Στη Λάρισα η πρώτη επέμβαση στην Ελλάδα με τη νέα τεχνική για τις κήλες – Ο χειρουργός Γιάννης Μαμαλούδης μιλά στο onlarissa.gr για την πρωτοποριακή επέμβαση

Μια επέμβαση που μέχρι πριν από λίγα χρόνια δεν υπήρχε ούτε ως χειρουργική τεχνική πραγματοποιήθηκε προ ημερών στη Λάρισα. Ο γενικός χειρουργός και Επιμελητής Α΄ της Χειρουργικής Κλινικής του Πανεπιστημιακού Νοσοκομείου Λάρισας κ. Γιάννης Μαμαλούδης εφάρμοσε, όπως εξηγεί στη συνέντευξή του στο onlarissa.gr, για πρώτη φορά στην Ελλάδα τη νέα ενδοσκοπική προσέγγιση για την αντιμετώπιση επιλεγμένων περιπτώσεων μικρών κηλών και διάστασης της λευκής γραμμής.

Η επέμβαση διήρκεσε περίπου τρεις ώρες. Ο ασθενής έφυγε από το νοσοκομείο τη δεύτερη ημέρα και, σύμφωνα με τον κ. Μαμαλούδη, η μετεγχειρητική του πορεία ήταν εξαιρετική. Πίσω όμως από αυτές τις τρεις ώρες στο χειρουργείο υπήρχαν χρόνια ενασχόλησης με τη χειρουργική των κηλών, εκπαίδευση στο εξωτερικό και, όπως ο ίδιος αποκαλύπτει, δεκαπέντε ημέρες κατά τις οποίες σκεφτόταν σχεδόν διαρκώς την επέμβαση που επρόκειτο να πραγματοποιήσει.

Ο κ. Μαμαλούδης μιλά για τη νέα γενιά επεμβάσεων που πλέον αποφεύγουν την είσοδο στην κοιλιακή χώρα, για το πλέγμα που τοποθετείται χωρίς επώδυνη καθήλωση με «καρφιά», για τη δυσκολία της νέας τεχνικής, για τον ασθενή που τον εμπιστεύθηκε γνωρίζοντας ότι θα είναι ο πρώτος στην Ελλάδα, αλλά και για το άγχος του χειρουργού λίγο πριν ξεκινήσει μια επέμβαση που εφαρμόζεται για πρώτη φορά.

Παράλληλα, μιλά για τη δική του διαδρομή, την οικογένειά του, τη σχέση του με τη Λάρισα, την έρευνα, την τεχνητή νοημοσύνη στην Ιατρική και το στοιχείο που, όπως πιστεύει, καμία μηχανή δεν θα μπορέσει να αντικαταστήσει: Την ανθρώπινη σχέση ανάμεσα στον γιατρό και στον ασθενή.

ΣΥΝΕΝΤΕΥΞΗ ΣΤΟΝ Απόστολο Ράιδο // ΦΩΤΟΓΡΑΦΙΕΣ ΑΠΟ ΤΟΝ Γιάννη Μυλωνά

Έχετε σπουδάσει Ιατρική εδώ στη Λάρισα, παρότι δεν είστε Λαρισαίος. Τελικά όμως γίνατε Λαρισαίος. Βρίσκεστε εδώ από το 1999, δηλαδή περισσότερο από τη μισή ζωή σας. Θα ήθελα ένα σύντομο επαγγελματικό βιογραφικό.

Πριν από το επαγγελματικό θα σας πω ότι είμαι παντρεμένος και έχω τρία παιδάκια και είναι, νομίζω, το μεγαλύτερο επίτευγμα που έχω στη ζωή μου. Όλα τα άλλα έπονται. Σπούδασα εδώ στη Λάρισα, έκανα μεταπτυχιακές σπουδές στην Αλεξανδρούπολη και διδακτορικό εδώ, στο Πανεπιστήμιο Θεσσαλίας. Καθώς περνούσαν τα χρόνια, διαπίστωσα ότι η μεγαλύτερη επιτυχία που μπορεί να έχει ένας γιατρός είναι να μπορέσει να βρει ένα αντικείμενο, να το αγαπήσει και πάνω σε αυτό να δουλέψει σε δύο τομείς. Ο ένας είναι η κλινική πράξη, αλλά πρέπει να υπάρχει παράλληλα και η έρευνα, γιατί αυτά τα δύο πρέπει να πηγαίνουν μαζί.

