Ο Θωμάς Ρετσιάνης στο onlarissa.gr: «Η τέχνη είναι ένας από τους ασφαλέστερους δρόμους για να παραμείνουμε άνθρωποι»

Σε μια εποχή όπου όλα κινούνται γρηγορότερα, οι εικόνες εναλλάσσονται σε δευτερόλεπτα και η προσοχή διαρκεί όλο και λιγότερο, η συζήτηση για τον πολιτισμό επιστρέφει τελικά σε κάτι πολύ πιο απλό και πολύ πιο βαθύ. Στον άνθρωπο.

Ο Θωμάς Ρετσιάνης, Αντιδήμαρχος Πολιτισμού του Δήμου Λαρισαίων, μιλά στο onlarissa.gr για τη Λάρισα που θέλει να χτίσει μέσα από την τέχνη, τα μνημεία, τους θεσμούς και κυρίως τους ανθρώπους της. Για μια πόλη όπου το Α΄ Αρχαίο Θέατρο, το Β΄ Αρχαίο Θέατρο, ο Ιπποκράτης, το Θέατρο ΟΥΗΛ, το Θεσσαλικό Θέατρο, η μουσική, η ποίηση και οι γειτονιές μπορούν να αποτελέσουν κομμάτια της ίδιας πολιτιστικής αφήγησης.

Γιατρός, με σπουδές στη Βιοηθική και με διαρκή παρουσία στον χώρο των γραμμάτων και των τεχνών, προσεγγίζει τον πολιτισμό πέρα από το ημερολόγιο των εκδηλώσεων. Μιλά για πρόσβαση, για συνοχή, για τη σχέση της διοίκησης με τον δημιουργό, για το δημόσιο χρήμα, για το δικαίωμα μιας πόλης να προτείνει στο κοινό της κάτι που ακόμη δεν γνωρίζει και για το μεγάλο στοίχημα να φτάσει η τέχνη σε μια γενιά που μεγαλώνει ανάμεσα στα TikTok και στα βίντεο των λίγων δευτερολέπτων. Η κουβέντα φτάνει αναπόφευκτα και στο μέλλον. Στη Λάρισα των επόμενων δεκαετιών, στους νέους που σήμερα κάθονται στις κερκίδες του Κηποθεάτρου ή στέκονται μπροστά σε μια συμφωνική ορχήστρα και αύριο θα είναι εκείνοι που θα διαμορφώνουν την πόλη.

Και κάπου εκεί ο πολιτισμός παύει να είναι μόνο μια αρμοδιότητα ενός Δήμου. Γίνεται μνήμη, καθημερινότητα, συναίσθημα, τρόπος να υπάρχουμε μαζί. Για τον Θωμά Ρετσιάνη, η τέχνη διατηρεί ακριβώς αυτή τη δύναμη, να κρατά ζωντανή την ανθρώπινη υπόσταση μέσα σε έναν κόσμο που αλλάζει με ταχύτητα. «Η τέχνη είναι, αν όχι ο ασφαλέστερος, ένας από τους ασφαλέστερους δρόμους για να παραμείνουμε άνθρωποι», λέει στο τέλος της συζήτησης. Μια φράση που ίσως συμπυκνώνει καλύτερα από οτιδήποτε άλλο όσα προηγήθηκαν.

ΣΥΝΕΝΤΕΥΞΗ ΣΤΟΝ Απόστολο Ράιδο // ΦΩΤΟΓΡΑΦΙΕΣ ΑΠΟ ΤΟΝ Γιάννη Μυλωνά

Πριν αναλάβετε την Αντιδημαρχία λέγατε ότι δεν αρκεί να γεμίζει ένα πολιτιστικό ημερολόγιο με εκδηλώσεις. Σχεδόν τρία χρόνια μετά, τι μπορείτε να δείξετε και να πείτε ότι άλλαξε δομικά στην πολιτιστική ζωή της Λάρισας και θα μείνει ακόμη κι όταν εσείς κάποτε φύγετε από αυτή τη θέση;

Αυτό πράγματι ειπώθηκε πριν από τις εκλογές. Το ουσιαστικό, όμως, είναι ότι υποστηρίχθηκε από την πρώτη ημέρα ανάληψης των καθηκόντων της Δημοτικής Αρχής του Θανάση Μαμάκου και από τη στιγμή που μου έκανε την τιμή να μου αναθέσει την ευθύνη της Αντιδημαρχίας Πολιτισμού.

Σήμερα, σχεδόν τρία χρόνια μετά, ακόμη και αν μείνουμε στο πρώτο επίπεδο, το ημερολόγιο έχει γεμίσει περισσότερο. Το σημαντικό, όμως, βρίσκεται από κάτω. Επιχειρούμε μια στενή, συστηματική και δομική διασύνδεση όλων αυτών των εκδηλώσεων, ώστε η επίδρασή τους στην κοινωνία της Λάρισας, στη συνολική εικόνα της πόλης και στη σχέση του πολίτη με αυτό που ονομάζουμε πολιτισμό να αφήνει ένα αποτύπωμα που να μη σβήνει μόλις ο θεατής ή ο ακροατής βγει από την αίθουσα.

