Όταν το ΠΑΣΟΚ κόπηκε στα δύο στη Λάρισα – Το «κρυφό σχολείο» των σημιτικών, οι Αδαμοπουλικοί και μία κόντρα που έγραψε ιστορία

Περισσότερα από τριάντα χρόνια μετά, δύο άνθρωποι που έζησαν από μέσα μία από τις σκληρότερες εσωκομματικές συγκρούσεις στην πολιτική ιστορία της Λάρισας ανοίγουν στο onlarissa.gr ένα παράθυρο σε μια εποχή που το ΠΑΣΟΚ δεν ήταν απλώς το κυρίαρχο κόμμα της χώρας, αλλά ένας ολόκληρος πολιτικός κόσμος με ομάδες, μηχανισμούς, προσωπικές στρατηγικές και αντιπαλότητες που έφθαναν μέχρι την τελευταία τοπική οργάνωση.

Ο Αντώνης Οικονόμου, διευθυντής του πολιτικού γραφείου και ένας από τους στενότερους συνεργάτες του αείμνηστου πρώην βουλευτή και υφυπουργού Γιώργου Αδαμόπουλου, και δύο ιστορικά στελέχη του Κινήματος στη Λάρισα από την εκσυγχρονιστική πλευρά, ο Γιώργος Χατζής και ο Βαγγέλης Μάτος, μετέπειτα διευθυντής του πολιτικού γραφείου του πρώην υπουργού Έκτορα Νασιώκα, ανασυνθέτουν για το onlarissa.gr το κλίμα εκείνων των χρόνων.

Οι αφηγήσεις τους συμπληρώνουν εντυπωσιακά όσα κατέγραφε ο Τύπος της εποχής. Πίσω από τις πανελλαδικές μάχες Σημίτη, Τσοχατζόπουλου και των άλλων ισχυρών πόλων του ΠΑΣΟΚ, στη Λάρισα εξελισσόταν ένας δικός της «πράσινος εμφύλιος». Από τη μία οι εκσυγχρονιστές, από την άλλη ένα ισχυρό δίκτυο γύρω από τον Γιώργο Αδαμόπουλο, οι περίφημοι στην τοπική πολιτική διάλεκτο «Αδαμοπουλικοί».

Η διαδοχή του Ανδρέα που άλλαξε τα πάντα

Το 1996 υπήρξε η χρονιά που άλλαξε οριστικά το ΠΑΣΟΚ. Τον Ιανουάριο ο Κώστας Σημίτης επικράτησε του Άκη Τσοχατζόπουλου στην Κοινοβουλευτική Ομάδα και διαδέχθηκε τον Ανδρέα Παπανδρέου στην πρωθυπουργία. Μετά τον θάνατο του ιδρυτή του ΠΑΣΟΚ, στις 23 Ιουνίου, η σύγκρουση μεταφέρθηκε στο 4ο Συνέδριο. Στις 30 Ιουνίου ο Σημίτης νίκησε ξανά τον Τσοχατζόπουλο, αυτή τη φορά για την προεδρία του κόμματος, με 2.732 έναντι 2.324 ψήφων.

Η μάχη δεν τελείωσε με την ανακοίνωση του αποτελέσματος. Αντιθέτως, πέρασε στις οργανώσεις, στις Νομαρχιακές, στα πολιτικά γραφεία και στους προσωπικούς μηχανισμούς των βουλευτών. Το «Βήμα» θα περιέγραφε αργότερα το χάσμα που άνοιξε το συνέδριο ανάμεσα στους «εκσυγχρονιστές» και στις διαφορετικές εκδοχές της εσωκομματικής αντιπολίτευσης, ένα ρήγμα που παρέμεινε ενεργό για χρόνια.

Στη Λάρισα αυτή η αντιπαράθεση απέκτησε ακόμη μεγαλύτερη ένταση, καθώς ο νομός διέθετε ισχυρά κοινοβουλευτικά στελέχη, αλλά και έναν από τους πλέον ισχυρούς προσωπικούς κομματικούς μηχανισμούς της περιφέρειας, αυτόν του Γιώργου Αδαμόπουλου.

Ο Αδαμόπουλος και το ισχυρό δίκτυο στον νομό

Ο Γιώργος Αδαμόπουλος ήταν ένας βουλευτής με βαθιές οργανωτικές ρίζες στο Κίνημα. Υπήρξε ιδρυτικό στέλεχος του ΠΑΣΟΚ, είχε διατελέσει γραμματέας της Νομαρχιακής Επιτροπής Λάρισας από το 1979 έως το 1982 και εκλεγόταν βουλευτής από το 1989. Από τον Ιούλιο του 1994 έως τον Ιανουάριο του 1996 ήταν υφυπουργός Εργασίας στην τελευταία κυβέρνηση του Ανδρέα Παπανδρέου.

