«Δεν συνηθίζεται ποτέ ο θάνατος»: Ο Λαρισαίος Γιάννης Γούλας περιγράφει τα 26 χρόνια ζωής μέσα σε ένα ασθενοφόρο

Υπάρχουν άνθρωποι που βλέπουν την κοινωνία από μια πλευρά που οι περισσότεροι δεν θα γνωρίσουμε ποτέ. Μπαίνουν σε σπίτια χωρίς να είναι καλεσμένοι, σε ώρες που μια ολόκληρη πόλη κοιμάται. Βρίσκονται μπροστά στον φόβο μιας οικογένειας, στην αγωνία ενός γονιού, στη μοναξιά ενός ηλικιωμένου, στην τελευταία ανάσα ενός ανθρώπου. Και όταν όλα τελειώσουν, κλείνουν την πόρτα του ασθενοφόρου και ξεκινούν για την επόμενη κλήση.

Ο Γιάννης Γούλας το κάνει εδώ και 26 χρόνια. Ως διασώστης του ΕΚΑΒ έχει δει εικόνες που δύσκολα χωρούν σε λέξεις και ακόμη δυσκολότερα ξεχνιούνται. Νέους ανθρώπους να χάνονται στην άσφαλτο, παιδιά βαριά τραυματισμένα, οικογένειες να καταρρέουν μέσα σε λίγα δευτερόλεπτα. Βρέθηκε στη μεγάλη δοκιμασία της πανδημίας, στις καταστροφές που χτύπησαν τη Θεσσαλία και στη νύχτα των Τεμπών, όταν, όπως περιγράφει, ήταν σαν να «άνοιγες μια πόρτα και να έμπαινες σε έναν διαφορετικό κόσμο».

Υπάρχει όμως και μια άλλη πλευρά της δουλειάς του διασώστη. Πιο αθόρυβη και ίσως ακόμη πιο αποκαλυπτική. Είναι οι ηλικιωμένοι που καλούν το ΕΚΑΒ χωρίς να έχουν ουσιαστικά κάποιο επείγον πρόβλημα, επειδή έμειναν μόνοι και θέλουν απλώς να τους ανοίξει κάποιος την πόρτα και να τους μιλήσει. Είναι οι συγγενείς που περιμένουν από τους διασώστες ένα θαύμα. Είναι ο θυμός, η απόγνωση, το «πού ήσασταν;» και, κάποιες φορές, εκείνο το απλό «ευχαριστώ» που αρκεί για να ξαναμπεί κάποιος την επόμενη ημέρα στο ασθενοφόρο.

Στη συνέντευξή του, ο πρόεδρος του Συλλόγου Εργαζομένων ΕΚΑΒ Θεσσαλίας δεν μιλά μόνο για ασθενοφόρα, ελλείψεις και προσωπικό. Μιλά κυρίως για όσα έμαθε για τον άνθρωπο ύστερα από 26 χρόνια δίπλα στη ζωή και στον θάνατο. Για τις εικόνες που μένουν, για την ανάγκη ψυχολογικής στήριξης των διασωστών, για τη μοναξιά που χαρακτηρίζει «σύγχρονη μάστιγα», για τους γονείς που τη νύχτα των Τεμπών έτρεχαν πίσω από τα ασθενοφόρα αναζητώντας τα παιδιά τους και για τη διαφορετική αξία που αποκτούν τελικά όλα όταν έχεις δει από τόσο κοντά πόσο εύκολα μπορεί να ανατραπεί μια ζωή.