Θέλουμε κάθε γεγονός να αφήνει κάτι ουσιαστικό που προστίθεται δημιουργικά. Ο στόχος είναι κάποια στιγμή να περάσουμε από το στάδιο της πρόσθεσης στο στάδιο του πολλαπλασιασμού. Οι δράσεις να λειτουργούν και πολλαπλασιαστικά, μέσα από συνέργειες, σχέδιο και νέες προσθήκες που ενδυναμώνουν όσα ήδη υπάρχουν και δημιουργούν τη βάση για το επόμενο βήμα. Γιατί για να κάνεις το επόμενο βήμα πρέπει πρώτα να έχεις διασφαλίσει ότι το προηγούμενο είναι στέρεα δομημένο.

Είχατε πει επίσης ότι η πόλη και ο πολιτισμός είναι φιλικοί όταν είναι φιλικοί προς όλους. Πώς αποδεικνύεται σήμερα αυτό στην πράξη; Φτάνει ο πολιτισμός στις συνοικίες, στους ανθρώπους με αναπηρία, στον πολίτη που δεν έχει χρήματα ή εξοικείωση με τις τέχνες;

Η έννοια της προσβασιμότητας είναι κάτι που μας απασχολεί διαρκώς. Είναι ένα πεδίο στο οποίο ποτέ δεν μπορείς να πεις ότι εξάντλησες κάθε δυνατότητα, γι’ αυτό προσπαθούμε καθημερινά να το υπηρετήσουμε σε όλα τα επίπεδα.

Υπάρχει καταρχάς η φυσική προσβασιμότητα. Ένας άνθρωπος με αμαξίδιο πρέπει να μπορεί να μπει σε έναν χώρο, ένας άνθρωπος με αναπηρία όρασης να μπορεί να αποκτήσει πρόσβαση σε μια αίθουσα. Από την πρώτη ημέρα έγινε έλεγχος στους χώρους πολιτισμού. Στον Μύλο του Παππά, για παράδειγμα, προσθέσαμε αναβατόριο, ώστε αυτή η σημαντική κυψέλη πολιτισμού της πόλης να είναι προσβάσιμη σε όλους τους χώρους της.

Αυτό, βέβαια, είναι ένα επίπεδο που οφείλει να θεωρείται δεδομένο και αδιαπραγμάτευτο. Υπάρχει και μια ευρύτερη έννοια της πρόσβασης. Να είναι κάτι οικονομικά προσβάσιμο, χωροταξικά προσβάσιμο, να αγγίζει διαφορετικές προτιμήσεις και να προσφέρει ένα μεγάλο εύρος επιλογών σε κάθε μορφή τέχνης.

Γι’ αυτό επεκτεινόμαστε στις γειτονιές. Ένα χαρακτηριστικό παράδειγμα είναι ο θεσμός «Αποκριάς Δρώμενα». Ξεκινήσαμε με τη λογική της αποκέντρωσης, με τις φωτιές σε διαφορετικές γειτονιές. Η φωτιά λειτουργεί συμβολικά ως εστία γύρω από την οποία συγκεντρώνεται η γειτονιά, δημιουργείται ένας πυρήνας και αυτός ο πυρήνας συνδέεται με ολόκληρη την πόλη. Υπάρχει έπειτα το μειωμένο εισιτήριο ή η ελεύθερη πρόσβαση, που ο Δήμος υποστηρίζει συστηματικά, ουσιαστικά επιχορηγώντας δράσεις ώστε να μπορούν να τις παρακολουθήσουν περισσότεροι άνθρωποι.

Υπάρχει, τέλος, και κάτι ακόμη. Να προτείνεις στον Λαρισαίο πολίτη και στον επισκέπτη κάτι που μέχρι σήμερα μπορεί να μην έχει δει. Με το υψηλό επίπεδο του ντόπιου καλλιτεχνικού δυναμικού, αλλά και μέσα από συνεργασίες εκτός Λάρισας, μπορείς να του δώσεις την ευκαιρία να γνωρίσει κάτι καινούργιο. Αν φύγει από εκεί έχοντας κερδίσει κάτι, του έχεις δώσει ένα κίνητρο να επιστρέψει και να διευρύνει τους ορίζοντές του.

Υπάρχει σήμερα μια σαφής πολιτιστική ταυτότητα που θέλει να αποκτήσει η Λάρισα ή έχουμε πολλούς καλούς θεσμούς και διοργανώσεις που εξακολουθούν να κινούνται παράλληλα; Τι θα θέλατε να σημαίνει η λέξη «Λάρισα» στον πολιτιστικό χάρτη της χώρας σε δέκα χρόνια;

Αυτό συνδέεται άρρηκτα με όσα είπαμε προηγουμένως. Για να αποκτήσει η Λάρισα μια συγκεκριμένη ταυτότητα, ώστε σε δέκα χρόνια κάποιος, οπουδήποτε στην Ελλάδα, να ακούει τη λέξη «Λάρισα» και να τη συνδέει αυτομάτως με κάτι, χρειάζεται διασύνδεση όλων αυτών των δραστηριοτήτων και ένα σχέδιο που θα τις βάζει κάτω από μια κοινή ομπρέλα. Η Λάρισα έχει καταφέρει κάτι αντίστοιχο ήδη ως πόλη, χωρίς να απαιτηθεί η παρέμβαση ενός ανθρώπου ή μιας αρχής. Το πέτυχε μέσα από τον πιο καθοριστικό παράγοντα στη ζωή μιας πόλης, τον χρόνο.