Η αντιπαράθεσή του με τη νέα ηγεσία έγινε στη συνέχεια τόσο έντονη ώστε το «Βήμα», καταγράφοντας τον πολιτικό απόηχο των μεγάλων αγροτικών κινητοποιήσεων, τον χαρακτήριζε «φανατικό “αντι-σημιτικό” βουλευτή Λαρίσης». Στο ίδιο ρεπορτάζ κυβερνητικά στελέχη μιλούσαν τότε ακόμη και για «εσωκομματική αντιπολίτευση με τρακτέρ», αποτυπώνοντας πόσο βαθιά είχε περάσει η σύγκρουση στο κυβερνών κόμμα.

Άλλο δημοσίευμα του «Βήματος» καταγράφει τον Αδαμόπουλο να ζητά από τον Άκη Τσοχατζόπουλο σκληρότερη εσωκομματική αντιπολίτευση απέναντι στον Σημίτη και αναφέρει ότι είχε καλέσει ακόμη και στο σπίτι του βουλευτές της «ομάδας Άκη» για συντονισμό. Στη συνέχεια, σύμφωνα με το ίδιο δημοσίευμα, κινήθηκε πιο κοντά στους λεγόμενους «προεδρικούς», που τότε αποτελούσαν επίσης σκληρό αντισημιτικό πόλο. Όμως η μαρτυρία ενός ανθρώπου που καθόταν καθημερινά δίπλα του δίνει σήμερα μια πολύ πιο σύνθετη εικόνα.

Αντώνης Οικονόμου: «Είπα στον Αδαμόπουλο πήγαινε με τον Σημίτη να γίνεις υπουργός, αλλά…»

Ο Αντώνης Οικονόμου ήταν διευθυντής του πολιτικού γραφείου του Γιώργου Αδαμόπουλου. Κι όμως, όπως αποκαλύπτει στο onlarissa.gr, ο ίδιος είχε ταχθεί με τον Κώστα Σημίτη. «Ενώ ήμουν στο γραφείο του Αδαμόπουλου, ήμουν σημιτικός», θυμάται. Η προσωπική πολιτική του επιλογή δεν αποτελούσε μυστικό ούτε για τον ίδιο τον βουλευτή.

Μάλιστα, όπως λέει, επιχειρούσε να τον πείσει ότι η πολιτικά συμφέρουσα επιλογή για τον ίδιο ήταν να συνταχθεί με τον μετέπειτα πρωθυπουργό. «Του είχα πει του Γιώργου τότε “κοίταξε να δεις, ποιον Τσοχατζόπουλο ψάχνεις; Πήγαινε με τον Σημίτη να τελειώνεις. Θα κερδίσει τις εκλογές, θα γίνεις υπουργός”».

Σύμφωνα με τον κ. Οικονόμου, ο Αδαμόπουλος είχε πράγματι συναντηθεί με τον Σημίτη. Ωστόσο, δεν επέλεξε να προσδεθεί αποκλειστικά σε ένα από τα στρατόπεδα που διαμορφώνονταν πριν από τη μεγάλη αναμέτρηση. «Είδαμε ότι οι περισσότεροι βουλευτές ήταν με τον Σημίτη, αλλά αυτός μιλούσε και με Τσοχατζόπουλο και με Αρσένη. Αυτό ήταν και το μεγάλο λάθος του και μετά άρχισε η μεγάλη κόντρα», σημειώνει.

Η συγκεκριμένη μαρτυρία φωτίζει μια λιγότερο γνωστή πτυχή της ιστορίας. Η μετέπειτα σκληρή αντισημιτική στάση του Αδαμόπουλου δεν φαίνεται, σύμφωνα με τον στενό συνεργάτη του, να ήταν από την πρώτη στιγμή μια προδιαγεγραμμένη πολιτική πορεία.

Οι Τσοχατζοπουλικοί αποκαλούσαν τους εκσυγχρονιστές ως τους δεξιούς του ΠΑΣΟΚ!

