Νομίζεις ότι ξέρεις τη Λάρισα; Οι πλατείες και οι δρόμοι που αποκαλούμε με λάθος όνομα εδώ και δεκαετίες!

Πόσες φορές έχεις δώσει ραντεβού στην πλατεία Ταχυδρομείου; Πόσες έχεις περάσει από την πλατεία Σάλια ή έχεις πει σε κάποιον να σε περιμένει στην πλατεία Νομαρχίας; Κι αν σου ζητούσαν να βρεις την πλατεία Εθνάρχου Μακαρίου ή την πλατεία Ρήγα Φεραίου, θα ήξερες αμέσως πού να πας; Το πιθανότερο είναι ότι έχεις βρεθεί εκατοντάδες φορές σε αυτά τα σημεία, χωρίς να γνωρίζεις την επίσημη ονομασία τους.

Η Λάρισα έχει τη δική της ανεπίσημη γεωγραφία, διαμορφωμένη από παλιές συνήθειες, ιστορικές μνήμες, εκκλησίες, δημόσια κτίρια και επαγγέλματα που χάθηκαν. Ονόματα που επιβίωσαν ακόμη και όταν οι δημοτικές αρχές αποφάσισαν να τα αντικαταστήσουν. Υπάρχουν όμως και περιπτώσεις στις οποίες ένα επώνυμο αλλοιώθηκε, μια λέξη παραφθάρηκε ή μια λανθασμένη γραφή επαναλαμβάνεται ακόμη και σε δημόσιες αναφορές.

Η έρευνα σε ιστορικές καταγραφές, δημοτικές αποφάσεις και δημοσιεύματα για την παλιά Λάρισα αποκαλύπτει αρκετές τέτοιες περιπτώσεις. Ορισμένες αποτελούν πραγματικά γλωσσικά λάθη. Άλλες είναι λαϊκές ονομασίες με ιστορία πολύ παλαιότερη από την επίσημη πινακίδα.

Η πλατεία Σάλια, ο ποιητής Σκίπης και οι σχεδίες στον Πηνειό

Από τις χαρακτηριστικότερες περιπτώσεις είναι η πλατεία που πολλοί Λαρισαίοι γνωρίζουν ως «Σάλια», ενώ συνδέεται με το όνομα του ποιητή Σωτήρη Σκίπη. Το ενδιαφέρον είναι ότι τα Σάλια αποτελούσαν πραγματική ιστορική τοπωνυμία της περιοχής κοντά στον Πηνειό. Η ονομασία προερχόταν από τις μεγάλες ξύλινες σχεδίες που χρησιμοποιούνταν για τη μεταφορά κορμών δέντρων από την Πίνδο προς τη Λάρισα, αξιοποιώντας το ρεύμα του ποταμού.

Οι εργάτες που καθοδηγούσαν και συγκέντρωναν την ξυλεία ονομάζονταν «σαλτζήδες». Οι σχεδίες έφταναν στη δεξιά όχθη του Πηνειού, κοντά στην παλιά γέφυρα, όπου οι κορμοί απομακρύνονταν από το νερό και μεταφέρονταν στις επιχειρήσεις ξυλείας της πόλης. Το όνομα Σάλια έμεινε στον τόπο ακόμη και όταν η συγκεκριμένη δραστηριότητα εξαφανίστηκε.

Στην ίδια περιοχή μεγάλωσε ο ποιητής Σωτήρης Σκίπης, ο οποίος είχε ιδιαίτερη σχέση με τις όχθες του Πηνειού. Το όνομά του πέρασε στη σημερινή οδό Σκίπη, την οποία μάλιστα συναντά κανείς λανθασμένα γραμμένη ως «Σκίπης», ακόμη και σε αναφορές που αφορούν δημοτικές δραστηριότητες. Πρόκειται για δύο διαφορετικές περιπτώσεις. Τα Σάλια είναι αυθεντικό παλιό τοπωνύμιο, ενώ το «Σκίπης» αντί «Σκίπη» αποτελεί παραφθορά του επωνύμου. 

