Από το Ταχυδρομείο της Λάρισας του 1897 στα λουκέτα του 2026: Η ιστορία των ΕΛΤΑ είναι η ιστορία της ελληνικής περιφέρειας

Την τελευταία δεκαετία διανύουμε την περίοδο των εορτασμών διάφορων επετείων 200 ετών του ελληνικού κράτους. 200 χρόνια από την Ελληνική Επανάσταση του 1821 – τη μεγάλη διοργάνωση επισκίασε η πανδημία του covid – και φέτος 200 χρόνια από την Έξοδο του Μεσολογγίου, ενός από τα κορυφαία τραγικά γεγονότα που καθόρισαν την πορεία της Ελληνικής Επανάστασης. Σε δύο χρόνια θα μπορούσαν να εορταστούν, πανηγυρικά, τα 200 χρόνια από τη σύσταση των Ελληνικών Ταχυδρομείων. Αν εξακολουθήσουν να υπάρχουν βέβαια.

Λίγο πριν τη συμπλήρωση 200 χρόνων λειτουργίας τα Ελληνικά Ταχυδρομεία κλυδωνίζονται από ένα σχέδιο αναδιάρθρωσης, μοιάζει να οδεύουν στο τέλος τους. Αυτά που ήταν η πρώτη δημόσια υπηρεσία του ελληνικού κράτους…

Το θέμα ανέκυψε για ακόμη φορά στην περιοχή μας την περασμένη εβδομάδα και δη στις 3 Ιουνίου όταν ο Δήμος Τυρνάβου ενημερώθηκε για το επικείμενο οριστικό κλείσιμο του καταστήματος των Ελληνικών Ταχυδρομείων (ΕΛΤΑ) στον Τύρναβο.

Της Εύης Μποτσαροπούλου

Είναι εντυπωσιακή εκείνη η δεκαετία του 1820. Ειδικά αν τη συγκρίνει κανείς με τη σύγχρονη του 2020· πολλώ δε μάλλον αν κάνει τις αναγωγές… Περάσαμε από την Επανάσταση του 1821 στην ανεξαρτησία του Ελληνικού κράτους το 1828 με κυβερνήτη τον Ιωάννη Καποδίστρια  και την επίσημη ίδρυσή του στις 3 Φεβρουαρίου 1830 με την υπογραφή του Πρωτόκολλο του Λονδίνου.

Ένα από τα πρώτα πράγματα που έκανε ο Καποδίστριας ήταν η υπογραφή του διατάγματος για την ίδρυση της πρώτης δημόσιας υπηρεσίας, αυτή των Ελληνικών Ταχυδρομείων. Το λεγόμενο ΙΖ ψήφισμα «περί συστάσεως τακτικής Ταχυδρομικής Συγκοινωνίας» με το οποίο ιδρύθηκε το «Γενικόν Ταχυδρομείον», αντιλαμβανόμενος, ο Καποδίστριας, ότι χωρίς αξιόπιστη επικοινωνία δεν μπορεί να υπάρξει οργανωμένη διοίκηση, οικονομική δραστηριότητα και εθνική συνοχή. Η ανάγκη είχε ήδη διαφανεί από την εισβολή του Δράμαλη στην Πελοπόννησο…

Έτσι το πρώτο δημόσιο κτίριο που χτίστηκε το 1835 στην Αθήνα, όταν αυτή έγινε πρωτεύουσα, ήταν αυτό των ΕΛΤΑ· με τους 10 υπαλλήλους και τους δύο διανομείς. «Στην Αθήνα ο ταχυδρόμος ερχόμενος από το Ναύπλιο, την τότε πρωτεύουσα, “ανήρχετο επί βαρελίου, αναγιγνώσκων εις επήκοον των συγκεντρωμένων κατοίκων τας επί των επιστολών διευθύνσεις. Εν περιπτώσει καθ’ ην δεν εμφανίζοντο οι αποδέκται, αι επιστολαί εκαίοντο επιτόπου”» γράφεται χαρακτηριστικά στη Wikipedia. Ούτε καν συγκοινωνίες δεν υπήρχαν τότε…

Την εποχή εκείνη οι επιστολές μεταφέρονταν με άλογα, καΐκια και πεζούς ταχυδρόμους. Σταδιακά το δίκτυο εξαπλώθηκε σε ολόκληρη τη χώρα, ακολουθώντας την επέκταση του ελληνικού κράτους. Στις αρχές του 20ού αιώνα η ταχυδρομική υπηρεσία οργανώνεται συστηματικά, ενώ για δεκαετίες λειτουργεί μαζί με τις τηλεγραφικές και τηλεφωνικές υπηρεσίες υπό τη γνωστή ονομασία Τ.Τ.Τ.

