Η Περιφέρεια Θεσσαλίας καινοτομεί: Αξιοποιώντας την ιδέα της αυτοβοήθειας / αλληλοβοήθειας

Της Μαρίας Γαλλιού*

Οι εθισμοί,  στο αλκοόλ, στις ουσίες, στον τζόγο, στις οθόνες, δεν είναι ένα πρόβλημα «κάποιων άλλων». Δεν είναι ατομικό λάθος ούτε προσωπική αποτυχία. Είναι ένα σύνθετο κοινωνικό και ψυχολογικό φαινόμενο που επηρεάζει οικογένειες, κοινότητες και τελικά το  οικοσύστημα στο σύνολό του. Στην αμερικανική ήπειρο υπολογίζουν ότι το περιβαλλοντικό αποτύπωμα από τη διακίνηση των ναρκωτικών ανέρχεται πάνω από 1 τρις δολάρια.

Με απλά λόγια, όπως ένα μολυσμένο ποτάμι δηλητηριάζει τα πάντα από όπου περνάει, έτσι και οι εθισμοί διαβρώνουν σχέσεις, δυνατότητες, προοπτικές. Και αν θέλουμε πραγματικά να μιλάμε για βιωσιμότητα, δεν μπορούμε να αφήνουμε τον άνθρωπο έξω από το κάδρο.

Στην Περιφέρεια Θεσσαλίας, έχουμε κάνει μια ξεκάθαρη επιλογή:
να αντιμετωπίζουμε την εξάρτηση ολιστικά, ανθρώπινα και χωρίς ηθικολογίες. Να βλέπουμε πίσω από το πρόβλημα, τον άνθρωπο. Όχι την ταμπέλα.

Σε αυτό το πλαίσιο, ιδιαίτερη σημασία έχει η συνεργασία μας με το Αριστοτέλειο Πανεπιστήμιο Θεσσαλονίκης. Μαζί υλοποιούμε ένα καινοτόμο πιλοτικό πρόγραμμα αυτοβοήθειας και αλληλοβοήθειας, που βασίζεται σε κάτι  απλό αλλά πολύ δυνατό: στη δύναμη της κοινότητας.

Να σημειωθεί ότι το εν λόγω πρόγραμμα έχει τις εξής καινοτομίες:

Σύμφωνα με τον καθηγητή Ψυχιατρικής του Αριστοτελείου Πανεπιστημίου Θεσσαλονίκης, κ. Φοίβο Ζαφειρίδη:

• Απευθύνεται σε ανθρώπους που ενώ έχουν σοβαρά προβλήματα εξάρτησης, διατηρούν τη λειτουργικότητά τους στην προσωπική-κοινωνική και επαγγελματική τους ζωή, δυσκολεύονται να λάβουν βοήθεια, καθώς οι δομές δεν είναι προσαρμοσμένες στο προφίλ και τις ανάγκες τους.
• Συγκροτεί μια ευέλικτη πρόταση για εργαζόμενους και ανθρώπους με οικογενειακές ή άλλες υποχρεώσεις, που δεν είναι σε θέση να αφήσουν τις ασχολίες τους για μεγάλο χρονικό διάστημα. Το εν λόγω πρόγραμμα απαιτεί δύο δίωρα την εβδομάδα (πρωινές ή απογευματινές ώρες, ανάλογα με τη φάση ζωής των ανθρώπων) για εννέα μήνες κατά μέσο όρο.
• Αξιοποιεί την ιδέα της αυτοβοήθειας/ αλληλοβοήθειας που διεθνώς αποτελεί την πλέον αποδεκτή μεθοδολογία απεξάρτησης.

Το πρόγραμμα της Περιφέρειας Θεσσαλίας εφαρμόζει για πρώτη φορά στη χώρα ένα διακριτό μοντέλο ομάδων αυτοβοήθειας και αλληλοβοήθειας με υπαρξιακό προσανατολισμό και κοινοτικές αξίες, πέρα από τα κλασικά μοντέλα αυτοβοήθειας, αξιοποιώντας τόσο τις σύγχρονες επιστημονικές αντιλήψεις, όσο και τη μακρόχρονη εμπειρία του ΑΠΘ. Η δύναμη για αλλαγή υπάρχει μέσα στον ίδιο τον άνθρωπο, όμως ενεργοποιείται καθοριστικά μέσα από το περιβάλλον των ομοτίμων – ανθρώπων με ανάλογες εμπειρίες – που δημιουργούν ένα πλαίσιο ασφάλειας, ενδυνάμωσης, ελπίδας και συλλογικής υποστήριξης.