Η πλατεία Ταχυδρομείου που επισήμως δεν λέγεται Ταχυδρομείου

Εδώ το λάθος είναι τόσο διαδεδομένο, ώστε η επίσημη ονομασία ακούγεται σχεδόν άγνωστη. Η πλατεία Ταχυδρομείου ονομάζεται πλατεία Εθνάρχου Μακαρίου. Το όνομα που χρησιμοποιούν καθημερινά οι Λαρισαίοι προέρχεται από το παλιό κτίριο του Ταχυδρομείου και Τηλεγραφείου, το οποίο βρισκόταν στη βορειοανατολική πλευρά της πλατείας, εκεί όπου αργότερα ανεγέρθηκε το Grand Hotel.

Η ιστορία των μετονομασιών της είναι ιδιαίτερα πλούσια. Έχει συνδεθεί με τα ονόματα του ταγματάρχη Κωνσταντίνου Λώρη, του Ρήγα Φεραίου, του Δημητρίου Χατζηγιάννη και του Εθνάρχου Μακαρίου, ενώ σε διαφορετική ιστορική περίοδο χρησιμοποιήθηκε και η ονομασία Hereford. Παρά τις διαδοχικές αλλαγές, το Ταχυδρομείο έμεινε ισχυρότερο στη συλλογική μνήμη από τις επίσημες ονομασίες. 

Η πλατεία Νομαρχίας που έχει το όνομα του Ρήγα Φεραίου

Άλλη μία περίπτωση όπου ένα δημόσιο κτίριο καθόρισε την ονομασία ενός ολόκληρου χώρου είναι η πλατεία μπροστά από το Διοικητήριο της Περιφέρειας Θεσσαλίας. Για τους παλαιότερους Λαρισαίους παραμένει η «πλατεία Νομαρχίας», ενώ αρκετοί νεότεροι χρησιμοποιούν την ονομασία «πλατεία Περιφέρειας». Η καταγεγραμμένη επίσημη ονομασία της, ωστόσο, είναι πλατεία Ρήγα Φεραίου.

Η διαφορά οφείλεται στη διαχρονική σύνδεση του συγκεκριμένου χώρου με τη διοικητική λειτουργία του κτιρίου. Η μετάβαση από τον θεσμό της Νομαρχίας στην αιρετή Περιφέρεια επηρέασε και την καθημερινή περιγραφή της πλατείας, χωρίς να εξαφανίσει την παλαιότερη λαϊκή ονομασία. 

Η πλατεία Λαού που έχει το όνομα ενός παλιού δημάρχου

Απέναντι από το Γενί Τζαμί, ανάμεσα στις οδούς Κύπρου και Βενιζέλου, βρίσκεται ένας ακόμη χώρος με περισσότερα από ένα ονόματα. Πρόκειται για την πλατεία Αγαμέμνονα Μπλάνα, την οποία πολλοί Λαρισαίοι εξακολουθούν να γνωρίζουν ως πλατεία Λαού, ενώ οι παλαιότεροι θυμούνται και την ονομασία Νέα Αγορά.

Η ιστορία της ξεκινά από τα πρώτα χρόνια μετά την απελευθέρωση της πόλης. Στην περιοχή υπήρχαν τα βασιλικά ανάκτορα, εξού και η παλαιότερη ονομασία πλατεία Ανακτόρων. Αργότερα ο χώρος συνδέθηκε με τη Δημοτική Αγορά, η οποία εγκαινιάστηκε το 1933 και συγκέντρωνε εμπορικές δραστηριότητες, μεταξύ των οποίων κρεοπωλεία και ιχθυοπωλεία. Μετά την κατεδάφιση της αγοράς το 1978 επικράτησε η ονομασία πλατεία Λαού. Το 2006 η πλατεία μετονομάστηκε προς τιμήν του πρώην δημάρχου Αγαμέμνονα Μπλάνα. 