ΣΥΝΕΝΤΕΥΞΗ ΣΤΟΝ Απόστολο Ράιδο // ΦΩΤΟΓΡΑΦΙΕΣ ΑΠΟ ΤΟΝ Γιάννη Μυλωνά

Μετά από 26 χρόνια υπηρεσίας στο ΕΚΑΒ, ποια είναι η εικόνα ή το περιστατικό που ακόμη δεν έχει φύγει από το μυαλό σας;

Είναι πολλά τα περιστατικά. Συνήθως είναι τροχαία με ανθρώπους νεαρής ηλικίας και αυτά είναι που μένουν περισσότερο χαραγμένα. Θυμάμαι συγκεκριμένα ένα περιστατικό στην Αθήνα, στην περιοχή της Συγγρού, κοντά στο Φιξ, όπου δύο μηχανές πέρασαν με κόκκινο και είχαμε τον θανάσιμο τραυματισμό και των δύο αναβατών. Ημουν στο πρώτο ασθενοφόρο που έφτασε στο σημείο και η εικόνα ήταν σοκαριστική. Στις τζαμαρίες των γύρω καταστημάτων υπήρχαν υπολείμματα από τα σώματα των θυμάτων. Θυμάμαι επίσης έναν τουρίστα που είχε πέσει από βράχο στην Ακρόπολη, αλλά και ένα άλλο περιστατικό πριν από τα διόδια του Μακρυχωρίου, όπου μια οικογένεια με δύο μικρά παιδιά βγήκε εκτός πορείας. Το αυτοκίνητο έπεσε στις μπαριέρες και μία από αυτές είχε σφηνωθεί στο σώμα του ενός παιδιού. Είναι εικόνες που δεν φεύγουν.

Συνηθίζεται ποτέ ο θάνατος ή κάθε απώλεια αφήνει κάτι μέσα στον διασώστη;

Δεν συνηθίζεται. Κάθε θάνατος αφήνει κάτι μέσα σου. Συνειδητοποιείς πόσο μικρή είναι η ζωή. Και όταν φεύγεις από ένα τέτοιο περιστατικό, όλα τα υπόλοιπα σου φαίνονται απίστευτα μικρά και γελοία. Η καθημερινότητα, το άγχος που μας κυνηγά όλους, το τι θα κάνουμε, πού θα πάμε, πώς θα γίνει το ένα ή το άλλο. Οταν βρεθείς μπροστά σε έναν άνθρωπο που έχει φύγει από τη ζωή, όποια ηλικία κι αν έχει, όλα αυτά αλλάζουν. Ο θάνατος δεν συνηθίζεται με τίποτα.

Ψυχολογικά είναι εύκολο να το διαχειριστεί ένας διασώστης ή χρειάζεται υποστήριξη;

Δεν είναι καθόλου εύκολο. Χρειάζεται ψυχολογική υποστήριξη. Χρειάζεται ένας άνθρωπος με τον οποίο, μετά το τέλος της βάρδιας, να μπορούμε να καθίσουμε και να βγάλουμε τα εσώψυχά μας. Πολλές φορές αυτό το κάνουμε μεταξύ μας. Τα πηγαδάκια μετά τη βάρδια, οι συζητήσεις για το τι συνέβη στον καθένα, πώς ήταν το περιστατικό, τι ακριβώς έγινε, λειτουργούν σαν ένα είδος ψυχανάλυσης και ψυχοθεραπείας. Ομως αυτό θα πρέπει να γίνεται οργανωμένα.

Ενας διασώστης μπαίνει σε σπίτια και ζωές που οι περισσότεροι από εμάς δεν θα γνωρίσουμε ποτέ. Τι έχετε μάθει για την ελληνική κοινωνία μέσα από αυτή τη δουλειά;

Ο διασώστης μπαίνει σε σπίτια στα οποία δεν πηγαίνει ως καλεσμένος. Οταν πηγαίνεις σε ένα σπίτι μέσα στη νύχτα, την ώρα που όλη η πόλη κοιμάται, για να διαχειριστείς μια ανακοπή, ένα εγκεφαλικό, μια υπογλυκαιμία ή οποιοδήποτε άλλο περιστατικό, βλέπεις τους ανθρώπους του σπιτιού να σε κοιτούν σαν μεσσία. Κρέμονται από τα χείλη σου. Περιμένουν να δουν τι θα τους πεις και τι θα κάνεις για να βοηθήσεις τον δικό τους άνθρωπο. Είναι πολύ σημαντικό αυτό. Πολλές φορές οι άνθρωποι είναι επιθετικοί ή παρορμητικοί. Κάπου πρέπει να ξεσπάσουν για το κακό που τους βρήκε. Θα ακούσεις «αργήσατε», «πού ήσασταν», «τι κάνατε». Εμείς όμως πρέπει να μείνουμε συγκεντρωμένοι στον στόχο μας, να εφαρμόσουμε γρήγορα όσα προβλέπουν τα πρωτόκολλα και να είμαστε όσο γίνεται πιο αποτελεσματικοί.

