Φωτιές: Πώς η κοντόφθαλμη «πράσινη» πολιτική της ΕΕ «καίει» και την ανάπτυξη

Μάλλον κοντόφθαλμη και αποτυχημένη αναδεικνύεται, μέσα από τις στάχτες των ευρωπαϊκών δασών, η «πράσινη» πολιτική της Ευρωπαϊκής Ένωσης, η οποία, βέβαια, θα προτιμούσε οι δασικές πυρκαγιές της να συνοδεύονται από μια δόση ανταγωνιστικότητας, αλλά, ως είθισται σε αυτές τις περιπτώσεις, η κλιματική αλλαγή έχει άλλα σχέδια.

Η Ένωση έχει αφιερώσει τον τελευταίο χρόνο στην αναδιαμόρφωση της Ευρωπαϊκής Πράσινης Συμφωνίας, του εμβληματικού της προγράμματος για την αντιμετώπιση της υπερθέρμανσης του πλανήτη, ώστε να ευθυγραμμιστεί με τα σχέδια για μια βιομηχανική αναγέννηση.

Η νέα νομοθεσία για το κλίμα πρέπει πλέον να παρουσιάζει αποδεδειγμένο οικονομικό όφελος για να εγκριθεί, ενώ οι παλαιότερες πολιτικές επανεξετάζονται και συχνά αποδυναμώνονται, σε μια προσπάθεια να βοηθηθούν οι ευρωπαϊκές εταιρείες να ανταγωνιστούν την Κίνα και τις Ηνωμένες Πολιτείες.

Αλλά, σύμφωνα με την ανάλυση του Politico, αυτή η φιλοβιομηχανική στροφή συγκρούεται τώρα μετωπικά με την κλιματική πραγματικότητα της Ευρώπης, με τα ακραία καιρικά φαινόμενα αυτού του καλοκαιριού να επιβεβαιώνουν ένα γεγονός που επισημαίνεται τόσο από οικονομολόγους όσο και από ακτιβιστές: Η υπερθέρμανση του πλανήτη είναι κακή για τις επιχειρήσεις.

Οι συνέπειες

«Εξακολουθεί να υπάρχει μια νοοτροπία, η οποία είναι εντελώς λανθασμένη, ότι υπάρχει μια αντιστάθμιση μεταξύ της οικονομίας και της πολιτικής για το κλίμα», δήλωσε ο Μπομπ Γουόρντ, διευθυντής πολιτικής στο Ινστιτούτο Έρευνας Grantham για την Κλιματική Αλλαγή του London School of Economics.

«Και γνωρίζουμε εδώ και πολύ καιρό ότι οι επιπτώσεις της μη μετριασμένης κλιματικής αλλαγής θα μας κοστίσουν πολύ περισσότερο από οποιαδήποτε δράση».

Τους τελευταίους δύο μήνες πάρα πολλοί Ευρωπαίοι έχασαν αγαπημένα τους πρόσωπα λόγω των υψηλών θερμοκρασιών, με περισσότερους από 14.000 ανθρώπους να πεθαίνουν μόνο κατά τη διάρκεια του καύσωνα – ρεκόρ στα τέλη Ιουνίου.

Σχεδόν μισό εκατομμύριο άνθρωποι έφυγαν για να γλιτώσουν από τις φλόγες χωρίς να γνωρίζουν αν θα είχαν σπίτι για να επιστρέψουν και εκατοντάδες τελικά επέστρεψαν για να αντικρύσουν στάχτες, εκεί που μόλις μερικά 24ωρα πριν υπήρχαν οι περιουσίες τους.

Εκτός από τον ανθρώπινο πόνο, αυτό το καλοκαίρι θα έχει επίσης αντίκτυπο στην εύθραυστη οικονομία της Ευρώπης:

• Το κόστος της ανοικοδόμησης από τις μεγάλες πυρκαγιές στην Ισπανία και τη Γαλλία, καθώς και οι πυρκαγιές που μαίνονται τώρα στην Ελλάδα, θα ανέλθει σε δισεκατομμύρια.
• Η χαμένη παραγωγικότητα λόγω του καύσωνα κοστίζει ακριβά στις εταιρείες.
• Η ξηρασία καταστρέφει τις συγκομιδές και οι τιμές της ενέργειας εκτοξεύονται καθώς η χαμηλή στάθμη των ποταμών στερεί από τους πυρηνικούς αντιδραστήρες νερό ψύξης, φέρνοντας την Ουγγαρία στο χείλος της ενεργειακής κρίσης.