Όταν χειρουργείς και ασκείς καθημερινά την Ιατρική, βρίσκεις προβλήματα τα οποία τις περισσότερες φορές δεν έχουν λύση. Εκεί πρέπει να αναρωτηθείς τι γίνεται λάθος, ώστε να μπορέσεις να γίνεις καλύτερος. Είναι πολύ εύκολο να ασκείς την Ιατρική. Είναι πολύ δύσκολο όμως να κριτικάρεις τον εαυτό σου για να γίνεις καλύτερος.

Έχω αυτό το χαρακτηριστικό, να μπορώ να παρατηρήσω ένα πρόβλημα που έχει μια επέμβαση και να προσπαθώ να βρω τη λύση. Πάνω σε αυτό το κομμάτι της έρευνας, ή μάλλον της ιατρικής περιέργειας, αποφάσισα να ασχοληθώ με τις κήλες.

Είστε γενικός χειρουργός.

Είμαι γενικός χειρουργός, αλλά έδωσα έμφαση σε αυτό το αντικείμενο. Έκανα κάποιες επεμβάσεις και διαπίστωνα ότι οι ασθενείς έφευγαν και πονούσαν.

Για κάποιον που δεν έχει αντιμετωπίσει ποτέ το πρόβλημα, τι ακριβώς είναι μια κήλη; Έχουμε την εικόνα ενός εξογκώματος σε ένα σημείο όπου κανονικά δεν θα έπρεπε να υπάρχει.

Ακριβώς αυτό είναι. Κάτι που φουσκώνει σε κάποιο σημείο του κοιλιακού τοιχώματος. Υπάρχει δηλαδή κάποια τρύπα στο κοιλιακό τοίχωμα. Κανονικά, το κοιλιακό τοίχωμα έχει φυσιολογικά μικρά ανοίγματα για να περνούν διάφορα πράγματα. Για κάποιους λόγους, που συνήθως δεν οφείλονται στον ασθενή, αυτά μπορεί να ανοίξουν περισσότερο και να βγει κάτι από μέσα, που μπορεί να είναι ακόμη και τμήμα του εντέρου. Έτσι δημιουργείται και αισθητικό πρόβλημα, ενώ ορισμένες φορές μπορεί να υπάρξει και λόγος για επείγουσα επέμβαση. Πολλές φορές οι ασθενείς λένε «έκανα κάτι, γιατρέ, και βγήκε». Όχι. Δεν φταίει σε κάτι ο ασθενής. Ήταν να συμβεί.

Είναι λοιπόν μύθος το «σήκωσα ένα βάρος και έβγαλα κήλη»;

Αυτό μπορεί απλώς να ήταν ένας εκλυτικός παράγοντας. Η αιτία είναι άλλη. Κάποια στιγμή θα εμφανιζόταν, απλώς συνέβη εκείνη την ώρα.

Άρα υπάρχει μια προδιάθεση;

Υπάρχει μια προδιάθεση και κάποια στιγμή μπορεί να εμφανιστεί.

Παίζει ρόλο και η κληρονομικότητα;

Χωρίς να υπάρχει συγκεκριμένη απόδειξη για κάθε περίπτωση, η κληρονομικότητα και το γενετικό υλικό των ανθρώπων πάντα παίζουν κάποιον ρόλο. Ένας άλλος παράγοντας είναι εάν κάποιος έχει χειρουργηθεί. Εάν έχει κάνει μια επέμβαση στην κοιλιά, η πιθανότητα να εμφανίσει στη συνέχεια αυτό το εξόγκωμα είναι περίπου 10% έως 20%.

Πόσο συχνό είναι γενικότερα το πρόβλημα;

Είναι από τα συχνότερα προβλήματα που αντιμετωπίζει ο γενικός χειρουργός. Για να καταλάβετε, ένας στους τέσσερις άνδρες θα εμφανίσει βουβωνοκήλη.

Τι ακριβώς είναι η βουβωνοκήλη;

Είναι ένα φούσκωμα στην περιοχή δίπλα στα γεννητικά όργανα, στη βουβωνική περιοχή. Αρχίζει να φουσκώνει κάτι εκεί, ορισμένες φορές πονάει και μπορεί να προκαλεί διάφορα προβλήματα.

