Καριπίδης για τη νέα ΚΑΠ: «Η ανανέωση του αγροτικού πληθυσμού δεν επιτυγχάνεται με ευχολόγια»

Σε χαιρετισμό προχώρησε ο βουλευτής Λάρισας του ΣΥΡΙΖΑ-Προοδευτική Συμμαχία, Γιάννης Καριπίδης, στην εκδήλωση της Περιφέρειας Θεσσαλίας, με θέμα «Ενημέρωση και Διαβούλευση για το σχέδιο της νέας ΚΑΠ 2028-2034», που πραγματοποιήθηκε στον Πολυχώρο του «JOIST στο Innovation Park», στη Λάρισα.

Ο κ. Καριπίδης αναφέρθηκε στο τι προβλέπει η πρόταση για την ΚΑΠ 2028-2034, ποια εισοδήματα και ποια αναδιανομή αναμένεται, ενώ ανέλυσε εκτενέστερα το κομμάτι της παραγωγής, του περιβάλλοντος αλλά και τις επενδύσεις που χρειάζεται ο πρωτογενής τομέας στην Ελλάδα. Τέλος κατέθεσε τις προτάσεις του ΣΥΡΙΖΑ-ΠΣ ενώ αναφέρθηκε και στις συνέπειες που θα έχει μια λάθος διαχείριση των κονδυλίων της Ε.Ε., για τους παραγωγούς, τονίζοντας:

“Κύριε Περιφερειάρχη, αγαπητοί προσκεκλημένοι, κυρίες και κύριοι, συνάδελφοι βουλευτές,

Η Επιτροπή παρουσίασε τις προτάσεις της για τη νέα ΚΑΠ στις 16 Ιουλίου 2025. Στις 21 Αυγούστου 2026 οι κανονισμοί και το Πολυετές Δημοσιονομικό Πλαίσιο εξακολουθούν να αποτελούν αντικείμενο διαπραγμάτευσης στο Συμβούλιο και το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο. Στόχος είναι τα κράτη να καταθέσουν σχέδια το 2027 και η εφαρμογή να αρχίσει την 1η Ιανουαρίου 2028. Άρα, κάθε ποσό ή κανόνας που ακολουθεί είναι προτεινόμενος, όχι οριστικός.

Οι δύο σημερινοί πυλώνες και τα δύο αγροτικά ταμεία «Ευρωπαϊκό Γεωργικό Ταμείο Εγγυήσεων» (ΕΓΤΕ) και «Ευρωπαϊκό Γεωργικό Ταμείο Αγροτικής Ανάπτυξης» (ΕΓΤΑΑ)] της ΚΑΠ προτείνεται να απορροφηθούν σε ένα Ευρωπαϊκό Ταμείο €865,1 δισ. και σε Εθνικά και Περιφερειακά Σχέδια Εταιρικής Σχέσης. Τουλάχιστον €293,7 δισ. προστατεύονται για αγροτικές παρεμβάσεις και €6,3 δισ. για το ενωσιακό «δίχτυ» κρίσεων. Περίπου €453 δισ. του συνολικού ταμείου είναι ευέλικτοι πόροι για πολλές πολιτικές, δηλαδή η γεωργία μπορεί να τους διεκδικήσει, αλλά δεν τους κατέχει εκ των προτέρων. Το Ευρωπαϊκό Ελεγκτικό Συνέδριο προειδοποιεί ότι η πραγματική αξία του προστατευμένου ποσού είναι μικρότερη και ότι θα καλύπτει ευρύτερο φάσμα δράσεων.

Η βασική στήριξη αντικαθίσταται από φθίνουσα στρεμματική/εκταριακή ενίσχυση («Φθίνουσα Εισοδηματική Στήριξη Βάσει Έκτασης», «Degressive Area-Based Income Support» – DABIS), με εθνικό μέσο όρο €130–€240 ανά εκτάριο. Η μείωση γίνεται υποχρεωτική πάνω από €20.000 και το τελικό πλαφόν είναι €100.000 ανά γεωργό τον χρόνο.

