Γ. Αδαμούλης: Η Ενεργειακή Ακρίβεια, τα Υπερκέρδη και η Ανάγκη για Κοινωνική Ισορροπία

Η ενεργειακή κρίση, απόρροια των εν εξελίξει πολέμων, έχει ωθήσει διάφορες χώρες της Ευρωπαϊκής Ένωσης να αναλάβουν πρωτοβουλίες με κοινωνικό πρόσημο, όπως η Γερμανία, η οποία προχώρησε σε μείωση του ΦΠΑ στα καύσιμα από 19% σε 7%. Στον αντίποδα, η Ελλάδα παραμένει ανάμεσα στις χώρες με τα ακριβότερα καύσιμα σε πανευρωπαϊκό επίπεδο.

Οι τιμές έχουν εκτοξευθεί: η βενζίνη από 1,80€ πέρυσι άγγιξε τα 2,20€ φέτος, το πετρέλαιο θέρμανσης από 1,10€ έφτασε τα 2,28€ (με πρόθεση της κυβέρνησης να το περιορίσει στην περιοχή του 1,70€), ενώ και η τιμή της κιλοβατώρας (kWh) είναι διπλάσια σε σχέση με πέρυσι. Ο φετινός χειμώνας προμηνύεται εξαιρετικά δύσκολος για τα νοικοκυριά και σε ό,τι αφορά το φυσικό αέριο, καθώς αναμένεται να ξοδέψουν διπλάσια ποσά για θέρμανση σε σύγκριση με την προηγούμενη χρονιά.

Ενδεικτικά, ενώ η τελική μέση τιμή που πλήρωσαν τα νοικοκυριά από τον Νοέμβριο του 2025 έως τον Απρίλιο του 2026 ήταν 0,077 €/kWh, φέτος αναμένεται να σκαρφαλώσει στα 0,145 €/kWh. Αν συνυπολογιστεί η έκρηξη της ακρίβειας στα σούπερ μάρκετ και οι επακόλουθες αυξήσεις στα παράγωγα της πετρελαϊκής αλυσίδας και τις μεταφορές, εκτιμάται ότι μέχρι το τέλος του έτους θα έχει χαθεί ένας ολόκληρος μισθός για τους πολίτες. Είναι πλέον ξεκάθαρο ότι, για την πλειοψηφία των καταναλωτών, η βενζίνη και το diesel αποτελούν είδη πολυτελείας, όντας δυσανάλογα ακριβά για τα ελληνικά δεδομένα.

Το πραγματικό πρόβλημα, ωστόσο, εντοπίζεται στους επιβαλλόμενους φόρους, έναν τομέα όπου η χώρα μας αναδεικνύεται «πρωταθλήτρια», διατηρώντας τα πρωτεία στον Ειδικό Φόρο Κατανάλωσης (ΕΦΚ). Ο ΕΦΚ αποτελεί έναν έμμεσο φόρο του κράτους και υπολογίζεται ως σταθερό ποσό ανά 1.000 λίτρα: στη βενζίνη ανέρχεται στα 700€ (0,70€/lt), στο πετρέλαιο κίνησης στα 410€ (0,41€/lt) και στο πετρέλαιο θέρμανσης στα 430€ (0,43€/lt). Επιπλέον, πάνω σε αυτά προστίθεται ο ΦΠΑ, ο οποίος στην Ελλάδα βρίσκεται στο 24% (έχοντας αυξηθεί από το 19% επί κυβέρνησης ΣΥΡΙΖΑ).

Το οξύμωρο του συστήματος είναι ότι ο ΦΠΑ επιβάλλεται επί της συνολικής αξίας των καυσίμων, η οποία περιλαμβάνει ήδη τον ΕΦΚ, δημιουργώντας πρακτικά έναν «φόρο πάνω στον φόρο». Ως αποτέλεσμα αυτής της πολιτικής, η συνολική επιβάρυνση των φόρων αποτελεί το μεγαλύτερο ποσοστό της τελικής τιμής που πληρώνει ο καταναλωτής στην αντλία, κυμαινόμενη από 55% έως 65%. Στον δημόσιο διάλογο συχνά γίνεται επίκληση των ευρωπαϊκών δεσμεύσεων, όμως η πραγματικότητα οφείλει να ειπωθεί ολόκληρη.