…

Το σήμερα…

Δύο αιώνες μετά η πραγματικότητα είναι εξαιρετικά διαφορετική, αλλά και πάλι το ταχυδρομικό έργο γίνεται ιδιαίτερα δύσκολο.

Το Νοέμβριο του 2025, όταν ο Κυριάκος Πιερρακάκης, υπουργός Οικονομικών, υπεραμύνθηκε στη Βουλή της ανάγκης αναδιάρθρωσης του οργανισμού μετά την ανακοίνωση για το κλείσιμο 204 καταστημάτων, προκάλεσε ένα ηλεκτροσόκ το οποίο διαπέρασε οριζόντια την ελληνική κοινωνία.

«Η αιφνιδιαστική Απόφαση της Διοίκησης των Ελληνικών Ταχυδρομείων για το κλείσιμο των υποκαταστημάτων των ΕΛΤΑ στην Θεσσαλία, σε Τύρναβο, Αγιά, Συκούριο, Βελεστίνο, Ζαγορά, Αργαλαστή, Πύλη, Σοφάδες, Βραγκιανά, Αγναντερό υποβαθμίζει ουσιαστικά τις παρεχόμενες υπηρεσίες των ΕΛΤΑ προς τους πολίτες ιδιαίτερα εκείνων που είναι μεγαλύτερης ηλικίας και πιο ευάλωτοι, αλλά επηρεάζει επίσης αρνητικά και την τοπική επιχειρηματικότητα. Είναι δε ακατανόητο, πως αυτής της απόφασης αλλά και των τυχόν αναθεωρήσεών της, δεν προηγήθηκε από πλευράς της πολιτικής ηγεσίας του Υπουργείου Οικονομικών και της Διοίκησης των ΕΛΤΑ καμία επίσημη ενημέρωση και διαβούλευση με την αυτοδιοίκηση α και β βαθμού» γράφει το ψήφισμα του Περιφερειακού Συμβουλίου Θεσσαλίας στη συνεδρίασή της 14ης Νοεμβρίου 2025.

Τον Δεκέμβριο του 2025, ο Πιερρακάκης επανήρθε πιο συναινετικά μετά τις μεγάλες αντιδράσεις που προκλήθηκαν· δεν μιλά για κλείσιμο αλλά για μετασχηματισμό των 204 καταστημάτων με τη μικρότερη εμπορική δραστηριότητα, ώστε να καταστούν βιώσιμα.

Στις 27 Απριλίου 2026 οι δήμαρχοι Αγιάς Αντώνης Γκουντάρας, Τεμπών Γιώργος Μανώλης και Τυρνάβου Στέλιος Τσικριτσής έκαναν κοινή συγκέντρωση διαμαρτυρίας στην κεντρική πλατεία της Αγιάς, ενόψει της είδησης ότι το κατάστημα των ΕΛΤΑ στην Αγιά θα κλείσει στις 3 Απριλίου και θα περάσει σε ιδιώτη.

Η συνέχεια της ιστορίας καταγράφηκε την προηγούμενη εβδομάδα. Με τον Τύρναβο να πρωταγωνιστεί αυτή τη φορά. Την Τρίτη, 9 Ιουνίου, πραγματοποιήθηκε έκτακτη σύσκεψη με τη συμμετοχή φορέων και συλλόγων στον Τύρναβο, έπειτα από κάλεσμα της δημοτικής αρχής, όπου αποφασίστηκε η έκδοση ψηφίσματος και η πραγματοποίηση μαζικής κινητοποίησης την Πέμπτη 11 Ιουνίου στις 11:00 π.μ. έξω από το υποκατάστημα των ΕΛΤΑ, σε ένδειξη διαμαρτυρίας για την απόφαση οριστικού κλεισίματος του.

…

Το πρόβλημα και οι αιτίες…

Για να είμαστε δίκαιοι, ο Πιερρακάκης δεν ξύπνησε ένα πρωί και αποφάσισε να βάλει «μπουρλώτο» στην ελληνική κοινωνία. Η πραγματικότητα έχει αλλάξει, όντως.

