σχεδίαση. Ξεκινά με την ανάγκη που πρέπει να καλύψει. Για τον Ε65 ήταν να συνδέσει τη Στερεά Ελλάδα και τη Θεσσαλία με τη Δυτική Μακεδονία και την Ήπειρο. Δεν το λες και λίγο. Τα οφέλη είναι πολλά και πολλαπλασιαστικά.

Αλλά, η διαδρομή η ίδια δεν με άφηνε να σκεφτώ το σύνολο, τη μεγάλη εικόνα…

Το δρόμο κοιτούσα, τον ίδιο. Δεν κοιτούσα το κοντέρ. Δεν σκεφτόμουν πόσο χρόνο κέρδισα. Κοιτούσα το δρόμο. Προσπαθούσα να καταλάβω γιατί ήταν εδώ. Το πως κάθε στροφή που περνάς είναι αποτέλεσμα εκατοντάδων αποφάσεων. Γιατί ο δρόμος δεν ακολουθεί το τοπίο. Το τοπίο υποχρεώνεται να ακολουθήσει τον δρόμο. Βλέπεις μια γέφυρα εκατοντάδων μέτρων. Ένα βουνό που ανοίγει. Ένα επίχωμα. Μια σήραγγα. Και ξαφνικά αντιλαμβάνεσαι ότι κάποιος πριν από δεκαπέντε ή είκοσι χρόνια στάθηκε σε ένα γραφείο, κοίταξε έναν χάρτη και είπε: «Εδώ». Και μετά χιλιάδες άνθρωποι εργάστηκαν επί χρόνια για να γίνει πραγματικότητα εκείνη η μία γραμμή πάνω στο χαρτί.

Αυτό είναι σχεδόν συγκλονιστικό αν το σκεφτείς.

Παλιά πως το κάνανε άραγε; Πώς χάραξαν οι Ρωμαίοι την Εγνατία Οδό χωρίς GPS; Χωρίς δορυφορικές εικόνες, αεροφωτογραφίες, drones, τρισδιάστατα ψηφιακά μοντέλα εδάφους, λογισμικά που υπολογίζουν κλίσεις, απορροές, κατολισθήσεις και κόστος;

Στην αρχαιότητα, όταν κατασκευαζόταν ένας δρόμος, ο μηχανικός ανέβαινε κυριολεκτικά στο βουνό. Είχε μαζί του απλά όργανα μέτρησης, βοηθούς και εμπειρία. Έπρεπε να “διαβάσει” το ανάγλυφο με τα μάτια του. Και όμως, όσο περισσότερο το σκέφτομαι, τόσο περισσότερο συνειδητοποιώ ότι η βασική ερώτηση παραμένει ίδια εδώ και 2.000 χρόνια… Από πού είναι καλύτερο να περάσει ο δρόμος;

Ο Ε65 δεν έπρεπε απλώς να ενώσει Λαμία με Εγνατία. Έπρεπε να περάσει από τον θεσσαλικό κάμπο, τα ποτάμια, τους ορεινούς όγκους, τα ρέματα, περιοχές με μεγάλες υψομετρικές διαφορές, χωρίς να γίνει οικονομικά απαγορευτικός και διατηρώντας υψηλά επίπεδα ασφάλειας. Για αυτό και χρειάστηκαν μεγάλες γέφυρες, ανισόπεδοι κόμβοι, εκτεταμένα χωματουργικά έργα και τεχνικές παρεμβάσεις αποστράγγισης.

Ίσως αυτό να είναι τελικά το πιο εντυπωσιακό στοιχείο του Ε65. Όχι οι γέφυρες. Όχι οι σήραγγες. Αλλά το γεγονός ότι κάποτε κάποιος κατάφερε να «δει» αυτόν τον δρόμο εκεί όπου εμείς βλέπαμε μόνο βουνά.