Σύλλογος «Φίλοι Μουσείου Εθνικής Αντίστασης Λάρισας»: Μια ξεχωριστή επίσκεψη ιστορικής μνήμης στη Θεσσαλονίκη (φωτο)

Ο Σύλλογος «Φίλοι Μουσείου Εθνικής Αντίστασης Λάρισας» (ΣΦΜΕΑΛ)  το Σάββατο 31 Οκτωβρίου 2026 επισκέφτηκε το φρούριο του Επταπυργίου Θεσσαλονίκης, γνωστό ως “Γεντί Κουλέ”, χώρο φυλάκισης, βασανιστηρίων και εκτελέσεων πολιτικών και ποινικών κρατουμένων για δεκαετίες και ιδιαίτερα στα δύσκολα χρόνια της Κατοχής και του Εμφυλίου Πολέμου.

Πολύτιμοι συνοδοιπόροι σε αυτή τη διαδρομή ήταν ο ιστορικός, ερευνητής και συγγραφέας του βιβλίου «Γεντί Κουλέ, η Βαστίλη της Θεσσαλονίκης» Σπύρος Κουζινόπουλος και ο Τριαντάφυλλος Μηταφίδης, φιλόλογος, αγωνιστής του Αντιδικτατορικού Αγώνα και πρώην βουλευτής του Σύριζα, κρατούμενος και ο ίδιος στο Γεντί Κουλέ την περίοδο της Δικτατορίας, οι οποίοι  ξενάγησαν τα μέλη στον χώρο και αφηγήθηκαν την ιστορία του.

Περνώντας τη βαριά πύλη των φυλακών τα μέλη μπήκαν στο εσωτερικό της, το οποίο ήταν χωρισμένο με ψηλούς εσωτερικούς τοίχους σε απομονωμένα τμήματα για τον διαχωρισμό των κρατουμένων σε ποινικούς, πολιτικούς, γυναίκες, στρατιωτικούς. Όπως ανέφεραν οι κ. Κουζινόπουλος και Μηταφίδης, κάθε πτέρυγα είχε τη δική της εσωτερική αυλή, τον  μοναδικό χώρο «ελευθερίας» για τους κρατουμένους κατά τις ώρες του προαυλισμού τους, περιτριγυρισμένη από πέτρινα τείχη και αγκαθωτά σύρματα. Στη συνέχεια επισκέφτηκαν τα κελιά των φυλακισμένων, κτισμένα κολλητά στους βυζαντινούς τοίχους, όπου στοιβάζονταν δεκάδες φυλακισμένοι σε άθλιες συνθήκες, την εκκλησία του Αγίου Ελευθερίου, η οποία χτίστηκε από τους ίδιους τους κρατουμένους και τέλος τα διαβόητα υγρά, σκοτεινά και παγωμένα Κελιά Απομόνωσης, τα οποία χρησιμοποιούνταν για την τιμωρία των απειθάρχητων ή για την ψυχολογική εξόντωση των πολιτικών κρατουμένων.

Έξω από τις φυλακές και σε απόσταση 300 μέτρων ήταν ο τόπος εκτελέσεων. Στο σημείο αυτό περισσότεροι από 500 αγωνιστές της Εθνικής αντίστασης την περίοδο της Κατοχής και 400 περίπου κομμουνιστές και άλλοι πατριώτες στην περίοδο του Εμφυλίου 1946-1949  οδηγήθηκαν στο απόσπασμα πληρώνοντας με τη ζωή τους την αγάπη τους για την ελευθερία και τις ιδέες που υπηρετούσαν. Οι τραγικές μνήμες της περιόδου του Εμφυλίου Πολέμου 1946-1949 ήλθαν μάλιστα στο προσκήνιο πρόσφατα, μετά την ανακάλυψη των 6 ομαδικών τάφων και των 33 λειψάνων εκτελεσμένων κρατουμένων κομμουνιστών.

Η ιστορία της φυλακής, η οποία χρησιμοποιήθηκε ως ανδρικές, γυναικείες και στρατιωτικές φυλακές από το 1890 έως το 1989, όπως ανέφερε ο κ. Κουζινόπουλος και ο κ. Μηταφίδης, είναι βαμμένη με το αίμα των χιλιάδων ανθρώπων που πέρασαν από τα κελιά της, είτε αυτοί ήταν ποινικοί είτε πολιτικοί κρατούμενοι. Εκεί φυλακίστηκαν μερικοί από τους πλέον διαβόητους εγκληματίες τη χώρας αλλά και πολιτικοί κρατούμενοι στα χρόνια του μεσοπολέμου, της γερμανικής Κατοχής, του Εμφυλίου και της Δικτατορίας των Συνταγματαρχών.

Οι συνθήκες εγκλεισμού ήταν άθλιες και οι μαρτυρίες για σκληρά βασανιστήρια των δεσμοφυλάκων προς τους κρατούμενους συνεχείς. Χαρακτηριστικά ανέφεραν ότι οι φωνές και τα ουρλιαχτά των βασανισμένων ακούγονταν έξω από τα τείχη. Έτσι το Γεντί Κουλέ πέρασε στη δημόσια μνήμη ως «υγρός τάφος» και «τάφος των ζωντανών», ενώ το μαρτύριο όσων φυλακίστηκαν εκεί αποτυπώθηκε σε 20 περίπου τραγούδια, με πιο γνωστά το ρεμπέτικο τραγούδι του Βαγγέλη Παπάζογλου “Πέντε χρόνια δικασμένος”  και το «Νύχτωσε χωρίς φεγγάρι», του Απόστολου Καλδάρα.

Οι συνθήκες στο Γεντί Κουλέ παρέμειναν άθλιες και μετά την Μεταπολίτευση και απαιτήθηκαν οι έντονες καταγγελίες των εισαγγελέων Κώστα Λογοθέτη και Χριστίνας Γιαταγάνα που είδαν με τα μάτια του τις φρικαλεότητες, τις κακοποιήσεις και τον αγώνα των κρατουμένων για να μπορέσουν να ξεφύγουν, έστω και πρόσκαιρα, από τα κάτεργα, καταπίνοντας κουτάλια, κεραίες αυτοκινήτων, παραμάνες ακόμα και θερμόμετρα, ώστε τελικά η φυλακή να κλείσει το 1989.

Μετά το τέλος της ξενάγησης στο Γεντί Κουλέ τα μέλη του Συλλόγου ΦΜΕΑΛ επισκέφτηκαν το τέμενος Χαμζά Μπέη (Αλκαζάρ), ένα σημαντικό κομμάτι της μακραίωνης ιστορίας της Θεσσαλονίκης, που μετά την αποκατάστασή του αποκτά πλέον νέα ζωή ως πολιτιστικός χώρος της πόλης.

Η επίσκεψη στο Γεντί Κουλέ αποτέλεσε για όλους τους συμμετέχοντες μια μοναδική εμπειρία. Το Δ.Σ. του Συλλόγου «Φίλοι του Μουσείου Εθνικής Αντίστασης Λάρισας» ευχαριστεί τον κ. Κουζινόπουλο και τον κ. Μηταφίδη για την εξαιρετική ξενάγηση στο χώρο του Γεντί Κουλέ, καθώς επίσης τον βουλευτή του Σύριζα κ. Γιάννη Καριπίδη και τα μέλη του Συλλόγου που συμμετείχαν στην επίσκεψη.