Η μοναξιά είναι μια σύγχρονη μάστιγα που αυξάνεται. Εχουμε πάει σε σπίτια όπου οι άνθρωποι στην πραγματικότητα δεν είχαν κάποιο πρόβλημα υγείας. Και μας έλεγαν «θέλαμε απλώς να μας ανοίξει κάποιος την πόρτα, να μας πει μια κουβέντα. Να αισθανθούμε κι εμείς ότι είμαστε ζωντανοί άνθρωποι».

Εχετε συναντήσει ανθρώπους που κάλεσαν το ΕΚΑΒ όχι μόνο επειδή ήταν άρρωστοι, αλλά επειδή ουσιαστικά ένιωθαν μόνοι; Πόσο μεγάλη πληγή είναι σήμερα η μοναξιά;

Πολλές φορές. Συνήθως αυτό το συναντάμε σε περιόδους γιορτών, τα Χριστούγεννα, λιγότερο το Πάσχα, αλλά και κατά τη διάρκεια των θερινών αδειών, όταν πολλοί συγγενείς φεύγουν για διακοπές και ηλικιωμένοι άνθρωποι μένουν μόνοι στα σπίτια τους. Η μοναξιά είναι μια σύγχρονη μάστιγα που αυξάνεται. Εχουμε πάει σε σπίτια όπου οι άνθρωποι στην πραγματικότητα δεν είχαν κάποιο πρόβλημα υγείας. Και μας έλεγαν «θέλαμε απλώς να μας ανοίξει κάποιος την πόρτα, να μας πει μια κουβέντα. Να αισθανθούμε κι εμείς ότι είμαστε ζωντανοί άνθρωποι». Οντως είναι μάστιγα αυτό.

Υπάρχουν περιστατικά στα οποία η εγκατάλειψη και η ψυχική εξάντληση είναι τελικά μεγαλύτερο πρόβλημα από το ίδιο το ιατρικό συμβάν;

Πολλές φορές είναι ο ίδιος ο άνθρωπος που εγκαταλείπει τον εαυτό του. Για πολλούς και διαφορετικούς λόγους αισθάνεται απελπισμένος και εγκαταλείπει την προσπάθεια που χρειάζεται για να αντιμετωπίσει την καθημερινότητα. Οταν ένας άνθρωπος νιώσει πληγωμένος, αρχίζει σταδιακά να αποτραβιέται, πολλές φορές χωρίς το οικείο περιβάλλον να αντιλαμβάνεται εγκαίρως το πρόβλημα. Βλέπεις έναν άνθρωπο που μέχρι χθες ήταν ενεργός, γεμάτος όρεξη και ζωντάνια, να απομονώνεται σιγά σιγά. Και πολλές φορές οι γύρω του το αντιλαμβάνονται όταν πλέον έχει φτάσει να κάθεται μόνος του σε μια γωνία.

Να πάμε σε μία από τις μεγαλύτερες πληγές στην ιστορία της νεότερης Λάρισας. Τη νύχτα των Τεμπών. Ποια ήταν η στιγμή που καταλάβατε ότι δεν πηγαίνατε σε ένα απλό περιστατικό αλλά σε μια τραγωδία πρωτοφανούς μεγέθους;

Εκείνο το βράδυ με πήραν τηλέφωνο από το συντονιστικό κέντρο γύρω στις 11.30. Η πρώτη κουβέντα που μου είπαν ήταν «έχουμε εκτροχιασμό αμαξοστοιχίας». Στην αρχή σκέφτηκα ότι και στο παρελθόν είχαμε εκτροχιασμούς στην περιοχή του Μεζούρλου, κοντά στο Πανεπιστημιακό Νοσοκομείο. Ρώτησα αν γνωρίζουμε εάν υπάρχουν θύματα και πόσα άτομα εμπλέκονται. Μου είπαν ότι δεν γνώριζαν ακόμη, ότι υπήρχαν πάρα πολλές κλήσεις και δεν είχαν ξεκάθαρη εικόνα ούτε για το ακριβές σημείο.

