Επίσκεψη σε Δελφούς και Μεσολλόγι από το Σύλλογο «Φίλων Διαχρονικού Μουσείου Λάρισας» (φώτο)

Μέλη και Φίλοι του Συλλόγου Φίλων Διαχρονικού Μουσείου Λάρισας επισκέφθηκαν τα Μουσεία Δελφών & Ξενοκράτειο Μεσολογγίου και αρχαιολογικούς χώρους από την Παρασκευή 23 έως την Κυριακή 25 Οκτωβρίου 2026. Την Παρασκευή οι Φίλοι του Διαχρονικού είχαν την τύχη να ενημερωθούν από την συνάδελφο Αρχαιολόγο  Μαριλένα  Τσακουμάκη για την ίδρυση του Μουσείου Δελφών, την δημιουργία του Μαντείου και για τα θαυμάσια ευρήματα.

Στο Αρχαιολογικό Μουσείο είδαμε μερικά από τα σπουδαιότερα εκθέματα του δελφικού Ιερού και του φημισμένου μαντείου του Απόλλωνος. Στις συλλογές του περιλαμβάνονται ανάγλυφα από τις μετόπες του Θησαυρού των Σιφνίων και του Θησαυρού των Αθηναίων, τα αγάλματα του Κλέοβι και του Βίτωνα, η Σφίγγα των Ναξίων, ο Ομφαλός κ.α. Επίσης, το ανάθημα του Δαόχου, ένα από τα σημαντικότερα αφιερώματα, που ανατέθηκε περί το 337 π.Χ. από τον Δάοχο Β΄ των Φαρσάλων. Το μνημείο αποδίδεται στον Λύσιππο ή στη σχολή του. Αποτελούνταν από λίθινο βάθρο με εννέα μαρμάρινα αγάλματα με τις επιγραφές τους. Στη δεξιά άκρη βρισκόταν ο Απόλλων και δίπλα του οι πρόγονοι και οι απόγονοι του Δαόχου, ανάμεσά τους σημαντικοί αθλητές που είχαν διακριθεί σε Πανελλήνιους και Πυθικούς αγώνες.

Εντυπωσιακά είναι τρία χρυσελεφάντινα αγάλματα που απεικονίζουν την Απολλώνια τριάδα (Απόλλων, Άρτεμις, Λητώ) και αποτελούν τα μοναδικά δείγματα χρυσελεφάντινων αγαλμάτων που έχουν σωθεί. Θαυμάσαμε το σύμβολο του Μουσείου των Δελφών, τον Ηνίοχο, το χάλκινο άγαλμα νεαρού άνδρα, έργο του 5^ου αι. π.Χ., που ήταν στημένο στους Δελφούς από τον τύραννο της Σικελίας Πολύζαλο, ως ανάμνηση της νίκης του στα Πύθια. Πάμπολλα τα έργα μικροτεχνίας, αφιερώματα των πιστών στο ιερό, τα οποία τεκμηριώνουν τη θρησκευτική, πολιτική και καλλιτεχνική δραστηριότητα. Ακολούθησε σύντομη περιήγηση στον αρχαιολογικό χώρο των Δελφών στην πορεία της Ιεράς οδού.

Στη συνέχεια κατερχόμενοι στην Ιτέα, – το όνομα της από μία θαλερή Ιτιά – που βρίσκεται στην βόρειες ακτές του Κορινθιακού κόλπου, έγινε επίσκεψη στα λείψανα των Νεωρίων της παρακείμενης αρχαίας Κρίσσας. Στην Ιτέα οι οδοιπόροι είχαν την ευκαιρία να γευτούν κυρίως θαλασσινά και τον σχετικό απογευματινό καφέ. Το σούρουπο διασχίζοντας την επαρχία Δωρίδος φθάσαμε στην ιστορική Ναύπακτο [μάλλον από το ναυς και πήγνυμι], που ίσως χρησιμοποιήθηκε από τους Δωριείς, στη λεγόμενη Κάθοδό τους τον 11^ο αι. π.Χ. Συνδέθηκε με σημαντικά ιστορικά γεγονότα, όπως η «Ναυμαχία του Λεπάντο» (7 Οκτωβρίου 1571). Θαυμαστή η οχύρωσή της που περιβάλλει το λιμάνι, συνεχίζεται με τρία αλλεπάλληλα τείχη και καταλήγει ψηλά στο κάστρο.

