Στη Νυρεμβέργη 80 χρόνια μετά: Το συγκλονιστικό ρεπορτάζ του Σταύρου Τζίμα, αποτέλεσε υλικό για ένα απολαυστικό βιβλίο

Tου Ανδρέα Γιουρμετάκη

ΑΝ είστε ο τύπος που απολαμβάνει το διάβασμα στο σπίτι, τώρα, που καθώς προχωρούμε στο Φθινόπωρο, ο καιρός μας καλεί να μείνουμε μέσα…Και αν ψάχνετε ένα βιβλίο που μετατρέπει την ιστορία σε ζωντανό ρεπορτάζ του παρόντος, σας έχω τη λύση: «Η κληρονομιά της Νυρεμβέργης» αποτελεί μια εξαιρετική επιλογή.

ΠΡΟΚΕΙΤΑΙ για το βιβλίο του έγκριτου δημοσιογράφου Σταύρου Τζίμα, που κυκλοφόρησε πρόσφατα από τις Εκδόσεις Επίκεντρο και το οποίο αποτελεί ένα εκτενές επιτόπιο ρεπορτάζκαι μια βαθιά ιστορική/κοινωνική έρευνα. Με αφορμή τη συμπλήρωση 80 χρόνων από την ολοκλήρωση της ιστορικής Δίκης της Νυρεμβέργης (1 Οκτωβρίου 1946), ο συγγραφέας επιστρέφει στην πόλη όπου λατρεύτηκε αλλά και καταδικάστηκε ο ναζισμός, συνδέοντας το παρελθόν με το ανησυχητικό παρόν.

ΦΕΡΝΕΙ το βιβλίο του Τζίμα καινούργια στοιχεία σε μια υπόθεση που πέρυσι μόλις, έσπευσε να μας την ξαναθυμίσει ο Τζέιμς Βαντερμπιλτ με τη συγκλονιστική του ταινία που βασίστηκε στο  βιβλίο «Ο Ναζί και ο ψυχίατρος» του αμερικανού δημοσιογράφου Τζακ Ελ – Χάι;

ΑΝ και η Δίκη της Νυρεμβέργης έχει αναλυθεί εκτενώς από νομικούς και ιστορικούς, ο Σταύρος Τζίμας δεν αναπαράγει απλώς τα στεγνά δικαστικά πρακτικά. Η πρωτοτυπία και τα «νέα στοιχεία» του βιβλίου εστιάζουν στα εξής:

• Στην «ακτινογραφία» της σημερινής Νυρεμβέργης: Ο συγγραφέας κάνει ένα οδοιπορικό στο σήμερα. Επισκέπτεται την ιστορική Αίθουσα 600 του Δικαστικού Μεγάρου, τους χώρους των ναζιστικών συγκεντρώσεων και καταγράφει πώς η σύγχρονη γερμανική κοινωνία και οι νεότερες γενιές διαχειρίζονται αυτό το βαρύ ιστορικό φορτίο.
• Στις προσωπικές μαρτυρίες και τα βιώματα: Το βιβλίο μπολιάζεται με τις εμπειρίες του ίδιου του Τζίμα, ο οποίος έζησε στη Νυρεμβέργη ως παιδί Ελλήνων μεταναστών, σε μια ετοιμόρροπη οικοδομή που έφερε ακόμη τα σημάδια του πολέμου. Η επιστροφή του με την ιδιότητα πλέον του έμπειρου ρεπόρτερ φωτίζει ανθρώπινες ιστορίες και τοπικές μαρτυρίες που δεν καταγράφονται στα επίσημα βιβλία ιστορίας
• Και στη σύνδεση με το σήμερα, καθώς ο Τζίμας καταγράφει την  πορεία του διαβόητου βιβλίου του Χίτλερ «Ο Αγών» από τη μεταπολεμική απαγόρευση στη Βαυαρία μέχρι την κριτική επιστημονική επανέκδοση του 2016, αναδεικνύοντας τις ιδεολογικές μάχες που δίνονται ακόμη στη Γερμανία.

ΔΙΑΒΑΖΟΝΤΑΣ το βιβλίο, ο αναγνώστης μπαίνει σε μια διαδικασία κατανόησης του σύγχρονου κόσμου: Αντιλαμβάνεται πώς η Νυρεμβέργη έθεσε τα θεμέλια του σύγχρονου Διεθνούς Ποινικού Δικαίου, εισάγοντας έννοιες όπως τα εγκλήματα κατά της ανθρωπότηταςκαι την ατομική ποινική ευθύνη (καταρρίπτοντας το άλλοθι των «άνωθεν εντολών»). Και προβληματίζεται ως προς την λειτουργία της λήθης και του αναθεωρητισμού.: Σε μια εποχή που η ακροδεξιά σημειώνει ανησυχητική άνοδο στη Γερμανία και την υπόλοιπη Ευρώπη, το βιβλίο λειτουργεί ως ένα ισχυρό πολιτικό και κοινωνικό καμπανάκι αφύπνισης. 