Είναι ένας τόπος με πολλές πολιτισμικές ταυτότητες και διαφορετικές κουλτούρες που συναντήθηκαν σε έναν εύφορο κάμπο, σε μια περιοχή με ιστορία 8.000 ετών. Ο κάμπος, ο Πηνειός, η γεωγραφική θέση, το κλίμα έφεραν ανθρώπους και διαφορετικές ταυτότητες εδώ. Με τα χρόνια όλα αυτά τα πολιτισμικά στοιχεία συνυπήρξαν και δημιούργησαν μια ιδιαίτερη ιδιοπροσωπία, αυτό που σήμερα αποκαλούμε Λαρισαίο.

Κάτι αντίστοιχο μπορούμε να πετύχουμε και στον πολιτισμό. Οι παλαιότεροι θεσμοί ενισχύονται, νέοι δημιουργούνται και στόχος είναι όλα αυτά να αποκτήσουν συνοχή. Ώστε ύστερα από δέκα χρόνια η Λάρισα να μπορεί να συνδεθεί με κάτι πραγματικά δικό της και μοναδικό.

Η λογική μας είναι να μη βλέπουμε αποσπασματικά κάθε δομή της πόλης. Αν έχεις δέκα ανθρώπους με πολύ καλή φωνή, έχεις δέκα καλούς τραγουδιστές. Αν τους ενώσεις σε μια χορωδία, έχεις ένα σύνολο που μπορεί να εκπροσωπήσει τη Λάρισα, να ταξιδέψει εκτός Ελλάδας και να μας κάνει περήφανους.

Έχετε μιλήσει από νωρίς για τη Λάρισα της Ιατρικής, του Ιπποκράτη, του πολιτισμού και του Αρχαίου Θεάτρου. Πόσο κοντά βρίσκεται σήμερα η πόλη σε αυτή τη σύνθεση και τι από αυτή την ιδέα παραμένει ακόμη στα χαρτιά;

Η Λάρισα έχει δύο-τρία μοναδικά χαρακτηριστικά που έρχονται να προστεθούν στα ήδη σημαντικά πλεονεκτήματά της και μπορούν να την κάνουν πραγματικά πόλη-πρότυπο και στον πολιτισμό. Ένα από αυτά είναι το Α΄ Αρχαίο Θέατρο, που βρίσκεται στη διαδικασία αναστήλωσης μέσα από το πρόγραμμα της Εφορείας Αρχαιοτήτων. Το ενδεχόμενο να καταστεί λειτουργικό έρχεται ολοένα και πιο κοντά.

Πριν από λίγες ημέρες είχαμε μια πραγματικά ιστορική στιγμή για την πόλη, καθώς υπήρξε ταυτόχρονη λειτουργία του Α΄ και του Β΄ Αρχαίου Θεάτρου. Η εικόνα αυτή δείχνει ότι κάτι αρχίζει να μορφοποιείται. Μιλάμε για την προοπτική μιας πόλης στην οποία θα λειτουργούν δύο αρχαία θέατρα και μάλιστα μέσα στον αστικό ιστό. Αυτό είναι αποτέλεσμα δουλειάς, συνεργειών και συμπράξεων και πρέπει να συνεχίσουμε να δουλεύουμε προς αυτή την κατεύθυνση.

Πώς οραματίζεστε το Α΄ Αρχαίο Θέατρο όταν ολοκληρωθεί αυτή η μεγάλη περιπέτεια που ξεκίνησε το 1985;

Η λογική μας είναι να μη βλέπουμε αποσπασματικά κάθε δομή της πόλης. Αν έχεις δέκα ανθρώπους με πολύ καλή φωνή, έχεις δέκα καλούς τραγουδιστές. Αν τους ενώσεις σε μια χορωδία, έχεις ένα σύνολο που μπορεί να εκπροσωπήσει τη Λάρισα, να ταξιδέψει εκτός Ελλάδας και να μας κάνει περήφανους.

Το ίδιο ισχύει για τα μνημεία, τους θεσμούς, τους ανθρώπους, το καλλιτεχνικό δυναμικό και τις λειτουργίες μιας πόλης. Πρέπει να τα δούμε ενωμένα. Σε αυτή την εικόνα εντάσσονται το Α΄ Αρχαίο Θέατρο, το Β΄ Αρχαίο Θέατρο και πολύ σύντομα το Θέατρο ΟΥΗΛ, μια εξαιρετικά σημαντική δομή που έρχεται να προστεθεί. Το πώς θα λειτουργήσουν όλα αυτά μαζί, με συνεκτικό και αποτελεσματικό τρόπο, ώστε να αφήνουν αποτύπωμα στην πόλη και παράλληλα να προσελκύουν επισκέπτες, είναι ακριβώς αυτό πάνω στο οποίο εργαζόμαστε.

