Η άγνωστη ιστορία κάτω από το Παλαιό Κοιμητήριο της Λάρισας – Εκεί όπου τάφηκαν εκατοντάδες Γερμανοί

Από τον Βαγγέλη Ρηγόπουλο / rigo18@otenet.gr / Φωτοθήκη Λάρισας

Πάρκο μνήμης και ιστορίας δημιουργείται στο Παλαιό Κοιμητήριο Λάρισας από τον Δήμο Λαρισαίων. Το ρεπορτάζ της «Ε» την εβδομάδα που πέρασε αναδεικνύει την πρόοδο που έγινε. Κι η ιστορία γίνεται όλο και πιο βαριά, αναλογιζόμενος κανείς τους ανθρώπους που τάφηκαν εκεί από το 1899 [1], όταν δημιουργήθηκε. Ορθόδοξοι, χριστιανοί άλλων δογμάτων, Εβραίοι (ακριβώς δίπλα),Έλληνες, αλλοδαποί, Έλληνες στρατιωτικοί, Γερμανοί στρατιωτικοί, άθεοι και πόσοι άλλοι.

Η ανάπλαση προχώρησε στη νότια είσοδο του Παλαιού Κοιμητηρίου. Η βόρεια, δίπλα από τον τοίχο του στρατιωτικού νεκροταφείου, προς την πλευρά της οδού Αλεξανδρουπόλεως, αναμένει τη σειρά της. Αυτή η πλευρά φιλοξένησε και το γερμανικό νεκροταφείο. Τα μαύρα χρόνια της Κατοχής 1941-44 φονεύθηκαν περίπου χίλιοι Γερμανοί κατακτητές, στην ευρύτερη περιοχή της Λάρισας, σύμφωνα με ρεπορτάζ [2]. Οι σοροί των περισσοτέρων τοποθετήθηκαν σε αυτόν τον χώρο.

Σύμφωνα με το ίδιο ρεπορτάζ, υπολογίζεται ότι σε όλη την Ελλάδα ενταφιάστηκαν 15.000 Γερμανοί κατακτητές, εκ των οποίων 5.000 στην Κρήτη (Μάλεμε κ.λπ.). Οπότε ο αριθμός των χιλίων νεκρών Γερμανών στη Λάρισα (αν σήμερα θεωρούνται σωστά αυτά τα στοιχεία), στο σύνολο των δέκα χιλιάδων της Ηπειρωτικής Ελλάδας, φαντάζει υπερβολικός. Έχει την εξήγησή του όμως, αν θυμηθεί κανείς το μεγάλο σαμποτάζ κατά των κατακτητών στα Τέμπη, από το Μηχανικό του ΕΛΑΣ, με επικεφαλής τον Αντώνη Βρατσάνο, στις 23 Φεβρουαρίου 1944. Εκεί σκοτώθηκαν 450 κατακτητές, επιβαίνοντες της αμαξοστοιχίας 53, η οποία ανατινάχθηκε στον αέρα. Το 1959 έγινε ανακομιδή των οστών των ενταφιασμένων στη Λάρισα Γερμανών στρατιωτικών. Μεταξύ των οποίων και του περιβόητου και μισητού διοικητή των «Ες – Ες» της Λάρισας συνταγματάρχη Σιούμερς. Επίσης, των οστών μιας Γερμανίδας νοσοκόμας, η οποία είχε σκοτωθεί κατά τη διάρκεια βρετανικού βομβαρδισμού του Σιδηροδρομικού Σταθμού Λάρισας.

Το ρεπορτάζ της «Ε» την 1η Σεπτεμβρίου 1959 έδωσε πολλά στοιχεία από τα συμβάντα: Ομάδα ειδικών της Υπηρεσίας Μερίμνης Τάφων των Πεσόντων του γερμανικού κράτους, με ανθρωπολόγους και άλλους ειδικούς επιστήμονες, είχε έλθει στη Λάρισα. Επικεφαλής ήταν ο απόστρατος αξιωματικός του γερμανικού στρατού, δρ. Έρλον Κίνερ. Με ειδικά σχεδιαγράμματα του νεκροταφείου και από ελάχιστα υπολείμματα στο εσωτερικό των τάφων (τμήματα στολών, παράσημα κ.λπ.) κατόρθωναν να βρίσκουν τα στοιχεία των νεκρών. Οι τάφοι, όταν έγιναν είχαν γραμμένα στους σταυρούς τα στοιχεία των νεκρών, αλλά από την πολυκαιρία είχαν καταστραφεί. Οι εργασίες διακόπηκαν για λίγο, όταν αποκαλύφθηκε ότι κάτω από τάφους του ελληνικού στρατιωτικού νεκροταφείου υπήρχαν και τάφοι Γερμανών! Τα οστά από τη Λάρισα μεταφέρονταν με σφραγισμένα κιβώτια στην Ιερά Μονή Ξενιάς στη Μαγνησία, όπου δημιουργήθηκε πρόχειρο οστεοφυλάκιο. Εκεί φιλοξενήθηκαν προσωρινά μέχρι να δημιουργηθεί το γερμανικό στρατιωτικό νεκροταφείο Διονύσου [3].