«Βλέπουμε ήδη πόσο εκτεταμένες είναι οι επιπτώσεις αυτών των γεγονότων στην οικονομία μας», δήλωσε ο Άντερς Λέβερμαν, κλιματολόγος στο Ινστιτούτο Έρευνας για τις Κλιματικές Επιπτώσεις του Πότσδαμ.

Αυτά τα κόστη, λένε ο Λέβερμαν και άλλοι ειδικοί, θα πρέπει να χρησιμεύσουν ως υπενθύμιση ότι οι προσπάθειες για τη μείωση της ρύπανσης που προκαλεί την υπερθέρμανση του πλανήτη αποτελούν μια ορθή επένδυση και όχι ένα οικονομικό μειονέκτημα.

«Αντιμετωπίζουμε τόσες πολλές άλλες κρίσεις αυτή τη στιγμή, με τον ενεργειακό εφοδιασμό και τους πολέμους και το εμπόριο, επομένως είναι πολύ εύκολο το κλίμα να ξεφύγει από την ημερήσια διάταξη», δήλωσε η Sarah Meier, ειδική στην κλιματική οικονομία στο ETH Zurich.

Αλλά «από οικονομική άποψη, θα ήταν πραγματικά σημαντικό να μειωθούν οι μελλοντικές ζημιές. Η νούμερο ένα στρατηγική πρόληψης είναι η μείωση των εκπομπών».

Θερμόπληκτοι εργαζόμενοι

Η επίμονη ζέστη, που οφείλεται στην κλιματική αλλαγή και μαστίζει την Ευρώπη από τα τέλη της άνοιξης βρίσκεται πίσω από την οικονομική ζημιά που εκτυλίσσεται σε όλη την ήπειρο.

Ορισμένες από αυτές τις απώλειες δεν είναι ορατές, παρά μόνο στους ισολογισμούς.

Οι υψηλές θερμοκρασίες μειώνουν την παραγωγή:

• Η παραγωγικότητα των εργαζομένων μειώνεται καθώς αυξάνονται οι θερμοκρασίες, ρίχνοντάς την κατά 2% έως 3% για κάθε βαθμό πάνω από ένα ορισμένο όριο, σύμφωνα με τα Ηνωμένα Έθνη.
• Ταυτόχρονα, το κόστος ενέργειας αυξάνεται για τις εταιρείες καθώς αυξάνεται η ζήτηση για κλιματιστικά.

Ο ασφαλιστικός όμιλος Allianz εκτιμά ότι αυτός ο συνδυασμός θα οδηγήσει σε σωρευτικές απώλειες του ΑΕΠ έως και 7% μεταξύ 2026 και 2030, φτάνοντας τα 240 δισεκατομμύρια δολάρια για τη Γαλλία, 147 δισεκατομμύρια δολάρια για την Ιταλία, 131 δισεκατομμύρια δολάρια για τη Γερμανία και 120 δισεκατομμύρια δολάρια για την Ισπανία.

Στη Γερμανία, οι απώλειες παραγωγικότητας ανήλθαν σε τουλάχιστον 6,3 δισεκατομμύρια ευρώ μόνο κατά τη διάρκεια του καύσωνα στα τέλη Ιουνίου, σύμφωνα με μια πρώιμη εκτίμηση.

Τα διαδοχικά κύματα καύσωνα, σε συνδυασμό με την έλλειψη βροχοπτώσεων, αφυδατώνουν τώρα την Ευρώπη.

Η επιδεινούμενη ξηρασία εξαπλώνεται σε όλη την ήπειρο, καταστρέφοντας τις συγκομιδές, διαταράσσοντας τη μεταφορά ζωτικών αγαθών, στραγγαλίζοντας τη βιομηχανική παραγωγή και περιορίζοντας τον ενεργειακό εφοδιασμό.

Ο προφανής αντίκτυπος είναι στη γεωργία: η ευρωπαϊκή ένωση σιτηρών Coceral αναφέρει ότι μόνο το κύμα καύσωνα του Ιουνίου έχει εξαλείψει 9 εκατομμύρια τόνους καλλιεργειών σιτηρών, με αποτέλεσμα την απώλεια εσόδων ύψους 2 δισεκατομμυρίων ευρώ για τους αγρότες, σύμφωνα με μια εκτίμηση.