Η περιήγηση το Σάββατο 24/10 άρχισε με ξενάγηση από την Αρχαιολόγο Βασιλική Τσαντήλα, στο «Κέντρο Χαρακτικών Τεχνών – Μουσείο Βάσως Κατράκη» στο Αιτωλικό,  Η διακεκριμένη χαράκτρια Βάσω Κατράκη κληροδότησε στη γενέτειρά της όλα τα έργα της, που φιλοξενούνται μόνιμα στο μουσείο. Φοίτησε στην Ανωτάτη Σχολή Καλών Τεχνών με καθηγητές τον Κωνσταντίνο Παρθένη στη ζωγραφική, τον Γιάννη Κεφαλληνό στη χαρακτική. Στην Κατοχή, εντάχθηκε στο ΕΑΜ. Ξυλογραφίες της μπήκαν στο λεύκωμα «Θυσιαστήριο της Λευτεριάς».

Το 1955 πραγματοποίησε την πρώτη της ατομική έκθεση, το 1958 τιμήθηκε με το πρώτο βραβείο χαρακτικής στη Μπιενάλε της Αλεξάνδρειας και με το βραβείο premium στη Μπιενάλε του Λουγκάνο. Διετέλεσε ιδρυτικό μέλος της Ένωσης Ελλήνων Χαρακτών. Η Βάσω Κατράκη χρησιμοποίησε ως υλικό τον ψαμμίτη, γεγονός που της προσέδωσε διεθνή φήμη. Η χαρακτική της συνδυάζει προσήλωση στην πραγματικότητα και έμφαση σε εξπρεσσιονιστικά στοιχεία.

Στη συνέχεια ανεβήκαμε στην αρχαία Πλευρώνα, μία από τις μεγαλύτερες πόλεις της Αιτωλίας, στην ανατολική πλευρά του Αχελώου ποταμού. Οι ντόπιοι την αποκαλούν «Κάστρο της Κυρά Ρήνης», σχετίζοντας με την σύζυγο του αυτοκράτορα Ανδρόνικου Παλαιολόγου. Στην ίδρυση της αναφέρεται ο γεωγράφος Στράβων (Γεωγραφικά 10, II, 4), όπου η πόλη κτίστηκε μετά το 235/4 π.Χ., σε στρατηγική θέση για τον έλεγχο των πλουτοπαραγωγικών πηγών της πεδιάδας και της λιμνοθάλασσας. Εντυπωσιακή η διατήρηση των ισχυρών τειχών της, κτισμένα κατά το ψευδοϊσόδομο τραπεζιόσχημο σύστημα με συνολικό μήκος 2.360 μ. και πλάτος έως 2,20 μ. Περιλαμβάνονται οκτώ πύλες διαφόρων διαστάσεων, τριάντα έξι πύργους και έντεκα κλίμακες.

Οι εργασίες ανάδειξης του αρχαιολογικού χώρου ανέδειξαν ορισμένα μνημεία, όπως το θέατρο, την αγορά, μεγάλη λαξευμένη στο βράχο δεξαμενή, λουτρική εγκατάσταση με δεξαμενή, πλακόστρωτους ή χαλικόστρωτους δρόμους της πόλης. Εντυπωσιακά σημεία της οχύρωσης είναι η κεντρική πύλη Α με το μονολιθικό υπέρθυρο, η ανατολική πύλη Ζ, η τοξωτή πύλη Β και οι πύργοι με τις κλίμακες ανόδου. Το θέατρο βρίσκεται σε επαφή με τη δυτική πλευρά της οχύρωσης της Πλευρώνας προσφέροντας μοναδική θέα προς την πεδιάδα και τη λιμνοθάλασσα. Η επιμήκης σκηνική κατασκευή εφάπτεται στην εσωτερική παρειά του τείχους και του πύργου, ο οποίος συμπληρώνει τη λειτουργικότητα του θεάτρου, κατασκευασμένο στα τέλη του 3^ου αι. π.Χ.