Η προσπάθεια των Γερμανών για την ανακομιδή των οστών των στρατιωτικών, οι οποίοι ενταφιάστηκαν στην Ελλάδα την περίοδο 1939-1945, είχε αρχίσει το 1955. Δημοσίευμα [4] αναφέρει ότι είχε σταλεί έγγραφο του Υπουργείου Εσωτερικών στη Νομαρχία Λαρίσης ότι πρόκειται να αφιχθεί στη Λάρισα γερμανική αντιπροσωπεία για να μελετήσει τα της ανακομιδής. Τις αμέσως επόμενες ημέρες [5] στη στήλη «Εφήμερα» της «Ε», ο υπογράφων «Εφήμερος» θέτει ζήτημα να «τιμωρηθεί» ο Σιούμερς και να μην επιτραπεί στους συμπατριώτες του να πάρουν τα οστά του. Ο δημοσιογράφος έγραφε χαρακτηριστικά: «Ο Σιούμερς υπήρξε ο δήμιος εκατοντάδων συμπολιτών μας. Επικεφαλής των καθαρμάτων των «Ες – Ες» εξετέλεσε αναιτίως δεκάδας ανθρώπων καθ’ ημέραν, κατά το φθινόπωρον του 1943, μόνον και μόνον διά να σκορπίση τον τρόμον και τον όλεθρον». Στο ίδιο άρθρο, αναφέρεται ότι ο Σιούμερς σκοτώθηκε, επιστρέφοντας στη Λάρισα από αιματηρή επιδρομή στην Ήπειρο. Παρά τα μέτρα ασφαλείας των Γερμανών, το αυτοκίνητό του έπεσε σε νάρκη.

Η φωτογραφία, που δημοσιεύεται σήμερα, προέρχεται από την ιστοσελίδα «Australian War Memorial» και έχει την εξής λεζάντα: «Λάρισα, Απρίλιος 1945. Το γερμανικό στρατιωτικό νεκροταφείο. Οι τάφοι είναι σημαδεμένοι με έναν απλό σταυρό και τα ονόματα αυτών που πέθαναν. Στο κέντρο της κορυφής του νεκροταφείου υπάρχει ένα μνημείο με έναν σιδερένιο σταυρό και την επιγραφή: «Η Γερμανία πρέπει να ζήσει ακόμη κι αν χρειαστεί να πεθάνουμε εμείς».

——————————-

[1]. Αλέξανδρος Γρηγορίου, «Το Α’ Δημοτικό Νεκροταφείο της Λάρισας (1899-1993)», 2013, έκδοση εκτός εμπορίου.

[2]. Εφημερίδα «Ελευθερία» Λάρισας, 1 Σεπτεμβρίου 1959.

[3]. Το γερμανικό στρατιωτικό νεκροταφείο Διονύσου – Ραπεντόζης 1939-1945 είναι ένα από τα δύο νεκροταφεία στα οποία βρίσκονται οι τάφοι Γερμανών στρατιωτών που έχασαν τη ζωή τους στην Ελλάδα κατά τον Β’ Παγκόσμιο Πόλεμο. Το άλλο νεκροταφείο είναι το γερμανικό στρατιωτικό νεκροταφείο στο Μάλεμε, στην Κρήτη. Ενώ στον Βούρκο υπάρχουν άλλα 5 τέτοια νεκροταφεία. Στο κοιμητήριο αυτό βρίσκονται οι τάφοι 9.973 στρατιωτών του γερμανικού στρατού σε τρεις διαφορετικούς χώρους. Το νεκροταφείο ιδρύθηκε στις 28 Σεπτεμβρίου 1975 και στον χώρο αυτόν τάφηκαν Γερμανοί στρατιώτες από όλα τα μέρη της Ελλάδας. Η φροντίδα του κοιμητηρίου γίνεται από τον Σύνδεσμο Φροντίδας Γερμανικών Τάφων Πολέμου, έναν ιδιωτικό σύλλογο με έδρα το Κάσσελ, με εντολή της Γερμανικής Κυβέρνησης. (Βικιπαίδεια).

[4]. Εφημερίδα «Ελευθερία» Λάρισας, 9 Αυγούστου 1955.

[5]. Εφημερίδα «Ελευθερία» Λάρισας, 11 και 12 Αυγούστου 1955.