Όταν τα ποτάμια στερέψουν

Στο μεταξύ, τα ξερά ποτάμια προκαλούν κι άλλους οικονομικούς πονοκεφάλους.

Αυτή την εβδομάδα, ο Ρήνος – μια βασική αρτηρία μεταφοράς αγαθών, συμπεριλαμβανομένου του άνθρακα και των χημικών ουσιών – έπεσε στο χαμηλότερο επίπεδό του από τότε που τηρούνται αρχεία, το 1880.

Η κατάσταση αναγκάζει τις πλωτές οδούς να μειώσουν το φορτίο τους έως και 80% για να αποφύγουν τις προσαράξεις, τα προβλήματα στις αλυσίδες εφοδιασμού και την αύξηση του κόστους.

Η βιομηχανία έχει προειδοποιήσει για αναταραχές, με τον γίγαντα του χάλυβα Thyssenkrupp να ανακοινώνει στα τοπικά μέσα ενημέρωσης ότι η εταιρεία έχει μειώσει την παραγωγή λόγω έλλειψης υλικών τα οποία μεταφέρονται.

Τα χαμηλά επίπεδα του Ρήνου θα μπορούσαν να ακυρώσουν την ανάκαμψη της Γερμανίας εάν η κατάσταση συνεχιστεί.

«Οι επιπτώσεις θα μπορούσαν να είναι αρκετά ισχυρές ώστε να μειώσουν το ΑΕΠ κατά 0,1 έως 0,2% το τρίτο τρίμηνο», δήλωσε ο Stefan Kooths από το Ινστιτούτο Παγκόσμιας Οικονομίας του Κιέλου στον εθνικό ραδιοτηλεοπτικό φορέα ARD.

Ανατολικότερα, τα ιστορικά χαμηλά επίπεδα του Δούναβη απειλούν να προκαλέσουν ενεργειακή κρίση, καθώς ο ποταμός δεν μπορεί να παρέχει επαρκές νερό για την ψύξη πυρηνικών σταθμών ηλεκτροπαραγωγής.

Το εργοστάσιο Paks της Ουγγαρίας, το οποίο παρέχει το 40% της ηλεκτρικής ενέργειας της χώρας, βρίσκεται στα πρόθυρα του κλεισίματος και παράγει μόνο το ένα δέκατο της συνήθους παραγωγής του.

Η χώρα προετοιμάζεται για ελλείψεις καθώς οι τιμές του ηλεκτρικού ρεύματος αυξάνονται.

Η ρουμανική κυβέρνηση κέρδισε χρόνο για τους πυρηνικούς σταθμούς της ανατινάζοντας έναν βράχο για να εκτρέψει το νερό του Δούναβη προς τον τελευταίο εν λειτουργία αντιδραστήρα της.

Ο άλλος αντιδραστήρας έπρεπε να κλείσει την περασμένη εβδομάδα.

Οι τοπικές αυτοκινητοβιομηχανίες έχουν προσφερθεί εθελοντικά να σταματήσουν την παραγωγή για να μειώσουν την κατανάλωση ενέργειας.

Στη Σερβία, η υδροηλεκτρική ενέργεια δέχεται επίσης πιέσεις λόγω της «εξάτμισης» του Δούναβη, ενώ ο πρόεδρος της χώρας, Αλεξάνταρ Βούτσιτς, προειδοποίησε ότι το μοναδικό διυλιστήριο πετρελαίου της χώρας ενδέχεται να χρειαστεί να κλείσει, καθώς η πλεύση στο ποτάμι αντιμετωπίζει προβλήματα.

Στη Γαλλία, η Électricité de France έκλεισε τρεις αντιδραστήρες λόγω της ξηρασίας και της μειωμένης παραγωγής σε άλλες εγκαταστάσεις λόγω της χαμηλής στάθμης των ποταμών.

Καταστροφές από τις φωτιές

Οι φωτιές καθίστανται ανεξέλεγκτες καθώς η κλιματική αλλαγή αυξάνει τις πιθανότητες εμφάνισης ακραίων συνθηκών.

Ο Meier από το ETH Zurich μελέτησε τον αντίκτυπο των πυρκαγιών στη Νότια Ευρώπη, καταλήγοντας στο συμπέρασμα ότι η Πορτογαλία, η Ισπανία, η Ιταλία και η Ελλάδα έχασαν έως και 2,1 δισεκατομμύρια ευρώ ετησίως από πυρκαγιές μεταξύ 2011 και 2018.