Μιλώντας στο onlarissa.gr το ιστορικό στέλεχος του ΠΑΣΟΚ Γιώργος Χατζής θυμάται πως «εκείνη την περίοδο ήταν διάχυτο το αίτημα του εκσυγχρονισμού στο ΠΑΣΟΚ. Και γι’ αυτό, πέρα από το ΠΑΣΟΚ ασχολήθηκε ένα μεγάλο μέρος της κοινωνίας με το συνέδριο. Από την πλευρά του Άκη (Τσοχατζόπουλου) αποκαλούσαν τους εκσυχρονιστές συντρόφους ως τους «δεξιούς του ΠΑΣΟΚ» θεωρώντας πως αυτοί είναι η αριστερή πτέρυγα του Κινήματος. Η μάχη που έδωσε ο Αδαμόπουλος ήταν σκληρή, είχε μεγάλη δύναμη και γι’ αυτό η Λάρισα θεωρούταν «κάστρο» των Τζοχατζοπουλικών”.

Η σύσκεψη των 40 στελεχών που έδειξε πού πήγαινε η Λάρισα

Ίσως η πιο αποκαλυπτική λεπτομέρεια που καταθέτει ο Αντώνης Οικονόμου αφορά μια εσωτερική σύσκεψη στο πολιτικό γραφείο Αδαμόπουλου. Όπως θυμάται, είχαν προσκληθεί περίπου 40 στελέχη από ολόκληρο τον νομό, προκειμένου ουσιαστικά να μετρηθούν οι διαθέσεις στο εσωτερικό του τοπικού ΠΑΣΟΚ.

Το αποτέλεσμα, όπως το περιγράφει σήμερα, ήταν συντριπτικό. «Είχαμε καλέσει στο γραφείο γύρω στα 40 στελέχη απ’ όλο τον νομό και από τους 35 ήταν με τον Σημίτη. Υπήρχαν 4-5 που ήταν με τον Τσοχατζόπουλο. Του δείχνω με αυτόν τον τρόπο “δεν βλέπεις ότι και τα στελέχη στον νομό είναι με τον Σημίτη;”».

Η μαρτυρία αυτή έχει ιδιαίτερη σημασία. Δείχνει ότι η δύναμη του Αδαμόπουλου στη Λάρισα δεν ταυτιζόταν κατ’ ανάγκη με τη στάση ολόκληρου του στελεχιακού δυναμικού που βρισκόταν κοντά του. Ακόμη και μέσα στο ίδιο του το πολιτικό περιβάλλον υπήρχε ισχυρή σημιτική παρουσία.

Ο ίδιος ο κ. Οικονόμου συνδέει τη μετέπειτα σκλήρυνση του Αδαμόπουλου απέναντι στον νέο πρωθυπουργό με το γεγονός ότι δεν παρέμεινε στην κυβέρνηση. «Ο φανατισμός του Αδαμόπουλου προήλθε γιατί τον έβγαλε από υφυπουργό Εργασίας. Γι’ αυτό φανατίστηκε», εκτιμά.

Πρόκειται προφανώς για την προσωπική ανάγνωση ενός ανθρώπου που βρισκόταν στον στενό πυρήνα του γραφείου του. Το βέβαιο ιστορικά είναι ότι η θητεία Αδαμόπουλου στο υπουργείο Εργασίας ολοκληρώθηκε τον Ιανουάριο του 1996, με την αλλαγή κυβέρνησης και την ανάληψη της πρωθυπουργίας από τον Κώστα Σημίτη.

Η αίθουσα βαρέων αθλημάτων και ένας νομός κομμένος στα δύο

Η σύγκρουση πολύ γρήγορα ξέφυγε από τα πρόσωπα και πέρασε στον κομματικό μηχανισμό. Ο Αντώνης Οικονόμου θυμάται μία Λάρισα πραγματικά διαιρεμένη. «Είχε διαιρεθεί ο νομός στα δύο. Υπήρχαν κάποια σημιτικά στελέχη που είχαν δημιουργήσει κι αυτοί το δικό τους μπλοκ».

Μία από τις πλέον χαρακτηριστικές αναμετρήσεις, σύμφωνα με τη μαρτυρία του, έγινε στην αίθουσα βαρέων αθλημάτων του ΕΑΚ Λάρισας, κατά την εκλογή των συνέδρων. «Όταν έγιναν οι εκλογές στην αίθουσα βαρέων αθλημάτων του ΕΑΚ Λάρισας για την εκλογή συνέδρων, φάνηκε ότι ο Αδαμόπουλος υπερτερεί, αλλά στον δρόμο για το συνέδριο κάποιοι έφυγαν».