Το ταχυδρομικό έργο μειώθηκε δραματικά, αφού λόγω της τεχνολογίας ο ταχυδρομικός όγκος υποχώρησε σε ποσοστό που ξεπερνά το 40% την πενταετία από το 2018 και μετά.
Το επιστολικό ταχυδρομείο καθίσταται παρωχημένο και χρησιμοποιείται σπάνια για την επικοινωνία των ανθρώπων και των υπηρεσιών. Η δεκαετής κρίση, η κακή διαχείριση και η έλλειψη οράματος συνεπικούρησαν. Οι υπηρεσίες υποβαθμίστηκαν, μεγάλοι πελάτες χάθηκαν. Υπήρξε και η υπόθεση διαρροής προσωπικών δεδομένων περισσότερων από 4,5 εκατομμυρίων πολιτών έπειτα από χτύπημα χάκερ στα απαρχαιωμένα συστήματα των ΕΛ.ΤΑ. Υπήρξε και το πρόσφατο πρόστιμο ύψους 2,9 εκατ. ευρώ από την Αρχή Προστασίας Δεδομένων Προσωπικού Χαρακτήρα. Υπήρξαν και οι ζημιές που μέχρι το 2002 άγγιζαν τα 284 εκατ. ευρώ που οδήγησαν για την κάλυψή τους το Δημόσιο να προχωρήσει στην αύξηση κεφαλαίου της τάξεως των 295 εκατ. ευρώ.

Αλλά… υπάρχει αυτό το «αλλά».

Για πολλές γενιές Ελλήνων το ταχυδρομείο δεν ήταν μια ακόμη δημόσια υπηρεσία. Ήταν η σύνδεση με τα παιδιά που σπούδαζαν μακριά, με τους μετανάστες της Γερμανίας και της Αυστραλίας, με τις στρατιωτικές μονάδες, με τις επιχειρήσεις, με το κράτος. Ήταν ο τρόπος με τον οποίο ταξίδευαν ειδήσεις, χρήματα, ευχές και ελπίδες.

Στη Θεσσαλία ο ρόλος αυτός υπήρξε ακόμη πιο καθοριστικός. Σε μια περιοχή με έντονο αγροτικό χαρακτήρα και δεκάδες ορεινούς και ημιορεινούς οικισμούς, το τοπικό ταχυδρομείο αποτελούσε σημείο αναφοράς. Εκεί πληρώνονταν συντάξεις, γίνονταν οικονομικές συναλλαγές, παραλαμβάνονταν δέματα, διεκπεραιώνονταν διοικητικές υποθέσεις. Για πολλούς ηλικιωμένους κατοίκους εξακολουθεί να αποτελεί μέχρι σήμερα τη βασική τους επαφή με τις δημόσιες υπηρεσίες.

Προσωπικά, λίγο ντρέπομαι, η πρώτη που σκέψη στην είδηση τον Νοέμβριο του 2025 ήταν… «και τώρα πως θα στέλνουν τα παιδιά γράμματα στον Άγιο Βασίλη;». Ας πούμε ότι με δικαιολογεί το πνεύμα των Χριστουγέννων. Και η έντονη ανάμνηση όταν ο γιος μου, μωρό, είχε την πρώτη του αλληλογραφία με το ονοματεπώνυμό του. Στην είσοδο της πολυκατοικίας τη βρήκαμε. Ήταν από το Βόρειο Πόλο· ο Αη Βασίλης έγραφε στο Δημήτρη. Έβαλα τα κλάματα. Όσο πιο γελοίο το αισθανόμουν τόσο πιο πολύ έκλαιγα. Ήταν λες και είχα για πρώτη φορά την απόδειξη του επίσημου ελληνικού κράτους ότι το μωρό υπάρχει… Τέλος πάντων…

Η συζήτηση που ανοίγει, μάλλον, ξεπερνά το ίδιο το μέλλον των ΕΛΤΑ. Αφορά τον τρόπο με τον οποίο αντιλαμβανόμαστε την παρουσία του κράτους στην περιφέρεια. Για την Αθήνα ένα ταχυδρομείο μπορεί να είναι μία από τις πολλές διαθέσιμες υπηρεσίες. Για ένα χωριό ή μια μικρή επαρχιακή πόλη, συχνά αποτελεί σύμβολο παρουσίας της Πολιτείας.