Και υπάρχει βέβαια ο Ιπποκράτης. Εάν το Αρχαίο Θέατρο έχει τη μοναδικότητα της θέσης του μέσα στον αστικό ιστό, ο Ιπποκράτης μάς δίνει ένα άλλο μοναδικό προνόμιο. Η Λάρισα είναι η πόλη όπου, σύμφωνα με την ιστορική παράδοση, έζησε, θεράπευσε, δίδαξε, πέθανε και τάφηκε. Σε συνδυασμό με την Ιατρική Σχολή, τις δομές υγείας, τα αρχαία θέατρα, τη γεωγραφική θέση και τον ρόλο της Λάρισας στη Θεσσαλία και στην Ελλάδα, ο Ιπποκράτης μπορεί και πρέπει να αποτελέσει αιχμή του δόρατος για την πόλη.

Πάνω σε αυτό εργαζόμαστε. Έχουν γίνει πολλά και στο παρελθόν. Η δική μας σκέψη είναι όλα αυτά να εκφραστούν μέσα από έναν ενιαίο φορέα στον οποίο θα συμμετέχουν όλοι και ο οποίος θα έχει ιατρική, πολιτιστική, κοινωνική και εκπαιδευτική διάσταση.

Η διδασκαλία και η φιλοσοφία του Ιπποκράτη μπορούν να τα ενσωματώσουν όλα. Η κληρονομιά και η παράδοση έχουν αξία όταν παραμένουν μέσα στην καθημερινή ζωή. Δεν είναι ένα αντικείμενο αποστειρωμένο από το παρόν. Είναι, όπως έλεγε και ο Χατζιδάκις για την παράδοση, κάτι που φέρνουμε μέσα μας.

Την ιπποκρατική παράδοση και την ηθική της, την παράδοση του αρχαίου θεάτρου και την τοπική ιστορία τη φέρουμε οι ίδιοι οι Λαρισαίοι. Αυτή εκφράζεται μέσα από τις δραστηριότητες και τις πολιτικές μας. Η δική μας ευθύνη βρίσκεται στη στρατηγική χάραξη, στην υλοποίηση και στη μόχλευση πόρων. Γιατί χωρίς πόρους και χωρίς συστηματική διεκδίκησή τους, πολλά από όσα θέλουμε να κάνουμε δύσκολα μπορούν να γίνουν πραγματικότητα.

Η Λάρισα επένδυσε πολύ νωρίς στους πεζοδρόμους και στο δίκτυο του κέντρου και των πλατειών. Είναι μια πόλη που αγαπά τον δημόσιο χώρο και την επικοινωνία των ανθρώπων μέσα σε αυτόν. Σε αυτή τη λογική επενδύουμε και σήμερα.

Θέλω να σταθούμε λίγο στο Θέατρο ΟΥΗΛ. Η δική σας διαδρομή στον πολιτισμό της πόλης προϋπήρχε της εκλογής σας, επομένως γνωρίζετε καλά την ιστορία αυτού του έργου. Έχει περάσει από πολλά κύματα και υπάρχει η αίσθηση ότι φτάνει πλέον προς την ολοκλήρωσή του, αλλά με εκπτώσεις σε σχέση με όσα προσδοκούσε αρχικά η πόλη. Το ΟΥΗΛ που θα δούμε όταν ανοίξει θα ανταποκρίνεται στις απαιτήσεις ενός σύγχρονου Προσκηνίου Πολιτισμού;

Το ΟΥΗΛ είναι ένα πολυσύνθετο έργο. Υπάρχει ένα μεγάλο κομμάτι που πράγματι ολοκληρώνεται. Δεν μπορώ αυτή τη στιγμή να προσδιορίσω με απόλυτη βεβαιότητα αν αυτό θα γίνει στις αρχές του 2027 ή λίγο αργότερα, γιατί υπάρχουν πολλά στάδια στην εργολαβία.

Εκείνο που μπορούμε πλέον να πούμε είναι ότι, με τις ενέργειες της Δημοτικής Αρχής του Θανάση Μαμάκου και με τη σύμπραξη και χρηματοδότηση της Περιφέρειας, το έργο έχει ξαναξεκινήσει και θα ολοκληρωθεί. Το πρώτο που μας απασχολεί είναι να ολοκληρωθεί με τον αρτιότερο δυνατό τρόπο, λαμβάνοντας υπόψη και όσα είχαν ήδη υλοποιηθεί τα προηγούμενα χρόνια.

Το κρίσιμο ζήτημα για την πόλη είναι η επόμενη ημέρα. Πώς το ΟΥΗΛ θα είναι πραγματικά λειτουργικό. Πώς θα λειτουργεί ως κτίριο και ως αίθουσα εκδηλώσεων και, κυρίως, πώς θα διασυνδεθεί με τις υπόλοιπες πολιτιστικές δομές σε επίπεδο λειτουργίας, οργάνωσης και διαχείρισης. Αυτό αφορά το ημερολόγιο των εκδηλώσεων, τη χρήση του χώρου και τη στόχευσή του. Θέλουμε να αποτελεί δομική μονάδα ενός ευρύτερου πλέγματος και ενός μεγάλου οργανισμού που θα προσφέρει καλλιτεχνικές υπηρεσίες στην πόλη.