Ο ίδιος θεωρεί ότι, παρά την πανελλαδική επικράτηση του Σημίτη, στη Λάρισα το αντισημιτικό στοιχείο παρέμεινε εξαιρετικά ισχυρό ακριβώς λόγω της προσωπικής εκλογικής και κομματικής δύναμης του Αδαμόπουλου, τον οποίο θυμάται ως βουλευτή με περίπου 35.000 σταυρούς.

Αυτό το τοπικό χάσμα δεν εξαφανίστηκε με το Συνέδριο. Χρόνια αργότερα, σε εσωκομματικές εκλογές για τις Νομαρχιακές Επιτροπές, το «Βήμα» εξακολουθούσε να περιγράφει το ΠΑΣΟΚ ως «ποτάμι με δύο κοίτες» και κατέγραφε ειδικά στη Λάρισα την αναμέτρηση του «εκσυγχρονιστή» Γιώργου Χατζή με τον Κώστα Αργυρακούλη. Η σύγκρουση που είχε γεννηθεί στη διαδοχή του Ανδρέα είχε αφήσει βαθιά οργανωτικά ίχνη.

Το «κρυφό σχολείο» των σημιτικών στη Βενιζέλου

Αν ο Αντώνης Οικονόμου περιγράφει τη μάχη μέσα από το στρατόπεδο Αδαμόπουλου, ο Βαγγέλης Μάτος αφηγείται την ίδια εποχή από την απέναντι όχθη. Η μαρτυρία του στο onlarissa.gr αποκαλύπτει ακόμη και την ύπαρξη ενός άτυπου επιτελείου των υποστηρικτών του Κώστα Σημίτη στη Λάρισα.

Το αποκαλούσαν μεταξύ τους «κρυφό σχολείο των σημιτικών». «Είχαμε δημιουργήσει το κρυφό σχολείο των σημιτικών», θυμάται ο Βαγγέλης Μάτος. Ο χώρος βρισκόταν στην καρδιά της Λάρισας. «Τότε ο Ζήσης Μπέκος, από τους πρώτους σημιτικούς καθοδηγητές, και ο Έκτορας Νασιώκας, πριν γίνει βουλευτής, μαζευόμασταν στην οδό Βενιζέλου, κοντά στο Αρχαίο Θέατρο. Σ’ αυτή την πολυκατοικία, στον δεύτερο όροφο, ήταν το “κρυφό σχολείο” των σημιτικών. Εκεί οργανωνόταν η ομάδα». Δεν επρόκειτο, όπως εξηγεί, για κάποιο επίσημο κομματικό όργανο. «Σχεδιάζαμε πώς θα βγει πρόεδρος ο Σημίτης. Ήταν κρυφό γιατί δεν είχε κομματική νομιμοποίηση. Ήταν μάζωξη των φίλων του Σημίτη».

Η εικόνα είναι χαρακτηριστική της πολιτικής κουλτούρας εκείνων των χρόνων. Ένα άτυπο επιτελείο σε έναν δεύτερο όροφο της Βενιζέλου, με στελέχη να καταστρώνουν στρατηγική για την επικράτηση ενός υποψηφίου στην ηγεσία του μεγαλύτερου τότε κόμματος της χώρας. Αυτό το «κρυφό σχολείο» ήταν η άλλη πλευρά του τοπικού μηχανισμού των «Αδαμοπουλικών».

«Η πόλωση ήταν μεγαλύτερη ακόμη και από εκείνη με τη Νέα Δημοκρατία»

Ο Βαγγέλης Μάτος χρησιμοποιεί μια φράση που ίσως αποδίδει καλύτερα από οτιδήποτε άλλο το κλίμα. «Αυτή η πόλωση που βιώναμε εσωκομματικά εκείνη την περίοδο στο ΠΑΣΟΚ ήταν εφάμιλλη, αν όχι ισχυρότερη, από την αντιπαράθεση με τη Νέα Δημοκρατία, που ήταν το αντίπαλο πολιτικό δέος».

Σε ένα κόμμα που τότε ξεπερνούσε σταθερά το 40% και κυριαρχούσε στην πολιτική ζωή, οι εσωτερικές μάχες μπορούσαν πράγματι να αποκτήσουν χαρακτηριστικά κανονικής εκλογικής σύγκρουσης. Το «Βήμα» της εποχής κατέγραφε διαφορετικές «φυλές», προεδρικούς, εκσυγχρονιστές, τσοχατζοπουλικούς και άλλες ομάδες, σημειώνοντας ότι οι διαχωριστικές γραμμές που δημιουργήθηκαν μετά τη διαδοχή Παπανδρέου καθόριζαν πλέον και την κατανομή της κομματικής εξουσίας. Η Λάρισα αποτελούσε μικρογραφία αυτής της πραγματικότητας.