Εάν δεν αντιμετωπιστεί, πού μπορεί να οδηγήσει;

Το λέω και στους ασθενείς μου και γι’ αυτό ίσως δεν αρέσει σε πολλούς. Η πιθανότητα να οδηγηθεί κάποιος σε επείγον χειρουργείο είναι περίπου 3%. Δηλαδή υπάρχει 97% πιθανότητα να μη συμβεί κάτι τέτοιο. Είναι σημαντικό να το καταλάβουμε. Εάν υπάρχουν συμπτώματα, η κατάσταση διαφοροποιείται λίγο. Όταν όμως δεν υπάρχουν συμπτώματα, η πιθανότητα είναι μικρή.

Στις μέρες μας, λοιπόν, ένας από τους λόγους για τους οποίους οι άνθρωποι αποφασίζουν να διορθώσουν μια κήλη, ιδιαίτερα οι γυναίκες, είναι και ο αισθητικός. Αυτό είναι πολύ σημαντικό. Αφού η πιθανότητα να υπάρξει ένα σοβαρό επείγον πρόβλημα είναι μικρή, πολλές γυναίκες επιλέγουν να διορθώσουν την κήλη και για αισθητικούς λόγους. Αυτό πρέπει να το λαμβάνουμε υπόψη. Γι’ αυτό έχει σημασία και αυτό που κάναμε με τη νέα τεχνική.

Πόσο έχει προχωρήσει η επιστήμη στις επεμβάσεις αυτού του είδους;

Η χειρουργική των κηλών είναι ίσως ένα από τα πιο σύγχρονα αντικείμενα της γενικής χειρουργικής. Πολλές επεμβάσεις της γενικής χειρουργικής έχουν τις ρίζες τους ακόμη και στο 1800. Στη χειρουργική των κηλών, οι σύγχρονες τεχνικές άρχισαν ουσιαστικά να αναπτύσσονται περίπου το 2007, στο Columbia στην Αμερική, και φτάνουμε μέχρι το 2022, οπότε εμφανίζεται η τελευταία τεχνική.

Πριν από αυτό πώς αντιμετωπίζονταν οι κήλες;

Με ανοιχτές επεμβάσεις, οι οποίες πολλές φορές δεν είχαν και τα καλύτερα αποτελέσματα.

Σήμερα μιλάμε για επεμβάσεις ουσιαστικά χωρίς νυστέρι;

Πλέον ναι. Μόνο με μικρές οπές.

Λαπαροσκοπικά;

Λαπαροσκοπικά ήταν. Πλέον μιλάμε για ενδοσκοπική χειρουργική. Η εξέλιξη της λαπαροσκοπικής είναι η ενδοσκοπική χειρουργική.

Τι ακριβώς έχει αλλάξει;

Στη λαπαροσκοπική χειρουργική μπαίναμε μέσα στην κοιλιά και διορθώναμε την κήλη από μέσα. Σήμερα πλέον δεν χρειάζεται να μπαίνουμε μέσα στην κοιλιά. Δημιουργούμε έναν χώρο ανάμεσα στους μυς της κοιλιακής χώρας, κλείνουμε την τρύπα και τοποθετούμε το πλέγμα. Αυτό έχει μεγάλο πλεονέκτημα και στο αισθητικό κομμάτι, γιατί ξαναφτιάχνουμε το κοιλιακό τοίχωμα. Δεν βάζουμε απλώς ένα δίχτυ πάνω από μια τρύπα και τελείωσε.

Το πλέγμα, δυστυχώς ή ευτυχώς, είναι ένα πλαστικό υλικό. Επιστημονικά είναι εξαιρετικά μελετημένο, αλλά παραμένει ένα πλαστικό αντικείμενο. Όταν το χρησιμοποιείς απλώς για να καλύψεις μια τρύπα, ακόμη κι αν η κήλη δεν υποτροπιάσει, το πλέγμα με την πάροδο του χρόνου μπορεί να αποκτήσει κάποια ελαστικότητα και να δημιουργηθεί ένα φούσκωμα.

Είναι όπως η σίτα στο παράθυρο, που με τον καιρό αρχίζει να χαλαρώνει. Αυτό το φούσκωμα δεν είναι νέα κήλη, αλλά αισθητικά μπορεί να είναι πολύ άσχημο. Με τις σύγχρονες τεχνικές προσπαθούμε να λύσουμε και αυτό το πρόβλημα.

O καλύτερος τρόπος για να ζήσεις για πάντα είναι ένας. Να κάνεις σπουδαία πράγματα για τους άλλους. Έτσι το όνομά σου θα μείνει για πάντα – κι εσύ μαζί του.