Δηλαδή, στην πρόταση για τη «DABIS» προβλέπεται κλιμακωτή μείωση:

-Για το τμήμα της ενίσχυσης έως €20.000: καμία μείωση.

-Για το τμήμα από €20.000 έως €50.000: μείωση 25%.

-Για το τμήμα από €50.000 έως €75.000: μείωση 50%.

-Για το τμήμα πάνω από €75.000: μείωση 75%.

-Σε κάθε περίπτωση, τίθεται ανώτατο όριο €100.000 ανά γεωργό ετησίως.

Για παράδειγμα, εάν μια εκμετάλλευση υπολογίζεται ότι δικαιούται αρχικά €60.000:

-Τα πρώτα €20.000 καταβάλλονται ολόκληρα.

-Από τα επόμενα €30.000 καταβάλλεται το 75%, δηλαδή €22.500.

-Από τα υπόλοιπα €10.000 καταβάλλεται το 50%, δηλαδή €5.000.

-Τελική ενίσχυση: €47.500 αντί €60.000.

Συμπερασματικά, ο σκοπός είναι να περιοριστεί η υπερσυγκέντρωση ενισχύσεων στις πολύ μεγάλες εκμεταλλεύσεις και να δημιουργηθεί δημοσιονομικός χώρος για μικρούς, μεσαίους, νέους και οικογενειακούς παραγωγούς.

Για την Ελλάδα, τα €130–€240 ανά εκτάριο (δηλαδή €13–€24 ανά στρέμμα) αποτελούν το προβλεπόμενο εύρος του εθνικού μέσου όρου πριν από τις παραπάνω μειώσεις. Όμως, δεν σημαίνει ότι κάθε Έλληνας αγρότης θα λαμβάνει ακριβώς αυτό το ποσό. Η τελική τιμή μπορεί να διαφοροποιείται ανά περιοχή ή κατηγορία παραγωγών βάσει του ελληνικού σχεδίου.

Τέλος, προβλέπεται απλοποιημένο καθεστώς στήριξης μικρών γεωργών έως €3.000 ετησίως, προτεραιότητα σε νέους, γυναίκες, οικογενειακές και μικτές εκμεταλλεύσεις και, έως το 2032, αποκλεισμός από τη «DABIS» όσων έχουν φτάσει το όριο συνταξιοδότησης και λαμβάνουν σύνταξη ως κύριο εισόδημα.

Το ανώτατο περιθώριο συνδεδεμένων ενισχύσεων ανεβαίνει από 13% σε 20%, με δυνητικές πρόσθετες 5 μονάδες για συγκεκριμένες κατηγορίες. Eco-schemes και γεωργοπεριβαλλοντικά μέτρα ενοποιούνται σε αγροπεριβαλλοντικές και κλιματικές δράσεις, ενώ οι εθνικές «πρακτικές γεωργικής φροντίδας» αντικαθιστούν τα σημερινά «GAEC». Για περιβάλλον, κινδύνους, επενδύσεις και νέους απαιτείται κατά κανόνα τουλάχιστον 30% εθνική συμμετοχή. Οι επενδύσεις μπορούν να επιδοτούνται έως 75%, ή 85% για νέους, ενώ προβλέπονται στρατηγική γενεακής ανανέωσης, «starter pack», «LEADER», συμβουλές και αρχή «μία φορά» για τα δεδομένα.

Τι σημαίνουν όλα τα παραπάνω για τους Έλληνες αγρότες;

Πρώτον, υπάρχει δημοσιονομικός κίνδυνος. Το ελληνικό Στρατηγικό Σχέδιο 2023–2027 διαθέτει €13,48 δισ. ευρωπαϊκών πόρων σε πέντε χρόνια. Η πρόταση για την ελάχιστη νέα κατανομή που έχει δημοσιοποιηθεί είναι €14,6 δισ. σε επτά χρόνια. Σε ετήσια βάση, δηλαδή, το προστατευμένο «κατώφλι» πέφτει από περίπου €2,70 σε €2,09 δισ. Η κυβέρνηση στοχεύει σε συνολικό φάκελο €19,3–20 δισ. μέσω των ευέλικτων πόρων, όμως αυτό παραμένει ακόμη ένας στόχος στο πλαίσιο της διαπραγμάτευσης και όχι κατοχυρωμένο αποτέλεσμα. Επομένως, υπάρχει σοβαρός κίνδυνος απώλειας περίπου €600 εκατ. ετησίως από το εγγυημένο επίπεδο.

