«Ήρθε η ώρα να αλλάξουμε Πρωθυπουργό»

Ένας ισχυρός πρωθυπουργός, μια κυβέρνηση με σημαντικά επιτεύγματα και μια αντιπολίτευση που μιλά για ακρίβεια, θεσμική κρίση και κομματικό κράτος. Μια ιστορία που ακούγεται πολύ γνώριμη.

Υπάρχει μια στιγμή στην πολιτική ζωή κάθε χώρας κατά την οποία οι κυβερνητικές επιτυχίες παύουν να αρκούν. Όχι απαραίτητα επειδή είναι ασήμαντες, αλλά επειδή η κοινωνία αρχίζει να αξιολογεί την εξουσία με διαφορετικά κριτήρια από εκείνα που η ίδια επιλέγει να προβάλλει. Και τότε αρχίζουν τα δύσκολα.

Ο πρωθυπουργός έχει κάθε λόγο να αισθάνεται δικαιωμένος. Έχει κυριαρχήσει στην πολιτική σκηνή, έχει κερδίσει σημαντικές εκλογικές αναμετρήσεις, έχει προχωρήσει σε μεταρρυθμίσεις και έχει ενισχύσει τη διεθνή θέση της χώρας. Στο εξωτερικό απολαμβάνει αναγνώριση. Οι συνομιλητές του τον αντιμετωπίζουν ως έναν σοβαρό και ικανό ηγέτη. Στο εσωτερικό, οι υποστηρικτές του μιλούν για έναν πολιτικό που άλλαξε την Ελλάδα. Και πράγματι, κανείς δεν μπορεί εύκολα να αμφισβητήσει ότι το έργο του υπήρξε σημαντικό.

Μόνο που η κοινωνία δεν διαβάζει πάντοτε την πραγματικότητα μέσα από τους κυβερνητικούς απολογισμούς. Είναι δεδομένο ότι υπάρχουν προβλήματα.

Πρώτο πρόβλημα: η ακρίβεια. Οι τιμές έχουν αυξηθεί εντυπωσιακά. Τα εισοδήματα δεν ακολουθούν πάντοτε τον ίδιο ρυθμό και η καθημερινότητα γίνεται δυσκολότερη για σημαντικά τμήματα του πληθυσμού. Η κυβέρνηση επικαλείται τις διεθνείς συνθήκες. Και δεν έχει άδικο. Οι οικονομικές αναταράξεις δεν αποτελούν αποκλειστικά ελληνικό φαινόμενο. Όμως υπάρχει μια απλή πολιτική αλήθεια: ο πολίτης μπορεί να κατανοεί τις διεθνείς δυσκολίες, αλλά στο τέλος ζητά απαντήσεις από εκείνον που κυβερνά.

Δεύτερο πρόβλημα: η Δικαιοσύνη. Η αντιπολίτευση κατηγορεί την κυβέρνηση ότι οι θεσμοί δεν λειτουργούν με την ανεξαρτησία που θα έπρεπε. Καταγγέλλει πολιτικές παρεμβάσεις, αμφισβητεί την ουδετερότητα κρατικών λειτουργών και υποστηρίζει ότι η εκτελεστική εξουσία έχει αποκτήσει υπερβολική επιρροή.

Τρίτο πρόβλημα: το κομματικό κράτος. Οι καταγγελίες για ευνοιοκρατία και πολιτικές εκκαθαρίσεις πληθαίνουν.

Τέταρτο πρόβλημα: η Παιδεία. Η κυβέρνηση προωθεί αλλαγές τις οποίες θεωρεί απαραίτητες για τον εκσυγχρονισμό της εκπαίδευσης. Οι υποστηρικτές της μιλούν για τομές που θα αφήσουν εποχή. Οι αντίπαλοί της καταγγέλλουν ιδεολογικές εμμονές, αμφισβητούν τις επιλογές προσώπων σε κρίσιμες θέσεις και θεωρούν ότι οι μεταρρυθμίσεις επιβάλλονται χωρίς επαρκή συναίνεση.