Υπό αυτή την έννοια, εκπτώσεις δεν χωρούν. Από την αρχή της θητείας μας έχουμε εντοπίσει αυτή την ανάγκη. Ξέρετε, για χρόνια ακόμη και το να πεις ότι το κτίριο κάποτε θα τελειώσει έμοιαζε δύσκολο. Πλέον μπορούμε να πούμε ότι θα τελειώσει. Το μεγάλο στοίχημα είναι όταν ανοίξει να ανοίξει πραγματικά ως κτίριο πολιτισμού. Να έχει κάθε μέρα κόσμο, να έχει εκδηλώσεις, να είναι ένα ζωντανό κομμάτι της πόλης και να δικαιώσει τις μεγάλες προσδοκίες των Λαρισαίων που το περιμένουν όλα αυτά τα χρόνια.

Η Δημοτική Αρχή έκανε από την αρχή κάποιες στρατηγικές επιλογές που δέχθηκαν κριτική, όπως το Coffee Show και το Christmas Parade, ενώ η συμμετοχή των πολιτών έδειξε μεγάλη ανταπόκριση. Υπάρχει όμως πάντα μια δύσκολη ισορροπία για έναν Δήμο. Από τη μία οι μαζικές συναυλίες και οι εκδηλώσεις που γεμίζουν τις πλατείες και από την άλλη το θέατρο, η ποίηση, η κλασική μουσική και οι εικαστικές τέχνες, που συχνά απευθύνονται σε μικρότερα ακροατήρια. Με ποια κριτήρια μοιράζεται το δημόσιο χρήμα ανάμεσα στη μαζικότητα και στην καλλιτεχνική δημιουργία;

Η απάντηση βρίσκεται ουσιαστικά στην πρώτη σας ερώτηση και στον τρόπο με τον οποίο αντιλαμβανόμαστε τον πολιτισμό και τη διοίκηση. Εμείς δεν παράγουμε το καλλιτεχνικό έργο. Είμαστε υποστηρικτές των δημιουργών. Η διοίκηση χαράσσει πολιτικές, δημιουργεί το πλαίσιο, τους θεσμούς και τις διοργανώσεις. Με απασχολεί και προσωπικά το γεγονός ότι όλοι χαιρόμαστε για τη Λάρισα και για την ανάπτυξή της στον πολιτισμό, αλλά πολλές φορές, όταν χάνεται η μεγάλη εικόνα, η πόλη αντιμετωπίζεται μονοδιάστατα.

Η Λάρισα είναι μια πόλη που μπορεί με τον ίδιο επιτυχημένο τρόπο να διοργανώνει ένα Φεστιβάλ Ποίησης με ειδικότερο κοινό αλλά διεθνή απήχηση, ένα φεστιβάλ λογοτεχνίας ή κόμικς, να φιλοξενεί υψηλού επιπέδου καλλιτεχνικές εκδηλώσεις και παράλληλα να διοργανώνει επιτυχημένες χριστουγεννιάτικες δράσεις, το παζάρι ή το Coffee Show. Γιατί να περιορίσουμε τη δραστηριότητα μιας ολόκληρης πόλης σε ένα αντικείμενο μόνο και μόνο για να ασκήσουμε κριτική;

Η κριτική ωφελεί πάντοτε. Όταν ένας τρίτος, ένας παρατηρητής ή ένας κριτής δείχνει κάτι σε αυτόν που πράττει, μπορεί να είναι εξαιρετικά βοηθητικό. Η κακόπιστη ή υστερόβουλη κριτική, όμως, τελικά πιστεύω ότι βλάπτει περισσότερο εκείνον που την ασκεί παρά εκείνον που τη δέχεται.

Όλα αυτά μπορούν να συνδυαστούν. Η πόλη αποτελείται από ανθρώπους με διαφορετικές προσδοκίες, ανάγκες και επιθυμίες. Όλοι μαζί εκφράζουμε αυτό που λέμε Λάρισα. Η ίδια η ιστορία της πόλης το δείχνει. Η Λάρισα επένδυσε πολύ νωρίς στους πεζοδρόμους και στο δίκτυο του κέντρου και των πλατειών. Είναι μια πόλη που αγαπά τον δημόσιο χώρο και την επικοινωνία των ανθρώπων μέσα σε αυτόν. Σε αυτή τη λογική επενδύουμε και σήμερα.

Χρειάζονται πάντα ποιοτικά κριτήρια, αλλά και αξιολόγηση και λογοδοσία. Η σημερινή Δημοτική Αρχή καθιέρωσε τη λογοδοσία για κάθε μεγάλη δράση. Να μπορεί, λίγους μήνες αργότερα, να πει στον πολίτη «αυτό σχεδιάσαμε, αυτό υλοποιήσαμε, αυτό ήταν το κόστος, αυτό ήταν το όφελος». Έτσι ο πολίτης γνωρίζει πού πήγαν τα χρήματά του και η ίδια η διοίκηση αποκτά τα δεδομένα που χρειάζεται για να διορθώσει ό,τι χρειάζεται και να βελτιωθεί.