Μου είπατε ότι φτάνουμε στο 2022. Τι συνέβη τότε;

Ένας φοβερός τύπος, Μεξικανός χειρουργός, ο Έκτορ Βαλενζουέλα, τον οποίο έτυχε να γνωρίσω, διαπίστωσε κάτι που βλέπαμε κι εμείς. Ότι οι μέχρι τότε τεχνικές, ειδικά για τις μικρές κήλες, ίσως ήταν υπερβολικές. Κάναμε δηλαδή ένα πολύ μεγάλο χειρουργείο για ένα μικρό πρόβλημα. Σκοπός των χειρουργείων στην κήλη δεν είναι μόνο να βάλουμε ένα πλέγμα για να ενισχύσουμε την περιοχή. Θέλουμε να κλείσουμε το κοιλιακό τοίχωμα, να το ξαναφτιάξουμε, ώστε να μην υπάρχει το φούσκωμα που σας περιέγραψα.

Οι τεχνικές που ήδη έχουμε για τις μεγάλες κήλες είναι πάρα πολύ καλές. Έχουν περίπου 1% πιθανότητα υποτροπής. Πρακτικά αυτό είναι ένα ποσοστό που δεν μπορείς να μηδενίσεις, γιατί σε κάθε ιατρική πράξη υπάρχει πάντα ο ανθρώπινος και ο βιολογικός παράγοντας. Στις μικρές κήλες, λοιπόν, η σκέψη ήταν η εξής: Αντί να «χαλάμε» και να ξαναφτιάχνουμε ένα μεγάλο τμήμα του κοιλιακού τοιχώματος, μπορούμε να χρησιμοποιήσουμε μια πολύ λεπτή μεμβράνη, το περιτόναιο.

Κατεβάζουμε αυτή τη μεμβράνη χωρίς να τη σκίσουμε –και εκεί βρίσκεται μία από τις μεγαλύτερες δυσκολίες– δημιουργούμε τον χώρο, κλείνουμε τη μικρή τρύπα στο κοιλιακό τοίχωμα και βάζουμε εκεί μέσα το πλέγμα. Με αυτόν τον τρόπο ο ασθενής γλιτώνει μεγάλο μέρος του πόνου, γιατί το πλέγμα βρίσκεται ανάμεσα στη μεμβράνη και στο κοιλιακό τοίχωμα και δεν χρειάζεται καθήλωση.

Τι εννοούμε όταν λέμε καθήλωση;

Να σταθεροποιήσουμε το πλέγμα με ειδικά «καρφιά». Αυτά τα καρφιά, επειδή τα έχω χρησιμοποιήσει, δυστυχώς προκαλούν τρομερό πόνο. Τρομερό. Αυτός είναι ουσιαστικά και ο λόγος για τον οποίο αποφάσισα να αλλάξω κατεύθυνση και να ασχοληθώ με την ενδοσκοπική χειρουργική του κοιλιακού τοιχώματος. Όποιος έχει χειρουργηθεί και έχουν χρησιμοποιηθεί τέτοια μέσα καθήλωσης το γνωρίζει πολύ καλά.

Η συγκεκριμένη τεχνική άρχισε να αναπτύσσεται το 2021-2022 και η πρώτη δημοσίευση έγινε το 2024. Μιλάμε δηλαδή για ό,τι πιο σύγχρονο υπάρχει αυτή τη στιγμή. Στα μεγάλα συνέδρια για τη χειρουργική του κοιλιακού τοιχώματος, όπως αυτά που έγιναν στην Πορτογαλία και στη Θεσσαλονίκη, μεγάλο μέρος της συζήτησης αφορούσε αυτή την τεχνική, γιατί είναι πραγματικά πολλά υποσχόμενη. Βέβαια, χρειάζεται εμπειρία. Αν δεν έχεις εμπειρία σε αυτά τα χειρουργεία, είναι αδύνατο να την πραγματοποιήσεις.

Πόσο εύκολη είναι αυτή η τεχνική για έναν χειρουργό; Αλλάζει και ο εξοπλισμός;

Ο εξοπλισμός είναι ο ίδιος. Δεν αλλάζει τίποτα στον εξοπλισμό. Αυτό που αλλάζει είναι η προσέγγιση. Η δουλειά που κάνουμε εμείς. Και όπως είπε ο ίδιος ο Βαλενζουέλα στο συνέδριο της Θεσσαλονίκης, το μόνο που δεν πρέπει να πιστέψει κανείς είναι ότι αυτή η τεχνική είναι απλή και εύκολη. Ίσως είναι μία από τις δυσκολότερες τεχνικές που μπορούμε να κάνουμε.