Μέσα στα επόμενα δέκα με δεκαπέντε λεπτά βρέθηκα στο συντονιστικό κέντρο του ΕΚΑΒ Θεσσαλίας. Τα πρώτα ασθενοφόρα από τον τομέα Τεμπών είχαν ήδη φτάσει και οι πληροφορίες πλέον έκαναν λόγο για σύγκρουση δύο αμαξοστοιχιών και μεγάλη φωτιά. Επικοινώνησα με τον γιατρό που βρισκόταν στο πεδίο. Μου είπε ότι υπήρχε μεγάλη φωτιά και δεν μπορούσαν να πλησιάσουν, ότι υπήρχαν πολλοί τραυματίες, εγκαυματίες και γινόταν διαλογή, ενώ παράλληλα αναζητούσαν ανθρώπους στην ευρύτερη περιοχή. Εκεί κατάλαβα ότι δεν επρόκειτο για ένα συνηθισμένο περιστατικό. Και όταν πήγα κι εγώ στο σημείο, αυτό που αντίκρισα ήταν σαν να ανοίγεις μια πόρτα και να μπαίνεις σε έναν διαφορετικό κόσμο. Ηταν ακριβώς σαν τις εικόνες που βλέπουμε στον κινηματογράφο.

Εχετε περιγράψει γονείς να τρέχουν πίσω από ασθενοφόρα και να ρωτούν αν βρίσκεται μέσα το παιδί τους. Πώς κουβαλά ένας διασώστης μια τέτοια εικόνα;

Υπήρχαν γονείς που περίμεναν τα πρώτα ασθενοφόρα όταν έφταναν στο Πανεπιστημιακό Νοσοκομείο. Ερχονταν πίσω από τα οχήματα, κοιτούσαν στις πίσω πόρτες και ρωτούσαν αν μέσα ήταν το παιδί τους. Δεχόμασταν τηλεφωνήματα από συγγενείς που μας έδιναν ονόματα και ρωτούσαν αν το παιδί τους ήταν στη λίστα των επιζώντων ή των τραυματιών που είχαμε μεταφέρει. Κι εμείς πολλές φορές βλέπαμε ότι τα ονόματα που μας έλεγαν δεν υπήρχαν στις λίστες. Προσπαθούσαμε να τους πούμε ότι εκείνη τη στιγμή δεν είχαμε πλήρη στοιχεία. Οι άνθρωποι δικαιολογημένα ξεσπούσαν στους συναδέλφους που απαντούσαν στις κλήσεις. Φώναζαν, έβριζαν. Ηταν λογικό. Κι εμείς προσπαθούσαμε να βρούμε έναν τρόπο να μη χρειαστεί να τους πούμε κατάμουτρα ότι ο άνθρωπός τους μπορεί να μην ζούσε.

Αυτό που λέω στην οικογένειά μου, στους φίλους μου και στους ανθρώπους που συναναστρέφομαι είναι πρωτίστως υγεία. Και καθημερινότητα με απλά και λιτά πράγματα. Αυτά είναι που μας γεμίζουν ψυχικά και αυτά πρέπει να έχουμε ως φάρο.

Πανδημία, σεισμός, Τέμπη, Daniel. Υπήρξε στιγμή που αισθανθήκατε κι εσείς ως διασώστες ότι φτάσατε στα όριά σας;

Το παράξενο με εμάς τους διασώστες, με αυτούς που πραγματικά αγαπούν αυτό που κάνουν, είναι ακριβώς το αντίθετο. Κάθε φορά που τελειώνει μία μάχη, προσπαθούμε να γίνουμε καλύτεροι για την επόμενη. Αισθανόμαστε χαρά και υπερηφάνεια όταν ξέρουμε ότι δώσαμε όσα μπορούσαμε και βοηθήσαμε ανθρώπους. Και όταν μετά από όλα αυτά έρχεται κάποιος και μας λέει «σας ευχαριστώ πολύ», αυτό το «ευχαριστώ» είναι που μας γεμίζει δύναμη για την επόμενη μάχη.