«Μέσα σε αυτό το χρονικό διάστημα, δεν είδαμε πραγματικά καμία ακραία πυρκαγιά, τίποτα κοντά σε μεγαλύτερες πόλεις, οπότε νομίζω ότι τα αρχεία που βλέπουμε φέτος μας λένε ότι αυτή [η μελέτη] θα είναι μια εκτίμηση χαμηλότερης ζώνης», είπε. Φέτος, «θα περίμενα πολλές φορές παραπάνω αυτήν την εκτίμηση».

Το Υπουργείο Οικολογικής Μετάβασης της Γαλλίας εκτιμά ότι η αποκατάσταση κάθε εκταρίου δασικής έκτασης που έχει καεί θα κοστίσει έως και 10.000 ευρώ.

Μέχρι τα τέλη Ιουλίου, με την περίοδο των πυρκαγιών να μην έχει τελειώσει ακόμη, 465.000 εκτάρια έχουν καεί στην ΕΕ.

Και το κόστος της ανοικοδόμησης δεν είναι το μόνο: Στην πυρόπληκτη Ζιρόντ, κοντά στο Μπορντό, χιλιάδες επιχειρήσεις αναγκάστηκαν να κλείσουν και οι τουρίστες εγκατέλειψαν την περιοχή.

Είναι ένας «οικονομικός κεραυνός που έπληξε μια περιοχή, η οποία δεν τον χρειαζόταν», δήλωσε ο Γάλλος υπουργός Οικονομικών, Ρολάν Λεσκίρ.

Εμπόδιο στην ανάπτυξη

Παραδόξως, οι δαπάνες για την ανοικοδόμηση μετά την καταστροφή εμφανίζονται ως αύξηση του ΑΕΠ στους εθνικούς ισολογισμούς. Αλλά ο Meier είπε ότι αυτό δεν είναι το είδος της ώθησης που οι οικονομολόγοι θέλουν να δουν: «Είναι απλώς η ανοικοδόμηση του κατεστραμμένου κεφαλαίου, ουσιαστικά».

Επιπλέον, αρκετές μελέτες έχουν δείξει ότι η υπερθέρμανση του πλανήτη αποτελεί καθαρή τροχοπέδη για την ανάπτυξη, σημείωσε ο Λέβερμαν από το Ινστιτούτο Πότσδαμ.

«Αυτές είναι οι απώλειες που συσσωρεύονται χρόνο με το χρόνο, επειδή τα χρήματα που δεν κερδίζεις σε ένα χρόνο είναι χρήματα που δεν μπορείς να επενδύσεις τον επόμενο χρόνο και δεν δημιοουργείς περαιτέρω ανάπτυξη», είπε.

«Αυτό βλέπουμε αυτή τη στιγμή: όταν υπάρχει χαμηλή στάθμη νερού, το εργοστάσιο τσιμέντου της Χαϊδελβέργης (σσ: στον Ρήνο) δεν μπορεί να στείλει τα προϊόντα του. Όταν η Ουγγαρία και η Γαλλία πρέπει να κλείσουν πυρηνικούς σταθμούς, η οικονομική δραστηριότητα παρεμποδίζεται», πρόσθεσε. «Και εκεί βρίσκεται η πραγματικά σημαντική ζημιά».

Η πλήρης αξιολόγηση των ακραίων φαινομένων αυτού του καλοκαιριού πιθανότατα θα διαρκέσει μήνες. Αλλά δεν θα είναι μεμονωμένα: Οι ζημιές στο κλίμα θα επιδεινώνονται όσο οι εκπομπές και οι θερμοκρασίες συνεχίζουν να αυξάνονται, λένε οι επιστήμονες.

Υπάρχει «η αντίληψη ότι με κάποιο τρόπο, η επιβράδυνση (σσ: της δράσης για το κλίμα) θα μας ωφελήσει», δήλωσε ο Ward από το Ινστιτούτο Grantham.

«Όμως, όσο περισσότερος χρόνος χρειάζεται για να φτάσουμε στο μηδενικό καθαρό επίπεδο, τόσο χειρότερες θα γίνονται οι επιπτώσεις και τόσο μεγαλύτερες θα είναι οι ζημιές και οι απώλειες».