Όχι γιατί είναι δύσκολο να χειριστούμε τα εργαλεία, αλλά επειδή αυτή η μεμβράνη είναι τόσο λεπτή, σχεδόν διαφανής, ώστε μπορείς να δεις τα όργανα μέσα από αυτή. Εάν δεν τη χειριστείς με τον κατάλληλο τρόπο, θα την τρυπήσεις. Και αν την τρυπήσεις, μπορεί να καταστραφεί όλος ο σχεδιασμός της επέμβασης και πρέπει να έχεις εναλλακτικές επιλογές. Εκεί βρίσκεται η δυσκολία.

Από ό,τι καταλαβαίνω, η νέα αυτή τεχνική σάς ενθουσίασε.

Έχει ενθουσιάσει όχι εμένα, αλλά όλον τον κόσμο που ασχολείται με το αντικείμενο. Δεν υπάρχει συνέδριο στο οποίο να μη συζητείται αυτή η τεχνική.

Από τη θεωρητική παρουσίαση μιας τεχνικής σε ένα συνέδριο μέχρι να φτάσει ένας χειρουργός να την εφαρμόσει στον ασθενή, πόσο μεγάλη είναι η απόσταση;

Θέλει δουλειά, δουλειά και μετά πάλι δουλειά. Θέλει βοήθεια και από άλλους συναδέλφους. Η οικογένεια της χειρουργικής των κηλών έχει ένα πολύ καλό χαρακτηριστικό. Οι άνθρωποι είναι δεκτικοί στο να σου πουν, να σου απαντήσουν. Μπορεί να πάρεις κάποιον τηλέφωνο και να του πεις «έχω αυτό το πρόβλημα, τι πρέπει να κάνω;» και θα σου απαντήσει.

Μοιράζονται δηλαδή τη γνώση;

Απίστευτα. Δεν συνάντησα άνθρωπο που να κρατάει τη γνώση για τον εαυτό του, από μεγάλα ονόματα στην Ελλάδα μέχρι κορυφαίους χειρουργούς στο εξωτερικό.

Όταν μιλάμε για το λειτούργημα του γιατρού, δεν θα έπρεπε αυτό να είναι αυτονόητο;

Εγώ στη ζωή μου δεν θεωρώ τίποτα αυτονόητο. Γιατί πέρα από λειτούργημα είναι και επάγγελμα. Η εξέλιξη όμως της χειρουργικής των κηλών και του κοιλιακού τοιχώματος επιτεύχθηκε επειδή οι άνθρωποι αυτού του αντικειμένου είναι ανοιχτοί στο να μοιραστούν τη γνώση. Υπάρχουν άνθρωποι ακόμη και στο εξωτερικό που ξέρω ότι, αν τους πάρω τηλέφωνο και τους πω «έχω αυτό το πρόβλημα, τι να κάνω;», θα μου απαντήσουν. Αυτός είναι ένας από τους λόγους για τους οποίους λάτρεψα αυτό το αντικείμενο.

Η εξέλιξη όμως της χειρουργικής των κηλών και του κοιλιακού τοιχώματος επιτεύχθηκε επειδή οι άνθρωποι αυτού του αντικειμένου είναι ανοιχτοί στο να μοιραστούν τη γνώση.

Πώς φτάσατε από τα συνέδρια και τη νέα πληροφορία στην απόφαση να πραγματοποιήσετε την επέμβαση εδώ;

Καταρχήν είχα πάει στο Μάντσεστερ το 2025 και είχα εκπαιδευτεί σε μια παρόμοια τεχνική. Δεν ήταν η ίδια και είχε αρκετά μειονεκτήματα, αλλά η προσέγγιση ήταν παρόμοια. Οπότε μπορεί να ενθουσιάστηκα με τη νέα τεχνική, αλλά είχα ήδη λάβει μια πρώτη εκπαίδευση και είχα μια σχετική προσέγγιση. Τα δύο συνέδρια ουσιαστικά με έπεισαν ότι έπρεπε να πάμε ένα βήμα παραπάνω.

Και αποφασίσατε να το κάνετε εδώ στην Ελλάδα. Για πρώτη φορά;

Ακριβώς. Για πρώτη φορά.

Πότε έγινε η επέμβαση;

Προ ημερών. Έχουν περάσει περίπου δέκα ημέρες.