ΤΑ ΕΡΩΤΗΜΑΤΑ που διατρέχουν το βιβλίο είναι λιτά, αλλά ουσιαστικά:

• Τι θυμάται σήμερα η Νυρεμβέργη από τον ρόλο της ως «Μέκκα του εθνικοσοσιαλισμού»;
• Πώς αντιμετωπίζει η πόλη τη Δίκη που την κατέστησε επί έναν χρόνο κέντρο του παγκόσμιου ενδιαφέροντος;
• Και πώς διαχειρίζεται αυτή την κληρονομιά σε μια περίοδο κατά την οποία οι συζητήσεις για τη μνήμη, την ταυτότητα και το παρελθόν επανέρχονται με ένταση στη γερμανική δημόσια σφαίρα;
• Έχει αποτινάξει από πάνω της η Νυρεμβέργη τον φοβερό «λεκέ» του ναζισμού; Και τι ψηφίζει σήμερα;
• Σε γενικότερο επίπεδο: ποιο αποτύπωμα άφησε στο μεταπολεμικό διεθνές ποινικό δίκαιο η «μητέρα των δικών»;

Ο Τζίμας παραθέτει ακόμη στο βιβλίο του άγνωστες ή ελάχιστα γνωστές ιστορίες που εξακολουθούν να «αιωρούνται» σήμερα στους χώρους του μεσαιωνικού δικαστικού μεγάρου, όπως:

• Πώς πλούτισε ο Αμερικανός δήμιος, αρχιλοχίας Τζον Γουντς, που κρέμασε τους Ναζί;
• Ποια ήταν η πανέμορφη νεαρή που «τρέλανε» το δικαστήριο και γιατί έγινε διάσημη ανά τον πλανήτη;
• Γιατί οι Αμερικανοί φρουροί σάπισαν στο ξύλο τον Γκέρινγκ;
• Γιατί, παραμονές του απαγχονισμού, οι Αμερικανοί έπαιζαν τις νύχτες μπάσκετ στον χώρο της εκτέλεσης;
• Ποιος ήταν ο μεγιστάνας Ναζί που έγινε μεταπολεμικά… πρόξενος της Ελλάδας στη Νυρεμβέργη;
• Τι γύρευε στη Νυρεμβέργη ο Αντρέι Βισίνσκι, ο σοβιετικός εισαγγελέας των Δικών της Μόσχας (1936), που έστειλε στο απόσπασμα και στα γκουλάγκ εκατοντάδες χιλιάδες διαφωνούντες με τον Στάλιν, και πώς αναστάτωσε… μεθυσμένος τους συμμάχους;
• Και εξιστορεί μια τυχαία συνάντηση του, στη διάρκεια του οδοιπορικού του, με τον… Βίλι Μπραντ.

ΑΠΟ δημοσιογραφική σκοπιά, το έργο του Σταύρου Τζίμα (επί σειρά ετών διευθυντή του γραφείου Θεσσαλονίκης της Καθημερινής) παίρνει άριστα γιατί μας θυμίζει την αξία του καθαρόαιμου επιτόπιου ρεπορτάζ: Ο Τζίμας λειτουργεί ως «ο τελευταίος των Μοϊκανών» της παραδοσιακής δημοσιογραφίας. Δεν γράφει από το γραφείο του· ταξιδεύει, ερευνά, συνομιλεί με ανθρώπους, «μυρίζει» τον χώρο και μεταφέρει την αυθεντική ατμόσφαιρα.

Αναλύει με ψυχραιμία ακόμα και τις πιο ακανθώδεις πτυχές της δίκης, όπως τη συζήτηση για τη «δικαιοσύνη των νικητών».

Καταφέρνει να συνδυάσει την επιστημονική ακρίβεια της ιστορικής έρευνας με τον γρήγορο, ρέοντα και άμεσο λόγο του ρεπόρτερ. Το αποτέλεσμα είναι ένα βιβλίο 208 σελίδων που διαβάζεται απνευστί, χωρίς να κουράζει, προσφέροντας παράλληλα βαθιά γνώση.

ΘΑ το επαναλάβω: Αν ψάχνετε ένα βιβλίο που μετατρέπει την Ιστορία σε ζωντανό ρεπορτάζ του παρόντος, η «Η κληρονομιά της Νυρεμβέργης» αποτελεί μια εξαιρετική επιλογή.