Η εξάρτηση δεν είναι ένα ιατρικό πρόβλημα που απλά ακολουθώντας παθητικά κάποιες ιατρικές οδηγίες ή παίρνοντας την κατάλληλη φαρμακευτική αγωγή το πρόβλημα εξαφανίζεται. Απαιτεί από τον άμεσα ενδιαφερόμενο να ενεργοποιηθεί, να αναλάβει ευθύνες, προκειμένου να αλλάξει τη ζωή του. Για να συμβούν όλα αυτά το περιβάλλον αλληλοβοήθειας μεταξύ ομοτίμων είναι καθοριστικός παράγοντας».

Η Περιφέρεια Θεσσαλίας, υπό τον Περιφερειάρχη Δημήτρη Κουρέτα επενδύοντας σε αυτό το μοντέλο, αναγνωρίζει τη σημασία της καινοτομίας στη δημόσια πολιτική και δημιουργεί τις προϋποθέσεις για μια νέα περιφερειακή στρατηγική κοινωνικής υγείας, που συνδυάζει αποτελεσματικότητα, χαμηλό λειτουργικό κόστος και ουσιαστική κοινωνική ανταποδοτικότητα. Σύμφωνα με τον κ. Ζαφειρίδη σηματοδοτεί τη σημασία του να κατανοεί η πολιτική ηγεσία την καινοτομία, που πλέον είναι απαραίτητη για την αντιμετώπιση των οξέων κοινωνικών προβλημάτων: «Θα ήταν ευχής έργο η καινοτομία που υιοθετήθηκε από την Περιφέρεια Θεσσαλίας να υιοθετηθεί και από άλλες περιφέρειες. Θα μπορούσε να αξιοποιηθεί πανελλαδικά γιατί συνδυάζει δύο πολύ σημαντικά στοιχεία. Τα αξιόπιστα αποτελέσματα με το πολύ χαμηλό κόστος λειτουργίας ανάλογων παρεμβάσεων».

Το μεγαλύτερο όφελος για τους ωφελούμενους δεν περιορίζεται μόνο στη διακοπή της εξάρτησης, αλλά αφορά συνολικότερες προσωπικές, οικογενειακές και κοινωνικές αλλαγές, ενώ ιδιαίτερη βαρύτητα δίνεται και στην υποστήριξη της οικογένειας, με στόχο την ενδυνάμωση και την ευημερία ολόκληρου του οικογενειακού πλαισίου.

Για εμάς, αυτό είναι ουσιαστική άσκηση πολιτικής: χαμηλό κόστος, υψηλή κοινωνική απόδοση και  αποτύπωμα στην καθημερινότητα.

Ταυτόχρονα, στηρίζουμε σταθερά τις υπάρχουσες δομές, ενισχύουμε την πρόληψη και την απεξάρτηση και προχωράμε στη δημιουργία νέων δομών, ώστε κανένας πολίτης να μην αισθάνεται μόνος του, τη στιγμή που το χρειάζεται περισσότερο.

Δομές με αξιοπρόσεκτη και μετρήσιμη προσφορά στο χώρο των εξαρτήσεων είναι το Κέντρο Πρόληψης και το Εργαστήρι Ζωής.

Το Κέντρο Πρόληψης ειδικότερα,  δραστηριοποιείται σε τρία βασικά πεδία : Την οικογένεια, διοργανώνοντας σεμινάρια και ομάδες Γονέων, το σχολείο, με δράσεις για εκπαιδευτικούς και μαθητές  και  την ευρύτερη κοινωνία. Στις δράσεις του ενσωματώνονται με πρωτότυπο τρόπο οι τέχνες . Ο στόχος είναι η ανάπτυξη ψυχοκοινωνικών δεξιοτήτων, μεθοδευμένα και βιωματικά, αξιοποιώντας την ελκυστικότητα της τέχνης .

Ωστόσο, η πρόληψη δεν είναι αρκεί από μόνη της.  Οι δομές και τα προγράμματα δεν φτάνουν αν δεν υπάρχει  ζωή με νόημα.

Γι’ αυτό επενδύουμε στον πολιτισμό, στον αθλητισμό, στη συμμετοχή, στη δημιουργικότητα. Γιατί όταν ένας άνθρωπος ανήκει κάπου, όταν έχει διεξόδους, όταν νιώθει μέρος μιας κοινότητας, τότε μειώνονται οι πιθανότητες να στραφεί σε ό,τι τον καταστρέφει.

Και αυτό είναι ίσως η πιο πράσινη και επλιδοφόρα μορφή πρόληψης που υπάρχει και σε αυτήν επενδύουμε.

H Μαρία Γαλλιού είναι χωρική Αντιπεριφερειάρχης ΠΕ Λάρισας