Λάρισα: Οι ανυπάκουοι της πόλης (φωτό)

Είναι λίγο μετά τις έντεκα το πρωί στο κέντρο της Λάρισας. Καιρό έχω να βολτάρω κάποιο πρωινό, πόσο μάλλον μια Αυγουστιάκη μέρα. Η πόλη είναι αρκετά άδεια από τις διακοπές του Δεκαπενταύγουστου. Πολλά μαγαζιά είναι ακόμη κλειστά. Και έχει ζέστη. Ήδη το θερμόμετρο φτάνει στους 32 βαθμούς. Δεινοπαθώ.

Γιατί τριγυρνάω στην άδεια πόλη;

Άρχισα να το παρατηρώ πηγαίνοντας σε ένα ραντεβού. Και μετά κόλλησα. Ήθελα να επιβεβαιώσω ότι η εικόνα δεν ήταν τυχαία.

Της Εύης Μποτσαροπούλου

Δεν ήταν. Τα καφέ που ήταν ανοιχτά στην Ταχυδρομείου, στην Τρίγωνη Πλατεία, στη Κεντρική και στους πεζοδρόμους στα πέριξ αυτών είχαν κόσμο. Ήταν γεμάτα με ηλικιωμένους. Σχεδόν αποκλειστικά με ηλικιωμένους. Παρόλη τη ζέστη.

Λες και η πόλη κατοικούνταν μόνο από ηλικιωμένους.

Οι γνωστές οδηγίες για αυτούς, τους ηλικιωμένους, που ανήκουν στις ευπαθείς ομάδες του πληθυσμού επαναλαμβάνονται κάθε καλοκαίρι: αποφεύγετε τις άσκοπες μετακινήσεις, μην εκτίθεστε στη ζέστη, παραμείνετε σε δροσερούς χώρους.

Οι Λαρισαίοι συνταξιούχοι φαίνεται πως δεν πήραν το μήνυμα.

Είναι έξω. Στα τραπεζάκια των καφέ γύρω από την Πλατεία Ταχυδρομείου, στα στενά του κέντρου, κάτω από τέντες και δέντρα, με έναν καφέ και σχεδόν πάντα ένα ποτήρι νερό μπροστά τους. Παρέες των δύο, των τεσσάρων, των έξι. Άλλοι συζητούν ζωηρά, άλλοι κοιτούν τους περαστικούς, κάποιοι διαβάζουν, αρκετοί καπνίζουν.

Και όσο περισσότερο περπατάς τόσο περισσότερο συνειδητοποιείς ότι αυτή την ώρα η πόλη τούς ανήκει. Οι νεότεροι δουλεύουν, λείπουν σε διακοπές· η πιτσιρικάδα δεν ξύπνησε ακόμη, οι οικογένειες με παιδιά απλώς δεν έχουν ακόμη εμφανιστεί στο κέντρο. Αλλά οι ηλικιωμένοι είναι εκεί.

Δεν πρόκειται για αυγουστιάτικη εξαίρεση. Τον Αύγουστο απλώς η εικόνα γίνεται πολύ πιο καθαρή. Στην άδεια πόλη.

Το καφενείο δεν χάθηκε· μετακόμισε…

Κάποτε υπήρχαν τα καφενεία. Ανδρικά κατά κανόνα. Με συγκεκριμένες παρέες, συγκεκριμένα τραπέζια και θαμώνες που γνώριζαν ποιος κάθεται πού και ποιος θα εμφανιστεί τι ώρα. Οι κυρίες δεν ξέρω που ακριβώς πηγαίναν…

Τα περισσότερα από εκείνα τα καφενεία χάθηκαν από το κέντρο της πόλης. Οι θαμώνες τους όμως όχι. Μετακόμισαν στις καφετέριες.

Κάθονται πλέον στις ίδιες καρέκλες όπου λίγες ώρες αργότερα θα καθίσουν εικοσάχρονοι και τριαντάχρονοι. Αντί για το παλιό καφενείο μπορεί να υπάρχει ένα μοντέρνο café, διαφορετική μουσική, διαφορετικό ντεκόρ και διαφορετικό μενού. Η λειτουργία όμως του τραπεζιού παραμένει εντυπωσιακά ίδια: ο καφές είναι κυρίως η αφορμή. Το σημαντικό είναι η καθημερινή συνάντηση ή έστω αυτή σε συγκεκριμένες μέρες, ώρες και χώρους ανάμεσα σε συγκεκριμένες κάθε φορά παρέες.