Η Ευρωπαϊκή Ένωση δεν επιβάλλει ενιαίο ΕΦΚ, παρά μόνο καθορίζει τα ελάχιστα όρια φορολόγησης των ενεργειακών προϊόντων, αφήνοντας στη συνέχεια σε κάθε κράτος-μέλος την ευχέρεια να διαμορφώσει τους δικούς του συντελεστές πάνω από αυτά τα κατώτατα όρια. Για παράδειγμα, ενώ το ελάχιστο όριο της Ε.Ε. για τη βενζίνη είναι 359€ ανά 1.000 λίτρα, στην Ελλάδα το ποσό φτάνει τα 700€, καταγράφοντας μια τεράστια διαφορά 341€ μέχρι το κάτω όριο. Αντίστοιχα στο diesel, το όριο της Ε.Ε. είναι 0,33 €/lt ενώ η Ελλάδα βρίσκεται στα 0,41 €/lt, αφήνοντας ένα περιθώριο μείωσης της τάξης του 0,08 €/lt.

Ο Πρωθυπουργός δήλωσε ότι θα θέσει το θέμα της μείωσης του ΕΦΚ στο Ευρωπαϊκό Συμβούλιο, με στόχο το κόστος της ενδεχόμενης μείωσης να μην υπολογίζεται στα ισχύοντα όρια δαπανών. Τα όρια αυτά αποτελούν το πλαφόν στις δαπάνες που μπορεί να πραγματοποιήσει η χώρα βάσει των νέων δημοσιονομικών κανόνων της Ε.Ε. και αφορούν το συνολικό ύψος των κρατικών δαπανών (εξαιρουμένων ευρωπαϊκών ταμείων όπως το ΕΣΠΑ ή το Ταμείο Ανάκαμψης).

Βάσει του επικαιροποιημένου συμφώνου, το Ευρωπαϊκό Συμβούλιο επιβάλλει μια ανώτατη οροφή στην ετήσια αύξηση των πρωτογενών δαπανών, η οποία για την Ελλάδα ορίζεται ρητά στο 3,6% για το 2026 και στο 3,1% για το 2027. Εδώ όμως εγείρεται ένα μείζον κοινωνικό και ηθικό ζήτημα: πώς είναι δυνατόν η χώρα να καταγράφει πλεόνασμα 9,5 δισ. ευρώ το πρώτο εξάμηνο και την ίδια στιγμή η συντριπτική πλειοψηφία του λαού να οδηγείται σε απόγνωση;. Παράλληλα, τα διυλιστήρια κατέγραψαν κέρδη ύψους 1 δισ. ευρώ μόνο κατά το πρώτο εξάμηνο του 2026.

Τα τεράστια αυτά κέρδη θα έπρεπε να φορολογηθούν εκτάκτως ή να τους επιβληθεί κάποιο πρόστιμο. Το κρίσιμο ερώτημα δεν είναι μόνο το πόσο μπορεί νομικά και δημοσιονομικά να μειωθεί ο ΕΦΚ, αλλά σε τι βαθμό αυτή η μείωση μπορεί να φτάσει πραγματικά στην τσέπη του καταναλωτή, με το κράτος να καλείται να παίξει τον αυστηρό ρυθμιστικό του ρόλο απέναντι στην αγορά. Η επιδίωξη της δημοσιονομικής πειθαρχίας είναι σεβαστή, αλλά οφείλει να βρίσκεται σε απόλυτη αρμονία με την κοινωνική ισορροπία.

Στο επίκεντρο της πολιτικής πρέπει επιτέλους να βρεθεί ο άνθρωπος και όχι ο πλουτισμός των καρτέλ και των διυλιστηρίων. Δεν είναι βιώσιμο, ούτε κοινωνικά δίκαιο, να ζούμε διαρκώς υπό καθεστώς φόβου για τα βασικά αγαθά επιβίωσης.

ΓΙΩΡΓΟΣ ΑΔΑΜΟΥΛΗΣ
ΚΑΘΗΓΗΤΗΣ ΦΥΣΙΚΗΣ
ΠΡ ΥΠΟΨΗΦΙΟΣ ΒΟΥΛΕΥΤΗΣ ΝΔ