Η Κεντρική πλατεία που λέγεται Μιχαήλ Σάπκα από το 1959

Η πιο γνωστή πλατεία της Λάρισας κρύβει επίσης μια μακρά ιστορία ονοματοδοσιών. Η Κεντρική πλατεία, όπως τη γνωρίζουν οι περισσότεροι, φέρει επισήμως το όνομα του πρώην δημάρχου Μιχαήλ Σάπκα από τις 5 Νοεμβρίου 1959, όταν ελήφθη η σχετική απόφαση του Δημοτικού Συμβουλίου υπό τον δήμαρχο Δημήτριο Χατζηγιάννη.

Παλαιότερα είχε ονομαστεί πλατεία Σεραγίου, λόγω του οθωμανικού Διοικητηρίου που βρισκόταν στη βορειοδυτική πλευρά της. Στη συνέχεια συνδέθηκε με ονομασίες όπως πλατεία Απελευθερώσεως, Δικαστηρίων, Θέμιδος και Β΄ Σώματος Στρατού. Η σημερινή επίσημη ονομασία τιμά τον Μιχαήλ Σάπκα για την προσφορά του στην πόλη, αλλά στην καθημερινή συνεννόηση η «Κεντρική» εξακολουθεί να κυριαρχεί. 

Η πλατεία Φρουρίου που τιμά τον Αριστείδη Λαμπρούλη

Στον λόφο του Φρουρίου, δίπλα στο Μπεζεστένι και κοντά στη βασιλική του Αγίου Αχιλλίου, βρίσκεται η πλατεία Δημάρχου Αριστείδη Λαμπρούλη. Η ονομασία τιμά τον πρώην δήμαρχο Λαρισαίων, ο οποίος πέθανε το 1999. Στην καθημερινότητα, ωστόσο, ο χώρος αναφέρεται συχνότερα ως πλατεία Φρουρίου, από τον ιστορικό λόφο στον οποίο βρίσκεται.

Η πλατεία διαμορφώθηκε το 2007, σε περιοχή όπου παλαιότερα λειτουργούσε η υπαίθρια αγορά της Τετάρτης. Κατά τις εργασίες αποκαλύφθηκαν αρχαιολογικά κατάλοιπα, τα οποία ενσωματώθηκαν στη διαμόρφωσή της. Η ονομασία Φρούριο παρέμεινε ο καθημερινός γεωγραφικός προσδιορισμός ενός από τα πλέον αναγνωρίσιμα σημεία της πόλης. 

Ο Άγιος Βησσαρίων που γίνεται… Βελισάριος

Στην πλατεία του Αγίου Βησσαρίωνα συναντάμε διαφορετικού τύπου παρανόηση. Η εκκλησία και ο χώρος που την περιβάλλει συνδέονται με τον Άγιο Βησσαρίωνα, ο οποίος διετέλεσε μητροπολίτης Λαρίσης κατά τον 16ο αιώνα. Παρ’ όλα αυτά, στην προφορική χρήση ακούγονται παραφθαρμένες μορφές του ονόματος, όπως «Βελισάριος» ή «Βελησάριος».

Η ορθή ονομασία είναι Βησσαρίων, με διπλό σίγμα, όπως αναφέρεται και στις επίσημες περιγραφές του Δήμου Λαρισαίων. Η ακριβής ιστορική προέλευση της λαϊκής παραφθοράς δεν προκύπτει από διαθέσιμη τεκμηριωμένη καταγραφή. Η ομοιότητα με το διαφορετικό ιστορικό όνομα Βελισάριος μπορεί να εξηγεί τη σύγχυση, χωρίς όμως να αποτελεί αποδεδειγμένη αιτία. 

newsroom onlarissa.gr