Δεύτερον, η δομή της ελληνικής γεωργίας ενδέχεται να ευνοηθεί από τη στόχευση της νέας ΚΑΠ, αφού περίπου 600.000 εκμεταλλεύσεις έχουν μέσο μέγεθος 7 εκτάρια και πάνω από 70% έχουν κάτω από 5 εκτάρια. Το καθεστώς των μικρών γεωργών, η φθίνουσα πληρωμή και το πλαφόν μπορούν να αναδιανείμουν πόρους προς πραγματικούς μικρούς και μεσαίους παραγωγούς. Ωστόσο, χωρίς επαρκή χρηματοδότηση της «DABIS» και ισχυρό και ξεκάθαρο ορισμό του «ενεργού γεωργού», η στόχευση μπορεί να μείνει σύνθημα. Ο αποκλεισμός των συνταξιούχων έως το 2032 απαιτεί εξασφάλιση δίκαιης μετάβασης, πρόσβαση νέων στη γη και κανόνες διαδοχής, ώστε να μην υπάρξει απότομη απώλεια εισοδήματος σε μια ήδη «γηρασμένη» ύπαιθρο.

Τρίτον, η αύξηση των συνδεδεμένων ενισχύσεων δημιουργεί δυνατότητες για κτηνοτροφία, πρωτεϊνούχες καλλιέργειες, βαμβάκι και άλλους ευάλωτους κλάδους. Αλλά είναι εθνική επιλογή και δεν συνεπάγεται αυτόματες πληρωμές. Παράλληλα, η εθνική συγχρηματοδότηση τουλάχιστον 30% για πολλές παρεμβάσεις μεταφέρει μεγαλύτερο βάρος στον κρατικό προϋπολογισμό και μπορεί να οδηγήσει σε άνιση εφαρμογή μεταξύ των χωρών. Το Ευρωπαϊκό Ελεγκτικό Συνέδριο επισημαίνει κινδύνους προβλεψιμότητας, πολυπλοκότητας και διαφορετικών εθνικών όρων.

Τέταρτον, η ευρύτερη εθνική ευχέρεια κάνει ακόμη μεγαλύτερη την αξία της διοικητικής αξιοπιστίας και της διαφάνειας. Στην Ελλάδα, η ανοιχτή έρευνα της Ευρωπαϊκής Εισαγγελίας για το κολοσσιαίο σκάνδαλο του «ΟΠΕΚΕΠΕ» κ.λπ. αποδεικνύει ότι η διαφάνεια είναι απολύτως αναγκαία. Χρειάζονται, μεταξύ άλλων, δημόσια κριτήρια δικαιούχων, διασταυρώσεις, έγκαιρες πληρωμές, πλήρης δημοσίευση των κατανομών και ισχυρός κοινοβουλευτικός έλεγχος.

Με βάση το περιφερειακό στρατηγικό σχέδιο, το 2022 παρήγαγε η Θεσσαλία περίπου το ένα τρίτο του ελληνικού σκληρού σίτου και κριθαριού, 38% του βαμβακιού και 50,7% της βιομηχανικής τομάτας, καθώς και σημαντικά μερίδια γάλακτος, κρέατος και τυριών. Περίπου οι μισές περιφερειακές εξαγωγές είναι αγροδιατροφικές. Επομένως, μία λάθος κατανομή της νέας ΚΑΠ θα πλήξει όχι μόνο το τοπικό εισόδημα, αλλά συνολικά την επισιτιστική ασφάλεια, τη μεταποίηση και το εμπορικό ισοζύγιο της χώρας.