Ίσως γι’ αυτό η εικόνα του ταχυδρομείου της Λάρισας το 1897 παραμένει τόσο επίκαιρη. Γιατί υπενθυμίζει ότι τα ταχυδρομεία δεν ήταν ποτέ απλώς κτίρια. Ήταν κόμβοι επικοινωνίας, κοινωνικής συνοχής και δημόσιας παρουσίας. Και το ερώτημα που τίθεται σήμερα δεν είναι μόνο αν τα ΕΛΤΑ μπορούν να προσαρμοστούν στη νέα εποχή. Είναι αν η προσαρμογή αυτή μπορεί να γίνει χωρίς να χαθεί ο δεσμός που επί σχεδόν δύο αιώνες συνέδεε το ελληνικό κράτος με την περιφέρεια.

Το 1897, έξω από το Ταχυδρομείο της Λάρισας, ο φωτογράφος αποτύπωσε χωρίς να το γνωρίζει ένα κομμάτι της καθημερινότητας μιας πόλης που μόλις είχε αρχίσει να αποκτά τον βηματισμό της ως μέρος του ελληνικού κράτους. Άμαξες, στρατιωτικοί, έμποροι, περαστικοί. Κανείς τους δεν θα μπορούσε να φανταστεί ότι σχεδόν 130 χρόνια αργότερα η συζήτηση δεν θα αφορούσε την επέκταση του ταχυδρομικού δικτύου αλλά τη συρρίκνωσή του.

Κι όμως, η ιστορία των Ελληνικών Ταχυδρομείων είναι ίσως η πιο χαρακτηριστική ιστορία της ίδιας της Ελλάδας. Μια ιστορία που ξεκινά με τον Καποδίστρια, ακολουθεί τη δημιουργία του κράτους, περνά από πολέμους, μετανάστευση, οικονομική ανάπτυξη και φτάνει σήμερα στην εποχή των email, των κινητών τηλεφώνων και της ψηφιακής διοίκησης.

…

Το Ταχυδρομείο στη Λάρισα…

Ασχολήθηκε με το θέμα ο αγαπητός κ. Νίκος Παπαθεοδώρου. Με δύο άρθρα στην εφημερίδα «Ελευθερία». Για δύο φωτογραφίες.

Σε αυτό με τίτλο «Το παλιό Ταχυδρομείο» ιστορεί την τοπική ιστορία. Με αφορμή μια φωτογραφία του Καλουτά που είχε επισκεφθεί τη Λάρισα γύρω στο 1915 και κυκλοφόρησε 12 αριθμημένες κάρτες. Η φωτογραφία αποτυπώνει το κτίριο του Ταχυδρομείου-Τηλεγραφείου που βρισκόταν στη βορειοανατολική γωνία της πλατείας Ταχυδρομείου, στη συμβολή των σημερινών οδών Παπακυριαζή και Παναγούλη, εκεί όπου σήμερα βρίσκεται  το ξενοδοχείο Grand Hotel. Για αυτό και η Πλατεία ονομάστηκε Ταχυδρομείου.

Ο Νίκος Παθεοδώρου παίρνει το νήμα από την αρχή… «Η πρώτη αναφορά που έχουμε για το Ταχυδρομείο-Τηλεγραφείο της Λάρισας ανάγεται στο 1897, όταν κατά τη διάρκεια του ελληνοτουρκικού πολέμου το κτίριο κατακλυζόταν κυριολεκτικά από ξένους και Έλληνες δημοσιογράφους, οι οποίοι ενημέρωναν ταχυδρομικά και τηλεγραφικά τα Μέσα Ενημέρωσης στα οποία ανήκαν, για την πορεία των πολεμικών επιχειρήσεων. Μάλιστα η αγγλική εφημερίδα «The Illustrated London News» δημοσίευσε στο φύλλο της 1ης Μαΐου 1897 ένα θαυμάσιο χαρακτικό που αποτυπώνει με μεγάλη λεπτομέρεια την ασυνήθιστη κίνηση που επικρατούσε έξω από το ταχυδρομείο την περίοδο εκείνη. Σήμερα πιστεύεται ότι το κτίριο του ταχυδρομείου που απεικονίζεται στο χαρακτικό αυτό βρισκόταν στη βόρεια πλευρά της Κεντρικής πλατείας (γωνία Κύπρου-Φιλελλήνων;).

