Τεχνητή Νοημοσύνη: Η «τέχνη» του να έχεις πάντα δίκαιο…

Υπάρχει κάτι παράδοξο με την Τεχνητή Νοημοσύνη, για το οποίο δεν συζητούμε. Συζητούμε  μόνο για την απώλεια θέσεων εργασίας, την αυτοματοποίηση, για το πόσο έξυπνες είναι οι μηχανές. Ποιο είναι όμως το παράδοξο; Ο κίνδυνος οι μηχανές να μας λένε με πειστικότητα ότι έχουμε πάντα δίκαιο. Γιατί η Τεχνητή Νοημοσύνη προσαρμόζεται στον συνομιλητή της. Κατανοεί τον τρόπο που διατυπώνει το ερώτημα, ακολουθεί το πλαίσιο που εκείνος θέτει και επιβεβαιώνει τις παραδοχές του. Δεν τις αμφισβητεί.

Πριν την Τεχνητή Νοημοσύνη είχαμε μόνο τα μέσα κοινωνικής δικτύωσης. Αυτά –μέσω των αλγορίθμων– μας έδειχναν κυρίως αυτό που ήδη μας ενδιέφερε. Αν, για παράδειγμα, αγανακτούμε με κάτι, ο αλγόριθμος στα social μάς δίνει περιεχόμενο που τροφοδοτεί την αγανάκτησή μας. Έτσι δημιουργείται η ψευδαίσθηση ότι «όλοι» σκέφτονται όπως εμείς. Η Τεχνητή Νοημοσύνη, όμως, κάνει ένα βήμα παραπέρα.

Δεν σου δείχνει μόνο ότι «οι πολλοί» συμφωνούν μαζί σου. Συνομιλεί προσωπικά μαζί σου. Ακούει την εκδοχή σου, επεξεργάζεται το επιχείρημά σου και τελικά σου επιστρέφει μια πειστική διατύπωση του δικού σου τρόπου σκέψης. Μια προσωπική πεποίθηση αποκτά την επίφαση αντικειμενικού κύρους.

Ας δούμε ένα παράδειγμα. Δύο άνθρωποι διαφωνούν μεταξύ τους. Ο καθένας αφηγείται στην Τεχνητή Νοημοσύνη το ίδιο περιστατικό με τη δική του οπτική. Η μηχανή περιορίζεται στο πλαίσιο που της δίνει ο καθένας και τελικά δίνει δίκιο και στους δύο. Κάθε προσωπική άποψη αποκτά «αντικειμενική» επιβεβαίωση.

Κάποτε ο άνθρωπος έλεγε: «Έχω δίκιο, γιατί έτσι το βλέπω εγώ». Στη συνέχεια –με τα social– έλεγε: «Έχω δίκιο, γιατί το πιστεύουν οι πολλοί». Στην εποχή της Τεχνητής Νοημοσύνης φτάνουμε σε ένα τρίτο στάδιο: «Έχω δίκιο, γιατί το ανέλυσε μέχρι και η μηχανή». Και αυτό είναι επικίνδυνο. Γιατί η Τεχνητή Νοημοσύνη μπορεί εύκολα να μετατρέψει μια αυθαίρετη κρίση σε κάτι «τεκμηριωμένο»…

Απέναντι σε αυτή την εξέλιξη αποκτά ιδιαίτερη σημασία η ανθρωπιστική παιδεία. Για χρόνια λέγαμε ότι το μέλλον ανήκει στις θετικές επιστήμες και στην τεχνολογία. Οι ανθρωπιστικές σπουδές  δεν αντιμετωπίζονταν ως επένδυση. Η εποχή της Τεχνητής Νοημοσύνης αλλάζει την ισορροπία. Η γλώσσα αποκτά νέα αξία. Η ποιότητα της ερώτησης επηρεάζει σε μεγάλο βαθμό την ποιότητα της απάντησης. Η δυνατότητα να θέτεις ακριβή, σύνθετα και κριτικά ερωτήματα γίνεται πολύ σημαντική.

Γιατί η πληροφορία δεν αποτελεί πλέον ζητούμενο. Παράγεται με ταχύτητα που κανένας  δεν μπορεί να ανταγωνιστεί. Το κρίσιμο ερώτημα είναι άλλο. Αξία έχει πλέον ποιος μπορεί να κρίνει, ποιος συνθέτει, ποιος ερμηνεύει, ποιος δίνει νόημα. Οι ανθρωπιστικές επιστήμες «εκδικούνται».

Οι «σκέτοι» ψηφιακοί καταναλωτές, που αποδέχονται παθητικά όσα λένε οι αλγόριθμοι και οι μηχανές, κινδυνεύουν με νέα μορφή εξάρτησης: να μην αναζητούν την αλήθεια, αλλά την επιβεβαίωση. Σε έναν κόσμο όπου μια μηχανή μπορεί να μας εξηγεί με πειστικό τρόπο γιατί έχουμε δίκιο, η βαθιά ανθρωπιστική παιδεία υποστηρίζει κάτι πιο πολύτιμο: ότι μπορεί και να έχουμε άδικο. Και αυτή είναι η σημαντικότερη μορφή ελευθερίας που πρέπει να διασώσουμε…

Νίκος Ντόλας, Φιλόλογος, Διδάκτωρ ΕΚΠΑ, Πολιτευτής ΝΔ