Συγκίνηση κατέλαβε τα Μέλη του Συλλόγου στην επίσκεψη στον «Κήπο των Ηρώων», στην Ιερά Πόλη του Μεσολογγίου, που χρησιμοποιήθηκε ως κοιμητήριο των μαχητών της φρουράς του Μεσολογγίου κατά τη διάρκεια του αγώνα για την Ανεξαρτησία. Στο κέντρο δεσπόζουν το μνημείο του Μάρκου Μπότσαρη, του Γεωργίου Μπονάκου αντίγραφο από το έργο του Γάλλου γλύπτη David d’ Angers και ο ανδριάντας του Λόρδου Βύρωνα, έργο του Γεωργίου Βιτάλη. Στον τύμβο των πεσόντων τοποθετήθηκαν τα ιερά λείψανα των αγωνιστών.

Αργά το απόγευμα φτάσαμε στην Τουρλίδα, όπου και το «Μουσείο Άλατος» Σε αυτό μαθαίνουμε ό,τι σχετίζεται με το αλάτι πάνω στον πλανήτη μας, τη σχέση του με την οικονομία, την υγεία, τη γεωργία, την κτηνοτροφία, το περιβάλλον, τον τουρισμό, τη θρησκεία, για τις αλυκές της χώρας, την ιστορία της Αλυκής Τουρλίδας. Ο επισκέπτης βλέπει έργα τέχνης καλλιτεχνών εμπνευσμένων από  το αλάτι, αλλά και  την μοναδική συλλογή 1500 αλατιερών, από τον 19^ο  αι μέχρι σήμερα. Στον  περιβάλλοντα χώρο του Μουσείου απολαμβάνει την μαγεία της λιμνοθάλασσας και εκατοντάδων σπάνιων πτηνών που ενδημούν στον υδροβιότοπο της.

Το πρωί της Κυριακής 25/10 επισκεφθήκαμε την Καλυδώνα στο Ευηνοχώρι, όπου η συνάδελφος Βασιλική Τσαντήλα μας ενημέρωσε για τα μνημεία της αρχαίας πόλης. Η Καλυδών, μία από τις σημαντικότερες πόλεις της Αιτωλίας, απλώνονταν σε στρατηγική θέση ελέγχοντας την είσοδο προς τον Κορινθιακό κόλπο. Στην εξόρμηση της Αργοναυτικής εκστρατείας και στον μύθο του κυνηγιού του Καλυδώνιου κάπρου υπό τον Μελέαγρο (Ομήρου Ιλιάς Ι, 527-599) αντικατοπτρίζεται το μυκηναϊκό παρελθόν της πόλης. Σύμφωνα δε με τον «Νεών Κατάλογο» η Καλυδών έλαβε μέρος στον Τρωικό υπό τον βασιλιά Θόα (Ιλιάδος Β, 638-644).

Πορευτήκαμε στο Λάφριο, το δεύτερο σε φήμη και σπουδαιότητα ιερό της Αιτωλίας, όπου ο μεγάλος ναός της Αρτέμιδος και ο μικρότερος του Απόλλωνος. Οι πρώτοι ναοί (7^ος αι. π.Χ.) ήταν ξύλινοι με πολύχρωμα γραπτά κεραμοπλαστικά στοιχεία. Περί το 400 π.Χ. ο μεγάλος ναός γίνεται ολόκληρος λίθινος, δωρικός περίπτερος. Η λατρεία των θεών περιλάμβανε γιορτή με μεγαλοπρεπή πομπή και θυσίες, τα Λάφρια. Περίφημο ήταν το χρυσελεφάντινο λατρευτικό άγαλμα της θεάς Αρτέμιδος. Σημαντικό μνημείο είναι το Ηρώο, τετράπλευρο κτήριο με αυλή στο κέντρο, προστώο και είσοδο στη βόρεια πλευρά. Στο υπόγειο λατρευτικού δωματίου υπήρχε «τάφος – κρύπτη», που κατά μία άποψη αποτελούσε  ταφικό ηρώο του ήρωα Λέοντα, όμως σύμφωνα με πρόσφατη μελέτη το μνημείο όλο δεν αποτελεί ηρώο, αλλά πρόκειται για παλαίστρα.