Περνώντας στο κτίριο του Ταχυδρομείου στην σημερινή πλατεία Ταχυδρομείου αναφέρει ότι σύμφωνα με σχετική φωτογραφία, αυτό κατασκευάσθηκε μετά τον πόλεμο του 1897. «Ήταν κατασκευή και ιδιοκτησία των αδελφών Οικονόμου, οι οποίοι είχαν και άλλες σημαντικές ιδιοκτησίες στη Λάρισα. Ήταν διώροφο, με σαφή νεοκλασικά αρχιτεκτονικά στοιχεία στην πρόσοψη, η οποία έβλεπε στην πλατεία Ταχυδρομείου. Στο ισόγειο στεγαζόταν το Ταχυδρομείο και στον όροφο το Τηλεγραφείο και αργότερα όταν μπήκε στη ζωή μας το τηλέφωνο, το Τηλεφωνείο.  Την εποχή εκείνη όσοι ήθελαν να κάνουν συνδιάλεξη, έπρεπε να πάνε στο τηλεφωνείο να δώσουν την πρόσκληση και να περιμένουν ώρες ολόκληρες να πάρουν γραμμή. Ελάχιστοι ήταν εκείνοι οι οποίοι επιζητούσαν την εξυπηρέτηση με το τηλέφωνο, όχι μόνον γιατί βράδυνε η πραγματοποίηση των συνδιαλέξεων, αλλά και γιατί η ακουστικότητα δεν ήταν καλή. Γι’ αυτό σε επείγουσες περιπτώσεις κατέφευγαν στον τηλέγραφο, ενώ για τις συνήθεις επικοινωνίες προτιμούσαν την αλληλογραφία.  Μετά το 1930 το κτίριο αυτό των Τ.Τ.Τ. επειδή είχε υποστεί φθορές, κρίθηκε ακατάλληλο και το ταχυδρομικό γραφείο μετακόμισε στο αρχοντικό του ιατρού και παλιού δημάρχου της Λάρισας Αχιλλέα Αστεριάδη» που βρισκόταν στη γωνία των οδών Κούμα και Ασκληπιού, εκεί που σήμερα βρίσκεται το φαρμακείο του Βάη και στη σειρά μερικά άλλα καταστήματα. «Ήταν μία μεγαλοπρεπής κατοικία σε νεοκλασικό ρυθμό, με μεγάλη αυλή, η οποία φιλοξένησε κατά καιρούς διάφορες προσωπικότητες της πολιτικής, της επιστήμης και των γραμμάτων, ακόμη και τον βασιλιά Κωνσταντίνο. Όταν οι απόγονοι του Αχιλλέα Αστεριάδη εγκατέλειψαν τη Λάρισα, νοίκιασαν το ωραίο σπίτι τους στο δημόσιο για να στεγασθούν οι υπηρεσίες των τηλεπικοινωνιών. (…) Μεταπολεμικά οι υπηρεσίες των Τ.Τ.Τ. στεγάσθηκαν σε διώροφο κτίριο επί της οδού βασιλίσσης Σοφίας (σήμερα Παπαναστασίου), ακριβώς απέναντι από το σημερινό μέγαρο του Ταχυδρομείου, μέχρις ότου έγινε ο διαχωρισμός των υπηρεσιών (ΕΛΤΑ και ΟΤΕ)».

…

Ίσως το πραγματικό ερώτημα να μην είναι αν τα ΕΛΤΑ πρέπει να αλλάξουν. Η τεχνολογία αλλάζει τα πάντα και κανένας οργανισμός δεν μπορεί να μείνει ίδιος. Το ερώτημα είναι αν η Ελλάδα του 21ου αιώνα μπορεί να βρει έναν τρόπο να εκσυγχρονιστεί χωρίς να εγκαταλείψει την περιφέρεια που για δύο αιώνες προσπαθεί να κρατήσει συνδεδεμένη με το κέντρο.

Γιατί από το ταχυδρομείο της Λάρισας του 1897 μέχρι τα σημερινά καταστήματα της Αγιάς και του Τυρνάβου, η ιστορία των ΕΛΤΑ δεν είναι απλώς η ιστορία μιας δημόσιας επιχείρησης. Είναι η ιστορία του τρόπου με τον οποίο το κράτος συναντά τον πολίτη.