Τα πρωινά το κέντρο της Λάρισας μοιάζει να αλλάζει χρήση.

Τα café, τα εστιατόρια και τα λόμπι των ξενοδοχείων, έχουν γίνει τα καινούργια καφενεία της πόλης. Κι ας έχουν προσπαθήσει πολλοί ιδιοκτήτες κατά καιρούς να διώξουν τους ηλικιωμένους. Οι περισσότεροι θεωρούν πως δεν είναι ωραία εικόνα. Πως αλλοιώνει το χαρακτήρα του μαγαζιού. Πως γίνεται αντικίνητρο στις λοιπές πληθυσμιακές ομάδες να καθίσουν εκεί όπου κυριαρχούν οι παππούδες και οι κυρίες με τα κοντά συνήθως, φουσκωτά μαλλιά από το κομμωτήριο. Εις μάτην… Θα φύγουν από το ένα, θα πάνε στο διπλανό.

Τα πρωινά το κέντρο της Λάρισας ανήκει στους ηλικιωμένους.

Αν περάσει κανείς από τα ίδια σημεία το απόγευμα, η εικόνα θα είναι διαφορετική. Το βράδυ ακόμη περισσότερο. Οι ηλικίες αλλάζουν, οι παρέες ανακατεύονται, τα τραπέζια γεμίζουν με ανθρώπους που μόλις τελείωσαν τη δουλειά τους, με φοιτητές, ζευγάρια, οικογένειες. Η ίδια καφετέρια γίνεται ένας άλλος χώρος.

Το πρωί όμως υπάρχει μια διαφορετική Λάρισα. Μια πόλη μέσα στην πόλη, με το δικό της ωράριο και τους δικούς της μόνιμους κατοίκους.Και η παρουσία τους δεν μοιάζει καθόλου περιστασιακή. Έχει πρόγραμμα. Έχει στέκια. Έχει παρέες. Έχει ακόμη και άγραφες θέσεις. Αν κάποιος λείψει μία μέρα, πιθανότατα θα τον αναζητήσουν.

Άνδρες με άνδρες, γυναίκες με γυναίκες…

Όσο εστιάζεις στο συγκεκριμένο κοινό, τόσο εντοπίζεις κι άλλες λεπτομέρειες. Συνήθειες που με τα χρόνια έχουν αποκτήσει σχεδόν τη δική τους τυπολατρία.

Οι παρέες είναι σχεδόν πάντα χωρισμένες. Σε ορισμένα μαγαζιά κυριαρχούν απόλυτα οι άνδρες. Σε άλλα, λίγα μέτρα παρακάτω, τα τραπέζια είναι γεμάτα γυναίκες. Και ακόμη και στα σημεία όπου συνυπάρχουν άνδρες και γυναίκες της ίδιας ηλικίας, σπάνια κάθονται μαζί. Οι άνδρες με τους άνδρες. Οι γυναίκες με τις γυναίκες.

Μια ολόκληρη γενιά που έζησε τεράστιες κοινωνικές αλλαγές εξακολουθεί στον πρωινό της καφέ να αναπαράγει έναν από τους παλιότερους κώδικες της ελληνικής κοινωνικής ζωής.

Το ενδιαφέρον είναι ότι ο διαχωρισμός επιβίωσε ακόμη και όταν εξαφανίστηκε ο χώρος που κάποτε τον συμβόλιζε. Το ανδρικό καφενείο μπορεί να έκλεισε. Ο τρόπος όμως με τον οποίο συγκροτείται η παρέα πέρασε αυτούσιος στο σύγχρονο café.

Για πολλές από αυτές τις γυναίκες και αυτούς τους άνδρες η παρέα των φίλων τους υπήρξε για δεκαετίες ένας ξεχωριστός κόσμος από την οικογενειακή ζωή. Και φαίνεται πως παραμένει. Ή εξακολουθεί να μην είναι πρέπον να κάθονται στο ίδιο τραπέζι άνδρες και γυναίκες που δεν είναι ζευγάρια. Άσε που σε αυτές τις ηλικίες οι χήροι και οι χήρες είναι πια πολλοί…

Σαν την ιστορία, που είναι πραγματική, και όχι αστικός μύθος. Σε κεντρικό εστιατόριο της πόλης βρίσκονται τρεις παρέες μεγάλων γυναικών. Έξι με επτά σε κάθε τραπέζι, μπορεί και περισσότερες. Γνωρίζονται όλες μεταξύ του ς κι ας είναι διαφορετικές παρέες. Κάποια στιγμή σηκώνεται μια κυρία από το διπλανό τραπέζι. Χαιρετά γύρω γύρω και φεύγει. Δεν έχει πάει ούτε μία το μεσημέρι. «Γιατί έφυγε» ρώτησε κάποια, από άλλη παρέα φυσικά. «Άσε, δυστυχώς ζει ο άνδρας της και πρέπει να επιστρέψει σπίτι της»…

 «Μείνετε σπίτι»…

Όσο περπατάω, κάνω κύκλους για να περάσω από όσο δυνατόν περισσότερα σημεία ζεσταίνομαι όλο και περισσότερο. Μας πώς αντέχουν, αναρωτιέμαι. Αν δεν υπήρχε το ραντεβού και η περιέργεια μου θα ήμουν σπίτι ή στο γραφείο. Σον κλιματισμό.

Τους βλέπεις χαλαρούς να πίνουν τον καφέ τους και υπάρχει και κάτι σχεδόν κωμικό στην εικόνα.

Κάθε φορά που η θερμοκρασία ανεβαίνει, οι οδηγίες είναι σαφείς. Οι ηλικιωμένοι ανήκουν στις ευπαθείς ομάδες και πρέπει να αποφεύγουν την έκθεση στη ζέστη και τις μετακινήσεις τις θερμές ώρες της ημέρας. Κι όμως, στους 32 βαθμούς, αυτοί που συναντάς περισσότερο έξω είναι οι ίδιοι οι ηλικιωμένοι.

Δεν είναι η πρώτη φορά που αυτή η γενιά εμφανίζεται μάλλον απρόθυμη να συμμορφωθεί με την προτροπή «μείνετε σπίτι». Το συνειδητοποιώ ξαφνικά.

Στα χρόνια της πανδημίας, όταν το «μένουμε σπίτι» έγινε σχεδόν εθνικό σύνθημα, υπήρξαν ηλικιωμένοι που δυσκολεύτηκαν περισσότερο από όσο ίσως περιμέναμε να εγκαταλείψουν τις καθημερινές τους συνήθειες. Την εκκλησία, τη Θεία Κοινωνία, τη βόλτα, το καφενείο, την επαφή με τους άλλους.

Θα μπορούσε κανείς να το αποδώσει στην αδιαφορία για τον κίνδυνο, στη δυσπιστία. Ίσως. Ίσως όμως υπάρχει και μια άλλη ανάγνωση.

Για έναν άνθρωπο που έχει φτάσει στα 75 ή στα 80, η καθημερινή έξοδος δεν είναι απαραίτητα μια «άσκοπη μετακίνηση». Ο καφές στις δέκα μπορεί να είναι το σταθερό σημείο της ημέρας του. Η παρέα μπορεί να είναι ο τρόπος με τον οποίο παραμένει κοινωνικά ενεργός. Το να καθίσει στο γνώριμο τραπέζι ίσως έχει μεγαλύτερη σημασία απ’ όση αντιλαμβάνεται κάποιος που ξέρει ότι έχει μπροστά του χρόνο και τρόπο να γεμίσει τη μέρα του, τη ζωή του.

Δεν σημαίνει ότι οι οδηγίες για την προστασία της υγείας είναι περιττές. Σημαίνει ίσως ότι, όταν μιλάμε για τους ηλικιωμένους, μετράμε πολύ συχνά μόνο τα χρόνια της ζωής και λιγότερο τη ζωή μέσα στα χρόνια.

Κάπως έτσι, ένα πρωινό του Αυγούστου στο κέντρο της Λάρισας, ανακαλύπτεις μια μικρή ανατροπή.

Τους θεωρούμε την πιο ευάλωτη και ίσως την πιο συντηρητική ηλικιακή ομάδα. Τους συμβουλεύουμε διαρκώς τι να προσέχουν, πού να μην πηγαίνουν και πότε να μένουν σπίτι. Κι εκείνοι, κάθε πρωί, παίρνουν το καπέλο τους οι μεν, τη βεντάλια τους οι δε, συναντούν την παρέα τους και καταλαμβάνουν ξανά τα τραπεζάκια του κέντρου. Αν δούνε δε το εγγόνι τους έξω να το έχει η μαμά του με το καρότσι κατά πάσα πιθανότητα θα της κάνουν παρατήρηση… «μα καλά, που τρέχεις το μωρό μέσα στη ζέστη;»

Τελικά, ίσως οι πιο ανυπάκουοι πολίτες της πόλης να είναι αυτοί.