Πέμπτο πρόβλημα: η ελευθερία του Τύπου και η αντιμετώπιση της αντιπολίτευσης. Οι αντιπολιτευόμενες εφημερίδες μιλούν για αυταρχισμό και περιορισμό των ελευθεριών. Η πολιτική αντιπαράθεση έχει ξεφύγει από τα συνηθισμένα όρια. Η κυβέρνηση θεωρεί ότι οι αντίπαλοί της υπονομεύουν ένα μεγάλο εθνικό έργο. Η αντιπολίτευση απαντά ότι κανένα κυβερνητικό επίτευγμα δεν δικαιολογεί την περιστολή των δικαιωμάτων.

Στο μεταξύ, ο πολιτικός διχασμός βαθαίνει. Οι κυβερνητικοί αδυνατούν να καταλάβουν γιατί η κοινωνία δεν αναγνωρίζει όσα έχουν επιτευχθεί. Οι αντίπαλοί τους αναρωτιούνται πώς είναι δυνατόν μια κυβέρνηση να μιλά συνεχώς για επιτυχίες, όταν τόσο πολλοί πολίτες αισθάνονται εξαντλημένοι.

Και κάπως έτσι διαμορφώνονται δύο διαφορετικές εικόνες της ίδιας χώρας. Στη μία, η Ελλάδα προχωρά, εκσυγχρονίζεται, αποκτά διεθνές κύρος και διεκδικεί τη θέση που της αξίζει. Στην άλλη, η καθημερινότητα δυσκολεύει, οι θεσμοί δοκιμάζονται και η εξουσία εμφανίζεται ολοένα περισσότερο αποκομμένη από την κοινωνία.

Ποια από τις δύο εικόνες είναι η αληθινή; Ίσως και οι δύο να περιέχουν ένα μέρος της αλήθειας. Γιατί μια κυβέρνηση μπορεί να έχει πετύχει πολλά και ταυτόχρονα να έχει προκαλέσει βαθιά δυσαρέσκεια. Μπορεί να έχει ενισχύσει τη χώρα διεθνώς, αλλά να έχει χάσει την εμπιστοσύνη σημαντικού μέρους των πολιτών. Μπορεί να έχει μεταρρυθμίσει θεσμούς και συγχρόνως να κατηγορείται ότι τους χειραγωγεί. Και μπορεί ένας πρωθυπουργός να είναι εξαιρετικά επιτυχημένος στα μάτια της Ιστορίας, αλλά να αποδειχθεί πολύ λιγότερο δημοφιλής στην κάλπη.

Η αντιπολίτευση, πάντως, έχει βρει το σύνθημά της. Δεν περιορίζεται πλέον στην κριτική συγκεκριμένων κυβερνητικών επιλογών. Ζητά να επιστρέψει η χώρα στην ομαλότητα. Να αποκατασταθεί η εμπιστοσύνη στους θεσμούς. Να πάψει η κοινωνία να χωρίζεται σε κυβερνητικούς και αντικυβερνητικούς. Να μπορέσει επιτέλους η Ελλάδα να αναπνεύσει.

Μάλιστα, μια μεγάλη αντιπολιτευόμενη εφημερίδα ζητά από τους πολίτες να δώσουν ξανά στη χώρα: «Δικαιοσύνην, Ελευθερίαν και Γαλήνην».

Πόσο επίκαιρα ακούγονται όλα αυτά! Ακρίβεια. Δικαιοσύνη. Κομματικό κράτος. Ελευθερία του Τύπου. Παιδεία. Αλαζονεία της εξουσίας. Μια κυβέρνηση που προβάλλει τις επιτυχίες της και μια αντιπολίτευση που καταγγέλλει την απόστασή της από την κοινωνία.