Ο ασθενής επιλέχθηκε ειδικά για τη συγκεκριμένη τεχνική;

Εννοείται. Δεν μπορούν όλοι οι ασθενείς να κάνουν αυτή την επέμβαση. Απαγορεύεται να αντιμετωπίζουμε έτσι όλους τους ασθενείς. Πρέπει να ξέρεις ποιον ασθενή θα επιλέξεις. Η συγκεκριμένη επέμβαση αφορά συγκεκριμένη ομάδα ασθενών, με μικρές ομφαλοκήλες ή με διάσταση της λευκής γραμμής.

Η διάσταση της λευκής γραμμής είναι ένα πρόβλημα που εμφανίζεται πολύ συχνά στις γυναίκες μετά την εγκυμοσύνη. Το σώμα της γυναίκας είναι φτιαγμένο ώστε κατά την εγκυμοσύνη η κοιλιά να μπορεί να διαταθεί για να μεγαλώσει το έμβρυο. Καθώς η κοιλιά μεγαλώνει και στη συνέχεια επανέρχεται, η μέση γραμμή μπορεί να έχει τεντωθεί τόσο πολύ ώστε να μην επιστρέψει στις φυσιολογικές της διαστάσεις.

Έτσι δημιουργείται αυτό που ονομάζουμε διάσταση λευκής γραμμής. Εμφανίζεται δηλαδή ένα φούσκωμα στη μέση γραμμή, χωρίς να είναι πραγματική κήλη, αλλά μπορεί να δημιουργεί μεγάλο αισθητικό πρόβλημα. Ο συγκεκριμένος ασθενής είχε και μικρή ομφαλοκήλη και διάσταση λευκής γραμμής.

Τον ενημερώσατε ότι πρόκειται για μια νέα τεχνική;

Εννοείται.

Πόσο δεκτικός ήταν; Όταν λες σε έναν ασθενή «θα είσαι ο πρώτος στον οποίο θα το κάνω», δεν δημιουργείται φόβος ή ανησυχία;

Επειδή δουλεύω συστηματικά πάνω σε αυτό το αντικείμενο από το 2021, ο συγκεκριμένος άνθρωπος ήρθε σε μένα επειδή ένας φοιτητής μου, γνωρίζοντας τη δουλειά μου, τον παρότρυνε να έρθει. Ήρθε πιστεύοντας ότι ο Μαμαλούδης μπορεί να με φτιάξει και να με θεραπεύσει. Και πραγματικά είναι μεγάλη τιμή να σε εμπιστεύεται κάποιος επειδή έχει πειστεί για τη δουλειά σου. Είναι μεγάλη τιμή και μεγάλη χαρά για μένα.

Το πρωί που ξυπνήσατε για να πραγματοποιήσετε αυτή την επέμβαση, τι σκεφτόσασταν;

Θα σας πω ότι για 15 ημέρες σκεφτόμουν μόνο αυτό. Όλη την ημέρα σκεφτόμουν αυτή την επέμβαση. Για 15 ημέρες. Άρα δεν ήταν μόνο εκείνο το πρωί.

Υπήρχε άγχος;

Ο παράγοντας του άγχους υπάρχει μέχρι την ώρα που ξεκινά η επέμβαση.

Και όταν ξεκινά; Πώς καταφέρνει ένας άνθρωπος, γιατί άνθρωπος χειρουργεί έναν άλλον άνθρωπο, να το αποβάλει;

Θα σας πω τουλάχιστον για τη δική μου περίπτωση, γιατί αυτά είναι τα δικά μου πιστεύω. Εκείνη την ώρα πάντα, ειδικά οι γιατροί, με λίγη βοήθεια από τον Θεό, τα καταφέρνουν.

Είστε δηλαδή από τους γιατρούς που πιστεύουν στον Θεό;

Σίγουρα.

Και ότι ο γιατρός δεν μπορεί να Τον υποκαταστήσει. Παρότι στα μάτια ενός ασθενούς πολλές φορές ο γιατρός μπορεί να φαντάζει σαν Θεός.

Δυστυχώς.

Πόσο εύκολο είναι να εξηγήσετε στους ανθρώπους που έχουν ένα σοβαρό πρόβλημα ότι είστε και εσείς άνθρωπος και ότι υπάρχουν όρια;

Μιλάμε. Εξηγούμε ειλικρινά όλα τα θέματα που μπορεί να έχει μια επέμβαση. Πρέπει να είμαστε ειλικρινείς για όλα και κυρίως για τις επιπλοκές. Πρέπει να πεις στον ασθενή όλες τις πιθανές επιπλοκές. Να μην κρύψεις τίποτα.