Όταν κοιτάζουμε έναν νέο άνθρωπο, στην πραγματικότητα βλέπουμε την πόλη μας όπως θα είναι μετά από τριάντα χρόνια.

Προέρχεστε και από τον Σύνδεσμο Γραμμάτων και Τεχνών Θεσσαλίας. Έχετε γνωρίσει τον πολιτισμό από την πλευρά μιας ελεύθερης συλλογικότητας και πλέον από την πλευρά του θεσμού που αποφασίζει και χρηματοδοτεί. Τι χάνει ο πολιτισμός όταν περνά μέσα από τη διοίκηση και τι μπορεί να κερδίσει;

Ο πολιτισμός μπορεί να κερδίσει πάρα πολλά μέσα από τη διοίκηση, η οποία ούτως ή άλλως αποτελεί ένα αναγκαίο στάδιο για πολλές δράσεις. Αυτό συμβαίνει όταν από την πλευρά της διοίκησης υπάρχουν στόχευση, σχέδιο, αξιολόγηση και πραγματική διάθεση συνεργασίας και, αντίστοιχα, όταν υπάρχει η ίδια βούληση από τον φορέα, τον σύλλογο ή μια συλλογικότητα που βρίσκεται έξω από την ομπρέλα του Δήμου. Τότε ο καθένας προσφέρει αυτό που πραγματικά γνωρίζει στον δικό του τομέα, είτε πρόκειται για λογοτεχνία, ποίηση, μουσική, εικαστικά ή οποιαδήποτε άλλη καλλιτεχνική δραστηριότητα, και ο Δήμος μπορεί να βοηθήσει ώστε η προσπάθεια αυτή να αποκτήσει ακόμη μεγαλύτερη δυναμική.

Ο Δήμος οφείλει να ακολουθεί αυτό που ζητά το κοινό ή έχει και την ευθύνη να του προτείνει πράγματα που σήμερα μπορεί να μη γνωρίζει και να μη ζητά; Με απλούστερα λόγια, η πολιτιστική πολιτική ακολουθεί το γούστο ή μπορεί να συμβάλει και στη διαμόρφωσή του;

Αυτό είναι μια πολύ μεγάλη και εξαιρετικά ενδιαφέρουσα συζήτηση. Πριν από λίγο καιρό στη Λογοτεχνική Γωνία παρουσιάστηκε το βιβλίο της Μυρσίνης Ζορμπά «Πολιτική του Πολιτισμού». Η Ζορμπά, με τη μακρά διαδρομή της στον χώρο του πολιτισμού και στο Εθνικό Κέντρο Βιβλίου, θέτει ουσιαστικά αυτό το ερώτημα. Η κουλτούρα έρχεται από την κοινωνία και η διοίκηση οφείλει να την υιοθετεί και να την εκφράζει ή η διοίκηση έρχεται από πάνω και προσπαθεί να προσφέρει κάτι στον πολίτη;

Η απάντηση δεν είναι εύκολη και τα πράγματα δεν μπορούν να αποτυπωθούν σχηματικά με ένα βέλος από πάνω προς τα κάτω ή ένα βέλος από κάτω προς τα πάνω. Η κοινωνία είναι δυναμική. Η κουλτούρα μεταβάλλεται καθημερινά. Οι ανάγκες και οι άνθρωποι αλλάζουν και ο τρόπος με τον οποίο εκφράζεται κάθε φορά αυτή η δυναμική επηρεάζει το αποτέλεσμα.

Μια σωστή διοίκηση, είτε μιλάμε για το κράτος είτε για έναν Δήμο ή μια Περιφέρεια, οφείλει να κοιτάζει προς όλες τις κατευθύνσεις. Και ο πολίτης, από την άλλη, να είναι δεκτικός απέναντι σε κάτι που του προσφέρεται καλόπιστα, με συγκεκριμένη στρατηγική και λογοδοσία. Να το κρίνει, να απαιτεί, να το αξιολογεί. Σε αυτή τη διαρκή ισορροπία βρισκόμαστε. Γιατί και εμείς που έχουμε σήμερα την ευθύνη της διοίκησης είμαστε ταυτόχρονα άνθρωποι που ζούμε, κινούμαστε, εργαζόμαστε και απολαμβάνουμε την ίδια πόλη.

Όταν αυτή η ισορροπία επιτυγχάνεται, βλέπουμε περιόδους άνθισης. Όταν η ιδιωτική πρωτοβουλία, οι δημιουργικές δυνάμεις μιας κοινωνίας και η διοίκηση χάνουν την επαφή τους, το αποτέλεσμα είναι διαφορετικό. Γι’ αυτό χρειάζονται αυτιά ανοιχτά, μάτια ανοιχτά, ταπεινότητα απέναντι σε αυτό που κάνεις και ταυτόχρονα το βλέμμα ψηλά, γιατί ο στόχος πρέπει πάντα να είναι να κάνεις καλύτερα πράγματα για την πόλη σου.