Βρεθήκαμε στην ορχήστρα θεατροειδούς κατασκευής, όπου «Σειρές εδωλίων θεατροειδώς διατεταγμένες σε σχήμα Πι» μνημειακής κατασκευής ήλθαν στο φως κατά την κατασκευή της οδού Αντιρρίου – Ιωαννίνων.  Ο ανασκαφέας (Ευθ. Μαστροκώστας) διατύπωσε την άποψη πως πρόκειται για «κοίλο βουλευτήριου». Τα νεότερα δεδομένα ταυτίζουν το μνημείο με «κοίλο θεάτρου» αποτελούμενο από 26 σειρές εδωλίων, που ακολουθούν το περίγραμμα ορθογώνιας ορχήστρας. Ανασκαφική έρευνα αποκάλυψε σκηνικό οικοδόμημα, με προσκήνιο και στοιχεία κιονοστοιχίας και θυραίων ανοιγμάτων. Εντοπίστηκαν οι θέσεις έξι ιωνικών κιόνων. Μπροστά από τον τοίχο του προσκηνίου βρέθηκε αγωγός απορροής των ομβρίων υδάτων. Από την έρευνα αναγνωρίζονται δύο οικοδομικές φάσεις του θεάτρου. Στη νεότερη φάση της ελληνιστικής εποχής ανήκουν η σκηνή, το προσκήνιο και οι ανώτερες σειρές εδωλίων, οπότε την εποχή αυτή το οικοδόμημα λειτουργεί οπωσδήποτε ως θέατρο έχοντας ορθογώνια ορχήστρα.

Στο Ξενοκράτειο Αρχαιολογικό Μουσείο, που στεγάζεται σε ένα ιστορικό νεοκλασικό κτήριο, ιδρυμένο με δωρεά του εκ Θράκης Κωνσταντίνου Ξενοκράτη, είδαμε και θαυμάσαμε τον εμβληματικό πίνακα του Ευγένιου Ντελακρουά «Η Ελλάδα στα ερείπια του Μεσολογγίου», μεταφερμένο στην πόλη του  Μεσολογγίου από το Μουσείο Καλών Τεχνών του Μπορντό.

Στο Μουσείο αναδεικνύονται αρχαιολογικοί θησαυροί της Αιτωλοακαρνανίας. Στην έκθεσή του παρουσιάζονται αντικείμενα από τους προϊστορικούς έως και τους ύστερους ρωμαϊκούς χρόνους (100.000 π.Χ. – 3ος αι. μ.Χ.),  πλαισιώνονται δε από μέσα οπτιοακουστικά και σύγχρονες εφαρμογές. Σπάνια ευρήματα της έκθεσης είναι ο «τάφος του πολεμιστή», δύο χάλκινοι ταφικοί λέβητες του 11^ου – 10^ου αι. π.Χ. τυλιγμένοι με καλά διατηρημένα κατάλοιπα υφασμάτων και δύο επιβλητικές μαρμάρινες κεφαλές αγαλμάτων του θεού Απόλλωνος Ακτίου. Με έντονη βροχή έκλεισε η επίσκεψη στην  Ιερά πόλη του Μεσολογγίου και ο αποχαιρετισμός με την Βασιλική Τσαντήλα στο Ξενοκράτειο Αρχαιολογικό Μουσείο.

Αν και στο πρόγραμμα προβλέπονταν επίσκεψη στον αρχαιολογικό χώρο των αρχαίων Οινιάδων, αυτή δεν κατέστη δυνατόν να πραγματοποιηθεί εξαιτίας της βροχόπτωσης. Αργά το μεσημέρι η συντροφιά κατέληξε στο Δοκίμι, προάστιο του Αγρινίου, όπου στη ταβέρνα «Αυλωνίτης» απόλαυσε νόστιμα εδέσματα, πριν αναχωρήσει για την Λάρισα. Στην εξόρμηση μας συνόδευαν οι Επί τιμή Έφοροι Αρχαιοτήτων, Σταυρούλα Σδρόλια, τέως Διευθύντρια του Διαχρονικού Μουσείου, και Λεωνίδας Χατζηαγγελάκης, Πρόεδρος του Συλλόγου μας, ο οποίος σε αρκετές περιπτώσεις ενημέρωσε τα μέλη και τους φίλους του Συλλόγου σχετικά με αρχαιολογικά και ιστορικά στοιχεία των μνημείων. Ακόμη, η Ταμίας Δέσποινα Αράπκουλε, που έφερε εις πέρας όλα τα διαδικαστικά της εξόρμησης, τα Μέλη του Δ.Σ Ρέτα Κουτσοκώστα και Περικλής Καμάρης.

Δείτε φωτογραφίες: