Μηχανογραφικό και Τεχνητή Νοημοσύνη

Του Νίκου Ντόλα*

Η συμπλήρωση του μηχανογραφικού ήταν πάντοτε μια απαιτητική διαδικασία. Σήμερα, όμως, αποτελεί κάτι πολύ περισσότερο από μια απλή επιλογή σπουδών. Είναι η πρώτη ουσιαστική στρατηγική απόφαση που καλείται να λάβει ένας νέος σε έναν κόσμο που μεταβάλλεται με ρυθμούς πρωτόγνωρους.

Μέχρι πριν από λίγα χρόνια η βασική συμβουλή ήταν σχεδόν αυτονόητη. Επίλεξε μια σχολή με καλές επαγγελματικές προοπτικές. Σήμερα η λογική αυτή δεν επαρκεί. Η αγορά εργασίας μετασχηματίζεται τάχιστα και η Τεχνητή Νοημοσύνη δεν περιορίζεται στην αντικατάσταση ορισμένων επαγγελμάτων. Αναδιαμορφώνει τον τρόπο με τον οποίο ασκούνται σχεδόν όλα.

Γι’ αυτό και το ερώτημα έχει πλέον αλλάξει. Δεν είναι «ποια σχολή έχει μέλλον», αλλά «ποιες γνώσεις, ποιες δεξιότητες και ποιον τρόπο σκέψης προσφέρει, ώστε ο νέος να παραμείνει δημιουργικός και χρήσιμος μέσα στις συνεχείς αλλαγές».

Ας δούμε κάποια παραδείγματα. Ο Φιλόλογος του αύριο δεν θα περιορίζεται στη σχολική τάξη. Μπορεί να δραστηριοποιηθεί στην επιμέλεια ψηφιακού περιεχομένου, στην επικοινωνία οργανισμών, στην ανάπτυξη εκπαιδευτικού υλικού ή ακόμη και στη συνεργασία με ομάδες που σχεδιάζουν εφαρμογές τεχνητής νοημοσύνης. Εκεί η γλωσσική ακρίβεια, η ερμηνεία του νοήματος, η κριτική σκέψη και η κατανόηση του ανθρώπινου λόγου αποκτούν κομβική αξία. Αντίστοιχα, ο οικονομολόγος θα καλείται να αξιοποιεί μεν εργαλεία ανάλυσης δεδομένων, αλγορίθμους και ψηφιακές χρηματοοικονομικές εφαρμογές, αλλά με δυνατότητα σύνθεσης και κρίσης.

Επομένως, πριν από τη συμπλήρωση του μηχανογραφικού, κάθε υποψήφιος χρειάζεται να απαντήσει σε καθαρά ερωτήματα. Τι πραγματικά διδάσκει το τμήμα που με ενδιαφέρει; Ποιες δεξιότητες θα έχω αποκτήσει μετά από τέσσερα ή πέντε χρόνια; Πόσο εύκολα θα μπορώ να προσαρμόζομαι σε νέα επαγγελματικά περιβάλλοντα; Ποιες δυνατότητες έρευνας, μεταπτυχιακών σπουδών και διεθνούς κινητικότητας προσφέρει;

Υπάρχει, όμως, και μια διάσταση που συχνά παραμένει στη σκιά. Η Τεχνητή Νοημοσύνη μπορεί να επεξεργάζεται τεράστιους όγκους πληροφοριών, να συντάσσει κείμενα, να αναλύει δεδομένα και να υποστηρίζει τη λήψη αποφάσεων. Δεν μπορεί, όμως, να αναλάβει την ανθρώπινη ευθύνη. Κάποιος πρέπει να αποφασίζει πώς θα χρησιμοποιηθεί, ποια όρια  θα τεθούν, πότε ο αλγόριθμος λειτουργεί δίκαια και πότε αναπαράγει προκαταλήψεις, αποκλεισμούς ή ανισότητες.

Γι’ αυτό οι κοινωνίες του μέλλοντος δεν θα χρειάζονται μόνο άριστους μηχανικούς ή προγραμματιστές. Θα χρειάζονται επιστήμονες που θα μπορούν να συνδυάζουν την τεχνολογική γνώση με τη νομική σκέψη, την οικονομία, την ψυχολογία, τη φιλοσοφία, την παιδαγωγική και την ηθική. Πλέον, η καινοτομία δεν γεννιέται μόνο από την τεχνολογική υπεροχή, αλλά από την ικανότητα να υπηρετεί τον άνθρωπο και το δημόσιο συμφέρον. Η τεχνολογία χωρίς αξίες δεν θα είναι ισχυρή…

Δεν αντιμετωπίζουμε, λοιπόν, το μηχανογραφικό ως έναν κατάλογο σχολών ταξινομημένων με βάση τα μόρια ή τα στερεότυπα. Πρόκειται για μια άσκηση αυτογνωσίας και μακροπρόθεσμης στρατηγικής. Κανείς δεν μπορεί να προβλέψει ποια επαγγέλματα θα κυριαρχούν σε 10-20 χρόνια. Μπορεί, όμως, να επιλέξει ένα ακαδημαϊκό περιβάλλον που θα τον εκπαιδεύσει να σκέφτεται δημιουργικά, να συνεργάζεται αποτελεσματικά, να προσαρμόζεται υπεύθυνα στις αλλαγές.

Σε μια εποχή όπου οι αλγόριθμοι γίνονται ολοένα πιο ισχυροί, το συγκριτικό πλεονέκτημα  δεν θα είναι η πληροφορία. Θα είναι η ικανότητα να τεθούν τα σωστά ερωτήματα. Γιατί η γνώση θα είναι άφθονη. Θα σπανίζει η κρίση, η δημιουργικότητα, η ηθική ευθύνη και η σοφία…

• Νίκος Ντόλας, Φιλόλογος, Διδάκτωρ ΕΚΠΑ, Πολιτευτής ΝΔ