Πολλές φορές έρχονται άνθρωποι στο ιατρείο μου, φεύγουν και μπορεί να λένε «αυτός έχει επιπλοκές». Δεν υπάρχει χειρουργός χωρίς επιπλοκές. Ο μόνος χειρουργός που δεν έχει επιπλοκές είναι αυτός που δεν χειρουργεί. Αν δεν χειρουργείς, δεν έχεις επιπλοκές. Πρέπει να πεις όλη την αλήθεια με ειλικρίνεια. Τι πιθανότητες υπάρχουν, τι μπορεί να συμβεί, πώς μπορεί να αντιμετωπιστεί. Και βέβαια πρέπει να ξέρεις ότι μπορείς να το αντιμετωπίσεις.

Η πρώτη αυτή επέμβαση στην Ελλάδα πώς εξελίχθηκε; Όπως την περιμένατε;

Μάλλον καλύτερα από ό,τι περίμενα. Αν εξαιρέσω μια δυσκολία τεχνικής φύσεως, τα πράγματα εξελίχθηκαν ακριβώς όπως τα είχα σχεδιάσει. Η επέμβαση μου βγήκε πολύ άνετα. Ήταν ακριβώς όπως την είχα σχεδιάσει.

Και όταν τελείωσε; Τι είπατε στον ασθενή και τι σας είπε εκείνος;

Μου είπε ότι ήταν πάρα πολύ καλά. Εγώ το μόνο που του είπα ήταν ότι η επέμβαση πήγε όπως είχε σχεδιαστεί. Χάρηκα πολύ γιατί ο ασθενής ήταν πραγματικά πάρα πολύ καλά μετεγχειρητικά. Τη δεύτερη ημέρα έφυγε από το νοσοκομείο και, όταν μίλησα μαζί του, μου είπε: «Γιατρέ, είμαι πάρα, πάρα, πάρα πολύ καλά».

Πόσο διήρκεσε η επέμβαση;

Γύρω στις τρεις ώρες.

Αρκετά μεγάλο χειρουργείο.

Ναι. Πλέον οι περισσότερες από αυτές τις επεμβάσεις στη χειρουργική των κηλών είναι μεγάλες.

Υποθέτω ότι αυτή την εμπειρία θα τη μοιραστείτε με τους φοιτητές και τους ειδικευόμενούς σας.

Αυτό είναι η μεγάλη μου χαρά. Και είναι ένα πολύ μεγάλο πλεονέκτημα του ότι δουλεύω στο Πανεπιστημιακό Νοσοκομείο. Οι ειδικευόμενοί μας, πέρα από τους φοιτητές που θα γνωρίσουν το αντικείμενο περισσότερο σε θεωρητικό επίπεδο, θα αποκτήσουν γνώσεις πάνω σε τεχνικές που αυτή τη στιγμή δεν εφαρμόζονται αλλού στην Ελλάδα. Όταν εγώ τελείωσα την ειδικότητά μου, τα περισσότερα από αυτά που σας λέω σήμερα δεν υπήρχαν καν. Δεν υπήρχαν ως ιδέες. Αυτό που έκανα τώρα δεν υπήρχε.

Όταν εγώ τελείωσα την ειδικότητά μου, τα περισσότερα από αυτά που σας λέω σήμερα δεν υπήρχαν καν. Δεν υπήρχαν ως ιδέες. Αυτό που έκανα τώρα δεν υπήρχε.

Η τεχνητή νοημοσύνη πόσο μπορεί να επηρεάσει το δικό σας αντικείμενο;

Θα σας πω κάτι που είπε ένας φοβερός χειρουργός από την Αμερική, ο Chen. Μας είπε ότι, όπως έχει πει και ο Έλον Μασκ, μπορεί σε λίγα χρόνια να υπάρχει ένα ρομπότ που θα μπορεί να κάνει μια επέμβαση ίσως και καλύτερα από εμάς. Υπάρχουν όμως δύο μεγάλα προβλήματα.

Το πρώτο έχει να κάνει με την ευθύνη. Κάνει το σύστημα μια επιπλοκή. Ποιος φταίει; Η εταιρεία που έφτιαξε το ρομπότ ή το νοσοκομείο; Αυτό είναι ένα από τα μεγαλύτερα προβλήματα που έχουν σήμερα και θα έχουν στο μέλλον τα ρομποτικά συστήματα. Γιατί όταν εμείς κάνουμε μια επιπλοκή, υπάρχει ο γιατρός που έχει την ευθύνη. Όταν την κάνει ένα ρομπότ που έχει σχεδιαστεί από κάποιον, ποιος έχει την ευθύνη; Ο σχεδιαστής; Η εταιρεία; Το νοσοκομείο; Γιατί δεν υπάρχει περίπτωση ούτε το ρομπότ να μην έχει επιπλοκές.