Από την πλευρά που στήριζε τη νέα ηγεσία υπήρχαν ισχυρές πολιτικές αναφορές. Τα «ΝΕΑ», για παράδειγμα, έγραφαν το 1998 για τον τότε βουλευτή Λάρισας Νίκο Φαρμάκη ότι, παρότι δεν ανήκε στον στενό πυρήνα της εκσυγχρονιστικής πτέρυγας, «στηρίζει ενεργά» τον Κώστα Σημίτη. Από την άλλη, ο Αδαμόπουλος παρέμενε ένα πρόσωπο με εξαιρετικά ισχυρή προσωπική επιρροή, ικανό να κρατά γύρω του ένα σημαντικό μέρος του παραδοσιακού κομματικού μηχανισμού.

Σκληροί αντίπαλοι στην κάλπη, φίλοι στο ποτό

Υπάρχει όμως και μια άλλη διάσταση που επιμένει να τονίζει ο Βαγγέλης Μάτος. Παρά τη σφοδρότητα της αντιπαράθεσης, η πολιτική σύγκρουση δεν μεταφερόταν πάντοτε στις ανθρώπινες σχέσεις.

«Από εκείνη την περίοδο, παρόλη τη σκληρή αντιπαράθεση, υπήρχε μία αναντιστοιχία με όσα βλέπουμε σήμερα. Σήμερα, χωρίς να υπάρχουν ομάδες, υπάρχει τοξικότητα, μία αντιπαλότητα που δεν πρέπει. Τότε μαλώναμε με τους τσοχατζοπουλικούς, αλλά μετά πίναμε ποτό μαζί».

Θυμάται μάλιστα χαρακτηριστικά τη σχέση του με τον Τάκη Καλτσούδα στον Τύρναβο, τον οποίο περιγράφει ως έναν από τους πλέον σκληρούς υποστηρικτές του Τσοχατζόπουλου στην περιοχή. «Στις εσωκομματικές εκλογές είχαμε άριστες σχέσεις. Ακόμη και ονόματα ανταλλάσσαμε».

Η φράση αυτή δείχνει ίσως καλύτερα από κάθε θεωρητική ανάλυση τη φύση του ΠΑΣΟΚ εκείνης της εποχής. Οι ομάδες έδιναν μάχες για κάθε ψήφο, κάθε σύνεδρο και κάθε θέση στον κομματικό μηχανισμό, αλλά την επόμενη ημέρα οι αντίπαλοι μπορούσαν να καθίσουν στο ίδιο τραπέζι.

Από την πρώτη υπεροχή στην αποδυνάμωση των «Αδαμοπουλικών»

Σύμφωνα με τον Αντώνη Οικονόμου, η κυβερνητική αξιοποίηση του Άκη Τσοχατζόπουλου βοήθησε σχετικά γρήγορα να αμβλυνθούν πολλές από τις πληγές που είχε ανοίξει η αναμέτρηση. Όχι όμως για τον Γιώργο Αδαμόπουλο. «Οι πληγές αυτές έκλεισαν σχεδόν αμέσως με την υπουργοποίηση του Άκη, αλλά ο Αδαμόπουλος συνέχισε την αντιπολίτευση», θυμάται.

Η επιμονή του αυτή επιβεβαιώνεται και από τα αρχειακά δημοσιεύματα. Το «Βήμα» τον εμφανίζει σε επόμενη φάση να πιέζει τον Τσοχατζόπουλο για ακόμη σκληρότερη γραμμή κατά του Σημίτη, προτού κινηθεί προς άλλες ομάδες της εσωκομματικής αντιπολίτευσης.

Η πολιτική πορεία του, ωστόσο, άρχισε σταδιακά να φθίνει. Ο κ. Οικονόμου θυμάται ότι στις εκλογές μετά το 1996 ο Αδαμόπουλος εξελέγη τέταρτος, ενώ το 2000 δεν κατάφερε να επιστρέψει στη Βουλή. Η κοινοβουλευτική του διαδρομή ολοκληρώθηκε τότε, έπειτα από έντεκα χρόνια συνεχούς παρουσίας. Είχε προλάβει όμως να γράψει τη δική του ιστορία στο ΠΑΣΟΚ και να ταυτίσει το όνομά του με έναν από τους ισχυρότερους πολιτικούς παράγοντες της δεκαετίας του ’90 στη Λάρισα…

Ρεπορτάζ: Απόστολος Ράιδος