Είμαι σχεδόν βέβαιος ότι αρκετοί αναγνώστες έχουν ήδη καταλάβει για ποιον πρωθυπουργό μιλάμε! Μόνο που τους οφείλω μια μικρή διευκρίνιση.

Το άρθρο δεν αναφέρεται στον Κυριάκο Μητσοτάκη. Ούτε στην κυβέρνηση της Νέας Δημοκρατίας. Ούτε καν στη σημερινή Ελλάδα.

Αναφέρεται στον Ελευθέριο Βενιζέλο.

Και συγκεκριμένα στην περίοδο που προηγήθηκε των εκλογών της 1ης Νοεμβρίου 1920. Ο πρωθυπουργός που είχε μόλις πετύχει τη Συνθήκη των Σεβρών, που είχε οδηγήσει την Ελλάδα στη μεγαλύτερη εδαφική της έκταση και είχε αποκτήσει τεράστιο διεθνές κύρος, γνώρισε μια συντριπτική κοινοβουλευτική ήττα.

Η αντιπολίτευση τον κατηγορούσε για αυταρχισμό, διώξεις, παρεμβάσεις στους θεσμούς και πολιτική πόλωση. Η κοινωνία είχε κουραστεί από τις πολεμικές περιπέτειες και τις οικονομικές δυσκολίες. Και η εφημερίδα που ζητούσε «Δικαιοσύνην, Ελευθερίαν και Γαλήνην» ήταν η Καθημερινή, στο φύλλο της ημέρας των εκλογών.

Όσο για το αποτέλεσμα, ο Βενιζέλος δεν κατάφερε ούτε ο ίδιος να εκλεγεί βουλευτής. Τα υπόλοιπα  λίγο πολύ γνωστά.

Η Ιστορία, βέβαια, δεν επαναλαμβάνεται υποχρεωτικά. Και οι ομοιότητες της πολιτικής ρητορικής δεν σημαίνουν ότι οι εποχές, οι κυβερνήσεις ή οι εκλογικές εξελίξεις είναι ίδιες.

Αλλά καμιά φορά η Ιστορία έχει περισσότερο χιούμορ από τους πολιτικούς. Ιδίως όταν διαβάζουμε ένα άρθρο για το 1920 και είμαστε βέβαιοι ότι γράφτηκε για το 2026.

ΒΙΒΛΙΟΓΡΑΦΙΑ

1. Βεντήρης, Γεώργιος. Η Ελλάς του 1910–1920. 2 τόμοι. Αθήνα: Πυρσός, 1931.
2. Μαυρογορδάτος, Γιώργος Θ. 1915: Ο Εθνικός Διχασμός. Αθήνα: Πατάκης, 2015.
3. Μαυρογορδάτος, Γιώργος Θ. Μετά το 1922: Η παράταση του Διχασμού. Αθήνα: Πατάκης, 2017.
4. Δαφνής, Γρηγόριος. Η Ελλάς μεταξύ δύο πολέμων, 1923–1940. 2 τόμοι. Αθήνα: Ίκαρος, 1955. Χρήσιμο για τις μακροπρόθεσμες συνέπειες του Διχασμού.
5. Clogg, Richard. A Concise History of Greece. 3rd ed. Cambridge: Cambridge University Press, 2013.
6. Koliopoulos, John S., and Thanos M. Veremis. Modern Greece: A History since 1821. Chichester: Wiley-Blackwell, 2010.
7. Llewellyn Smith, Michael. Ionian Vision: Greece in Asia Minor, 1919–1922. London: Allen Lane, 1973.
8. Kitromilides, Paschalis M., ed. Eleftherios Venizelos: The Trials of Statesmanship. Edinburgh: Edinburgh University Press, 2006.
9. Leon, George B. Greece and the Great Powers, 1914–1917. Thessaloniki: Institute for Balkan Studies, 1974.
10. Gallant, Thomas W. Modern Greece: From the War of Independence to the Present. 2nd ed. London: Bloomsbury Academic, 2016.