Ζούμε στην εποχή του TikTok, των βίντεο των 15 δευτερολέπτων και της διαρκούς διάσπασης της προσοχής. Τι πιθανότητες έχουν σήμερα ένα ποίημα, ένα δύσκολο θεατρικό έργο ή μια συναυλία απαιτητικής μουσικής να κερδίσουν έναν 18χρονο; Και μέχρι πού μπορείς να απλοποιήσεις την τέχνη για να τον πλησιάσεις χωρίς να την αδειάσεις από το περιεχόμενό της;

Αυτό είναι ένα μεγάλο στοίχημα για κάθε δάσκαλο, κάθε γονέα, κάθε άνθρωπο που εμπλέκεται στον πολιτισμό και φυσικά για εμάς στη διοίκηση. Πιστεύω βαθιά ότι η τέχνη έχει ένα φοβερό πλεονέκτημα. Η ομορφιά που εμπεριέχει, είτε μιλάμε για μουσική, θέατρο ή ζωγραφική, απαντά σε μια βασική ανθρώπινη ανάγκη.

Είμαι πεπεισμένος ότι, αν καταφέρεις να φέρεις τον νέο άνθρωπο, το παιδί, τον έφηβο, τον νέο ενήλικα μέσα σε μια αίθουσα τέχνης ή να βγάλεις την ίδια την τέχνη στον δημόσιο χώρο χωρίς εκπτώσεις, έχεις μεγάλες πιθανότητες να τον γοητεύσεις. Και αυτή η γοητεία θα τον ακολουθήσει μετά και στο σπίτι του.

Όταν αυτό γίνεται συστηματικά, έχει αποτέλεσμα. Το είδαμε πέρυσι τα Χριστούγεννα, όταν χρησιμοποιήσαμε για πρώτη φορά την πέτρινη εξέδρα. Βγήκε η Συμφωνική Junior του Δημοτικού Ωδείου μαζί με τον Μουσικό Σύλλογο Λάρισας και παρουσίασαν για τον κόσμο τη συναυλία που είχε γίνει στο Ωδείο.

Ήταν μια εξαιρετική βραδιά. Νέοι άνθρωποι που λίγες ώρες νωρίτερα μπορεί να βρίσκονταν μπροστά σε μια οθόνη βλέποντας σύντομα βίντεο ή ακούγοντας αποσπασματικά τραγούδια χωρίς αρχή, μέση και τέλος, βρέθηκαν μπροστά σε αυτή τη μουσική, ενθουσιάστηκαν και έφυγαν με ένα διαφορετικό συναίσθημα.

Το ίδιο ζήσαμε και στο Κηποθέατρο με την επετειακή παράσταση του Θεσσαλικού Θεάτρου, τον «Ματωμένο Γάμο», για τα 50 χρόνια του Θεάτρου, σε σκηνοθεσία Κώστα Τσιάνου. Το Κηποθέατρο αποθέωσε το Θεσσαλικό Θέατρο και όλους τους συντελεστές. Ανάμεσα στο κοινό υπήρχαν πολλά νέα παιδιά. Ο «Ματωμένος Γάμος» του Λόρκα είναι ένα απαιτητικό έργο, ένα έργο υψηλής τέχνης και αξίας. Και όμως οι νέοι βγήκαν γοητευμένοι. Αυτό είναι κέρδος για την πόλη. Ακόμη κι έναν νέο άνθρωπο να κερδίζουμε κάθε φορά, αυτός ο νέος θα μας το επιστρέψει στο μέλλον. Γιατί όταν κοιτάζουμε έναν νέο άνθρωπο, στην πραγματικότητα βλέπουμε την πόλη μας όπως θα είναι μετά από τριάντα χρόνια.

Θα ήθελα οι άνθρωποι να βλέπουν την τέχνη και τον πολιτισμό με την ίδια φυσικότητα με την οποία, μια ηλιόλουστη ημέρα στη Λάρισα, βγαίνουν στον δημόσιο χώρο, συναντιούνται και συνομιλούν.

Είστε γιατρός, έχετε σπουδάσει Βιοηθική και ταυτόχρονα έχετε μια μακρά σχέση με τα γράμματα και τις τέχνες. Υπάρχει κάτι κοινό ανάμεσα στην Ιατρική και στον πολιτισμό; Μπορεί η τέχνη να κάνει μια κοινωνία ουσιαστικά πιο υγιή ή είναι μια όμορφη φράση που συχνά χρησιμοποιούμε χωρίς πραγματικό αντίκρισμα;

Είναι επίσης ένα ανεξάντλητο ζήτημα. Κατά πόσο η τέχνη μπορεί να διαμορφώσει μια καλύτερη και υγιέστερη κοινωνία, όπως και το γεγονός ότι στην ιστορία χρησιμοποιήθηκε αρκετές φορές για ακριβώς αντίθετους σκοπούς, για να διχάσει ή να οδηγήσει μια κοινωνία σε σκοτεινότερες κατευθύνσεις.

Θα περιοριστώ σε δύο στοιχεία που σχετίζονται και με τη δική μας πόλη. Η Ιατρική είναι μια τέχνη. Ο Ιπποκράτης, μέσα από τη φιλοσοφία του, συνδέει τον τρόπο με τον οποίο ο γιατρός λειτουργεί ως επιστήμονας, τη σχέση του γιατρού με τον ασθενή, αλλά και τη θέση του μέσα στην κοινωνία. Ο Ιπποκράτης έφερε ουσιαστικά την Ιατρική στο ανθρώπινο επίπεδο. Απομάκρυνε την ασθένεια από τη δεισιδαιμονία και το αποκλειστικά θεϊκό στοιχείο και την έφερε στον χώρο του ανθρώπου. Ο γιατρός είναι επιστήμονας και άνθρωπος. Δεν είναι Θεός. Έχει, όμως, έναν ιδιαίτερο και ξεχωριστό ρόλο μέσα στην κοινωνία.

Από εκεί μπορούμε να περάσουμε και στην τέχνη και στον τρόπο με τον οποίο αυτή λειτουργεί στην καθημερινότητά μας. Μπορεί να ομορφύνει τη ζωή μας, να μας προβληματίσει, να μας γαληνέψει, να μας ενώσει. Όλα αυτά τα βλέπουμε καθημερινά. Το βαθύτερο ερώτημα είναι πώς όλα αυτά μπορούν να εκφραστούν ως συνεκτικό κοινωνικό στοιχείο και, σε τοπικό επίπεδο, μέσα από μια ταυτότητα που δίνει χώρο και πρόσβαση σε όλους.

Πρέπει όμως να έχουμε κάτι ακόμη στο μυαλό μας. Η τέχνη πολλές φορές μπορεί να μη αφορά άμεσα την κοινωνία μέσα στην οποία γεννιέται. Ένα έργο που δημιουργείται σήμερα ίσως αφορά μια κοινωνία που θα έρθει στο μέλλον, ίσως συνομιλεί με μια παλαιότερη εποχή ή μπορεί να μη συναντήσει ποτέ ένα μαζικό κοινό.

Εκεί βρίσκεται και ένα μέρος της γοητείας της. Μια κοινωνία οφείλει να σκύβει πάνω από αυτή τη δημιουργία και εμείς, ως διαχειριστές αυτού του τομέα, οφείλουμε να βοηθούμε να εκφράζεται κάθε τι καλό που μπορεί να προσφέρει η τέχνη, στους νέους αλλά και στους μεγαλύτερους ανθρώπους.

Αν σας ζητούσα, τέλος, να αφήσετε στην άκρη προϋπολογισμούς, διοίκηση και εκδηλώσεις και να απαντήσετε ως Θωμάς Ρετσιάνης και όχι ως Αντιδήμαρχος Πολιτισμού, τι πιστεύετε ότι μπορεί πραγματικά να αλλάξει ο πολιτισμός σε έναν άνθρωπο και, τελικά, σε μια πόλη όπως η Λάρισα;

Η Λάρισα έχει ένα μοναδικό πλεονέκτημα. Είναι μια πόλη ανοιχτή, ζωντανή, δυναμική, με ανθρώπους που εκφράζουν τη δημιουργική ορμή τους με πολλούς διαφορετικούς τρόπους. Η πολιτιστική και καλλιτεχνική έκφραση αυτών των ανθρώπων, είτε συγκροτείται σε θεσμούς και δομές είτε βρίσκεται σε συλλογικότητες, σε ερασιτεχνικό ή επαγγελματικό επίπεδο, αποτελεί έναν βασικό πυλώνα αυτού που ονομάζουμε πόλη.

Θα ήθελα οι άνθρωποι να βλέπουν την τέχνη και τον πολιτισμό με την ίδια φυσικότητα με την οποία, μια ηλιόλουστη ημέρα στη Λάρισα, βγαίνουν στον δημόσιο χώρο, συναντιούνται και συνομιλούν. Ο πολιτισμός είναι καθημερινότητα. Είναι η ζωή μας. Είναι κάτι που ατομικά, συλλογικά, κοινωνικά και, εντέλει, πολιτικά μπορεί να μας κάνει καλύτερους. Λέω «μπορεί», γιατί τίποτε από αυτά δεν συμβαίνει αυτόματα. Σε αυτή τη δυνατότητα, όμως, αξίζει να βάζουμε όλες μας τις δυνάμεις.

Καλύτερος πολίτης σημαίνει ένας άνθρωπος που μπορεί να είναι περισσότερο ευτυχισμένος και υγιής, που χαίρεται να ζει, να δουλεύει, να δημιουργεί, να αγαπά, να κλαίει, να γεννιέται και να πεθαίνει σε μια πόλη που υπήρχε χιλιάδες χρόνια πριν από εμάς και θα συνεχίσει να υπάρχει μετά από εμάς.

Κρατώντας μαζί της κάτι εξαιρετικά σημαντικό. Την ανθρωπινότητα και την ανθρώπινη υπόστασή μας απέναντι σε οτιδήποτε μπορεί να τις απειλήσει. Να παραμένει ζωντανό το συναίσθημα και αυτό που ονομάζουμε άνθρωπος, πολίτης, Λαρισαίος, πόλη. Και η τέχνη είναι, αν όχι ο ασφαλέστερος, ένας από τους πιο ασφαλείς δρόμους για να το πετύχουμε.

Σας ευχαριστώ πολύ γι’ αυτή τη συζήτηση.

Κι εγώ σας ευχαριστώ.