Ποια είναι σήμερα η δυσκολότερη πλευρά της καθημερινότητας ενός διασώστη του ΕΚΑΒ που ο πολίτης δεν μπορεί να δει;

Η καθημερινότητα ενός διασώστη ξεκινά από ένα διαχρονικό πρόβλημα του ΕΚΑΒ, τη στελέχωση με προσωπικό και τα εργαλεία που χρειάζεται για να μπορέσει να ανταποκριθεί. Το βασικότερο εργαλείο είναι τα ασθενοφόρα. Οταν υπάρχει έλλειψη είτε προσωπικού είτε ασθενοφόρων, και ακόμη περισσότερο όταν λείπουν και τα δύο, το πρόβλημα μεγαλώνει. Ο διασώστης χρειάζεται προσωπικό και μέσα ώστε να μπορεί να πάρει τα ρεπό του, να ξεφύγει για λίγο από αυτόν τον καθημερινό κλοιό και να επιστρέψει στη δουλειά του. Αυτό όμως δεν συμβαίνει πάντα, γιατί η υπηρεσία έχει ανάγκες. Και οι βασικές ανάγκες παραμένουν η έλλειψη προσωπικού και η έλλειψη ασθενοφόρων.

Μετά από τόσα χρόνια δίπλα σε ανθρώπους που χάνουν ξαφνικά τη ζωή τους, έχει αλλάξει ο τρόπος με τον οποίο βλέπετε τη δική σας ζωή και το τι είναι πραγματικά σημαντικό;

Εχει αλλάξει η φιλοσοφία μου. Οταν πηγαίνεις σε ένα περιστατικό, ανεξάρτητα από την ηλικία του ανθρώπου, αντιλαμβάνεσαι διαφορετικά τα πράγματα. Ακόμη και όταν πάμε σε έναν άνθρωπο κοντά στα 100 χρόνια και βλέπουμε ότι έχει φύγει από τη ζωή, για τους συγγενείς του ήταν ένας άνθρωπος ζωντανός, ένας δικός τους άνθρωπος, που μέχρι εκείνη τη στιγμή τον είχαν δίπλα τους. Εκεί συνειδητοποιείς το μεγαλείο της ζωής. Αυτό που λέω στην οικογένειά μου, στους φίλους μου και στους ανθρώπους που συναναστρέφομαι είναι πρωτίστως υγεία. Και καθημερινότητα με απλά και λιτά πράγματα. Αυτά είναι που μας γεμίζουν ψυχικά και αυτά πρέπει να έχουμε ως φάρο.

Μετά από χιλιάδες κλήσεις, ανθρώπους που σώθηκαν, ανθρώπους που χάθηκαν και εικόνες που δεν ξεχνιούνται, τι είναι αυτό που σας κάνει ακόμη να ξαναμπαίνετε στο ασθενοφόρο για την επόμενη βάρδια;

Το ότι πρέπει να δώσουμε βοήθεια στον επόμενο άνθρωπο που θα τη χρειαστεί. Προσπαθούμε να είμαστε όσο γίνεται πιο αποτελεσματικοί, ώστε όταν αυτός ο άνθρωπος γίνει καλά, κάποια στιγμή να μας συναντήσει στον δρόμο και να μας πει «σας ευχαριστώ πολύ». Μια καλή κουβέντα. Το «ευχαριστώ πολύ που με βοηθήσατε, που μας βοηθήσατε, που ήρθατε πρώτοι» είναι πάρα πολύ σημαντικό. Αυτό είναι που μας γεμίζει και μας δίνει τη δύναμη να πάμε στο επόμενο περιστατικό.

Σας ευχαριστώ πολύ γι’ αυτή τη συζήτηση.

Κι εγώ σας ευχαριστώ κύριε Ράιδο.