Κάτω Λεχώνια: Χάνεται ένας αρχιτεκτονικός θησαυρός του Πηλίου – Κτίρια καταρρέουν και ιστορικά αρχοντικά αλλοιώνονται (βίντεο)

Ένας ολόκληρος αρχιτεκτονικός θησαυρός κινδυνεύει να χαθεί στα Κάτω Λεχώνια, έναν από τους ιστορικότερους οικισμούς της Μαγνησίας. Παλιά αρχοντικά, νεοκλασικά κτίρια και παραδοσιακές κατοικίες, που αποτυπώνουν την οικονομική και κοινωνική ακμή της περιοχής, βρίσκονται αντιμέτωπα με τη φθορά του χρόνου, την εγκατάλειψη και τις ακατάλληλες ανακαινίσεις.

Την ανησυχητική αυτή εικόνα αναδεικνύει ο αρχιτέκτονας Δημήτριος Καραγκούνης, Επίτιμος Προϊστάμενος του Τμήματος Αρχαιολογικών Έργων και Μελετών της ΕΦΑΛΑΡ, μέσα από ένα ιδιαίτερα ενδιαφέρον οδοιπορικό στα Κάτω Λεχώνια, κατά το οποίο καταγράφει και σχολιάζει τη σημερινή κατάσταση των ιστορικών κτισμάτων.

Ένας τόπος με ιστορία αιώνων

Η ιστορία των Λεχωνίων χάνεται στα βάθη των αιώνων, καθώς στην ευρύτερη περιοχή τοποθετείται η αρχαία Μεθώνη. Στη μακραίωνη διαδρομή του τόπου περιλαμβάνονται η βυζαντινή περίοδος, η παρουσία σημαντικών αρχοντικών οικογενειών, όπως οι Μελισσηνοί, αλλά και η περίοδος της καταλανικής κυριαρχίας.

Ωστόσο, εκείνο που κάνει τα Κάτω Λεχώνια να ξεχωρίζουν είναι η ιδιαίτερη αρχιτεκτονική τους ταυτότητα.

Σε αντίθεση με τους ορεινούς οικισμούς του Πηλίου, όπου κυριαρχεί η πέτρινη παραδοσιακή αρχιτεκτονική, στα Κάτω Λεχώνια συναντώνται στοιχεία νεοκλασικισμού, αστικού εκλεκτισμού και παραδοσιακής πηλιορείτικης οικοδομικής τέχνης.

Η οικονομική ανάπτυξη της περιοχής στα τέλη του 19ου και στις αρχές του 20ού αιώνα, χάρη στην πλούσια αγροτική παραγωγή και την εγγύτητα με τον Βόλο, δημιούργησε τις προϋποθέσεις για την κατασκευή εντυπωσιακών κατοικιών.

Καθοριστικό ρόλο διαδραμάτισε και η έλευση του θρυλικού «Μουτζούρη», του τρένου του Πηλίου, με τη σιδηροδρομική γραμμή που σχεδιάστηκε από τον Εβαρίστο ντε Κίρικο, ενισχύοντας την επικοινωνία και την οικονομική δραστηριότητα της περιοχής.

Ιστορικά κτίρια εγκαταλείπονται και καταρρέουν

Σήμερα, σημαντικό μέρος αυτής της αρχιτεκτονικής κληρονομιάς βρίσκεται σε κίνδυνο.

Σύμφωνα με τις επισημάνσεις που συνοδεύουν το οδοιπορικό, αρκετά ιστορικά ακίνητα παραμένουν εγκαταλελειμμένα, καθώς οι ιδιοκτήτες τους αδυνατούν να ανταποκριθούν στο υψηλό κόστος συντήρησης και αποκατάστασης.

Σε άλλες περιπτώσεις, η πολυιδιοκτησία και οι κληρονομικές διαφορές καθιστούν εξαιρετικά δύσκολη οποιαδήποτε παρέμβαση.

Το αποτέλεσμα είναι η σταδιακή καταστροφή των κτισμάτων, με στέγες να υποχωρούν, λιθοδομές να διαβρώνονται και αυθεντικά αρχιτεκτονικά στοιχεία να χάνονται οριστικά.

Ανακαινίσεις που αλλοιώνουν την ιστορική φυσιογνωμία

Εξίσου σοβαρό πρόβλημα, σύμφωνα με τον αρχιτέκτονα, αποτελεί ο τρόπος με τον οποίο ανακαινίζονται αρκετά παλαιά κτίρια.