Το δεύτερο, που δεν μπορεί να αντικατασταθεί ποτέ, είναι ο ανθρώπινος παράγοντας. Η τεχνητή νοημοσύνη, παρόλο που μπορεί να μοιάζει με την ανθρώπινη νοημοσύνη, δεν θα είναι ποτέ άνθρωπος. Δεν θα μπορέσει να αισθανθεί τον πόνο του ασθενούς.

Αν δεν μπορέσεις να καταλάβεις ότι ο άνθρωπος που έρχεται στο γραφείο σου είναι ένας άνθρωπος που πονάει και έχει ένα πρόβλημα το οποίο για εκείνον είναι το μεγαλύτερο πρόβλημα στον κόσμο, τότε λείπει κάτι πολύ σημαντικό. Βάλτε όλα τα προβλήματα του κόσμου: φτώχεια, πείνα, καταστροφές. Όταν αυτός ο άνθρωπος έρχεται σε εσένα με το δικό του πρόβλημα, εκείνη τη στιγμή για αυτόν δεν υπάρχει τίποτε άλλο.

Ιδιαίτερα όταν ένας πατέρας ή μία μητέρα φέρνει το παιδί του στο νοσοκομείο ή στον γιατρό. Δεν υπάρχει τίποτε πιο σημαντικό για αυτόν τον άνθρωπο από το παιδί του και την υγεία του παιδιού του. Αυτό δεν μπορεί να αντικατασταθεί από καμία τεχνητή νοημοσύνη. Είναι δύσκολο ακόμη και για εμάς τους γιατρούς να μπορέσουμε να νιώσουμε αυτόν τον πόνο, αλλά αυτό, δυστυχώς ή ευτυχώς, είναι το μεγάλο μας πλεονέκτημα.

Θέλω να κλείσουμε με κάτι που βρίσκεται έντονα στην επικαιρότητα. Η εξέλιξη της Ιατρικής ανοίγει νέους δρόμους για την ποιότητα ζωής και τη μακροζωία. Παράλληλα όμως υπάρχει μια ολόκληρη τάση γύρω από το κυνήγι της νεότητας, η οποία κάποιες φορές έχει και δυσάρεστες καταλήξεις. Πώς το βλέπετε; Και τι θα λέγατε σε έναν άνθρωπο που σκέφτεται να ακολουθήσει έναν τέτοιο δρόμο;

Πρώτα απ’ όλα, είναι ένα φαινόμενο της εποχής μας. Οι άνθρωποι πολλές φορές ξεχνούν ότι είναι άνθρωποι και ξεχνούν τι πραγματικά φέρνει την ευτυχία στον άνθρωπο. Την ευτυχία δεν μας τη φέρνουν τα χρόνια της ζωής. Μας τη φέρνουν οι στιγμές. Μας τη φέρνουν ουσιαστικά πράγματα.

Η ομορφιά, για παράδειγμα, είναι κάτι εφήμερο. Ό,τι και να κάνουμε, πάντα θα είναι εφήμερη. Δεν μπορούμε ποτέ να πλησιάσουμε έναν 20χρονο. Ό,τι και να κάνω, ο 20χρονος είναι 20χρονος και εγώ είμαι 46. Ο 20χρονος έχει τη νεότητα. Όσο οι άνθρωποι χάνουν τον προσανατολισμό τους για το πώς θα βρουν την ευτυχία, θα ψάχνουν σε τέτοια πράγματα. Και όσο ψάχνουν σε εφήμερα πράγματα, πάντα θα βρίσκονται και καλοθελητές.

Δεν έχω βαθιά γνώση για το πώς μπορεί κάποιος να ζήσει περισσότερα χρόνια ή πώς μπορεί να γίνει πιο νέος. Αυτό που γνωρίζω είναι πώς μπορεί ένας άνθρωπος να γίνει πιο ευτυχισμένος. Σε αυτό μπορώ να βοηθήσω. Θα πω μόνο ένα πράγμα: O καλύτερος τρόπος για να ζήσεις για πάντα είναι ένας. Να κάνεις σπουδαία πράγματα για τους άλλους. Έτσι το όνομά σου θα μείνει για πάντα – κι εσύ μαζί του.

Σας ευχαριστώ πολύ γι’ αυτή τη συζήτηση.

Κι εγώ σας ευχαριστώ.