Η αντικατάσταση των παραδοσιακών ξύλινων κουφωμάτων με αλουμίνια, η χρήση ακατάλληλων τσιμεντοκονιαμάτων και η απομάκρυνση αυθεντικών κατασκευαστικών στοιχείων αλλοιώνουν τη μορφή των ιστορικών κατοικιών.

Ιδιαίτερη αναφορά γίνεται στην τάση δημιουργίας μιας τεχνητής «παραδοσιακής» εικόνας, με την τοποθέτηση εμφανών πέτρινων επιφανειών ακόμη και σε κτίρια που αρχικά διέθεταν επιχρισμένες προσόψεις.

Τέτοιες παρεμβάσεις, αντί να αναδεικνύουν την αρχιτεκτονική ιστορία των Κάτω Λεχωνίων, κινδυνεύουν να εξαφανίσουν τα ιδιαίτερα χαρακτηριστικά που καθιστούν τον οικισμό μοναδικό.

Στο επίκεντρο το πολεοδομικό καθεστώς του Πηλίου

Ο Δημήτριος Καραγκούνης αναδεικνύει και τις θεσμικές δυσκολίες που αντιμετωπίζει η προστασία της αρχιτεκτονικής κληρονομιάς.

Στο επίκεντρο της κριτικής βρίσκεται το Προεδρικό Διάταγμα του 1980 για τους όρους δόμησης στο Πήλιο, το οποίο, σύμφωνα με την προσέγγισή του, δεν λαμβάνει επαρκώς υπόψη τις διαφορετικές αρχιτεκτονικές φυσιογνωμίες των οικισμών.

Όπως επισημαίνεται, δεν μπορούν να αντιμετωπίζονται με σχεδόν ενιαίους μορφολογικούς κανόνες οι ορεινοί πέτρινοι οικισμοί και οι πεδινοί ή παραλιακοί οικισμοί, όπως τα Κάτω Λεχώνια, όπου κυριαρχούν διαφορετικά αρχιτεκτονικά πρότυπα.

Παράλληλα, οι πολεοδομικές εκκρεμότητες που έχουν προκύψει από δικαστικές αποφάσεις σχετικά με την οριοθέτηση οικισμών του Πηλίου δημιουργούν πρόσθετη αβεβαιότητα για τους ιδιοκτήτες και όσους ενδιαφέρονται να επενδύσουν στην αποκατάσταση ιστορικών ακινήτων.

Στα προβλήματα προστίθενται η γραφειοκρατία, το υψηλό κόστος των εργασιών και η περιορισμένη διαθεσιμότητα εξειδικευμένων τεχνιτών με γνώση των παραδοσιακών κατασκευαστικών μεθόδων.

Έκκληση για παρέμβαση πριν να είναι αργά

Μπροστά στον κίνδυνο οριστικής απώλειας σημαντικών ιστορικών κτιρίων, αναδεικνύεται η ανάγκη λήψης συγκεκριμένων μέτρων προστασίας.

Μεταξύ των προτάσεων περιλαμβάνονται η επικαιροποίηση του θεσμικού πλαισίου δόμησης του Πηλίου, η θέσπιση ειδικών μορφολογικών κανόνων για κάθε οικισμό, η οικονομική ενίσχυση των ιδιοκτητών που επιθυμούν να αποκαταστήσουν τα ακίνητά τους και η ενεργοποίηση του Υπουργείου Πολιτισμού για την καταγραφή και προστασία των σημαντικότερων κτισμάτων.

Το ζήτημα δεν αφορά μόνο την αισθητική εικόνα των Κάτω Λεχωνίων, αλλά τη διατήρηση της ιστορικής τους ταυτότητας και της συλλογικής μνήμης του τόπου.

Το οδοιπορικό του Δημήτριου Καραγκούνη λειτουργεί ως προειδοποίηση: Χωρίς συντονισμένες παρεμβάσεις, τα Κάτω Λεχώνια κινδυνεύουν να χάσουν ένα σημαντικό μέρος της αρχιτεκτονικής κληρονομιάς που διαμορφώθηκε μέσα σε αιώνες.

Και μαζί με τα ιστορικά κτίρια, κινδυνεύει να χαθεί ένα πολύτιμο κομμάτι της ιστορίας της Μαγνησίας.

Πηγή: thenewspaper.gr