Η εμπειρία του «Daniel» καθιστά την ανθεκτικότητα σε φυσικές καταστροφές υπαρξιακό ζήτημα για τη Θεσσαλία. Σύμφωνα με επιστημονική αποτίμηση, λόγω του «Daniel» πλημμύρισαν 1.150 km², εκ των οποίων περίπου 70% είναι αγροτική γη, μεταξύ άλλων 282 km² βαμβακιού, και εκτέθηκαν στις συνέπειες των πλημμυρών πάνω από 21.000 αιγοπρόβατα. Τρία χρόνια μετά, η Περιφέρεια κατέγραφε ακόμη παραγωγούς εκτός αποζημιώσεων. Άρα, τα εργαλεία κινδύνου, η αποστράγγιση, τα αντιπλημμυρικά, η αποκατάσταση εδαφών και η εισοδηματική «γέφυρα» δεν αποτελούν ένα επιφανειακό «πράσινο συμπλήρωμα», αλλά απολύτως αναγκαία προϋπόθεση συνέχισης της παραγωγής.

Για τη Λάρισα, οι επιπτώσεις της νέας ΚΑΠ διαφοροποιούνται ανά ζώνη. Στον κάμπο Λάρισας–Κιλελέρ–Φαρσάλων, βαμβάκι, σιτηρά, καλαμπόκι και βιομηχανική τομάτα εξαρτώνται από τις πληρωμές ανά εκτάριο, τις συνδεδεμένες, το νερό και την αντιπλημμυρική προστασία. Στον Τύρναβο, την Αγιά και τα Τέμπη, αμπέλι, οίνος, φρούτα και ξηροί καρποί χρειάζονται τομεακά εργαλεία, προστασία ΠΟΠ/ΠΓΕ, ασφάλιση παραγωγής και συλλογική εμπορία. Στην Ελασσόνα, η αιγοπροβατοτροφία χρειάζεται συνδεδεμένη στήριξη, βιοασφάλεια, κόστος ζωοτροφών, ορεινή στόχευση και ισχυρή προστασία προέλευσης.

Το βαμβάκι έχει ειδικό «βάρος». Η ειδική ενίσχυση διατηρείται στην πρόταση και η Ελλάδα παραμένει ο κύριος βαμβακοπαραγωγός της ΕΕ, με περίπου 40.000 παραγωγούς πανελλαδικά. Οι νέοι κανόνες επιτρέπουν αυστηρότερους όρους για το νερό και το έδαφος. Αυτό μπορεί να γίνει μοχλός γεωργίας ακριβείας και χαμηλότερου κόστους, αλλά και κίνδυνος απώλειας ενίσχυσης αν το κράτος επιβάλει απαιτήσεις χωρίς επενδυτική και τεχνική στήριξη. Οι μεγαλύτερες αροτραίες εκμεταλλεύσεις μπορεί να επηρεαστούν από τη φθίνουσα «DABIS», όμως χωρίς στοιχεία ανά δικαιούχο δεν δικαιολογούνται προς το παρόν ποσοτικές προβλέψεις.

Η επίσημη κυβερνητική γραμμή ζητά ισχυρή και επαρκώς χρηματοδοτούμενη ΚΑΠ, μεγαλύτερη ευελιξία χωρίς «λιγότερη Ευρώπη», δίκαιο εισόδημα, ανταγωνιστικότητα, νερό, κλιματική ανθεκτικότητα, βιοασφάλεια, νέους και ομαλή μετάβαση.

Δεν λείπουν, όμως, οι αντιφάσεις. Στις 25 Απριλίου ο πρωθυπουργός δήλωσε κατηγορηματικά ότι οι πόροι ΚΑΠ και Συνοχής δεν θα περικοπούν. Στις 22 Ιουλίου αναγνώρισε ότι θα απαιτηθούν υποχωρήσεις και χαρακτήρισε σωστή την περισσότερο ενιαία αρχιτεκτονική. Την ίδια ώρα το ΥΠΑΑΤ παραδέχεται ότι το μοντέλο γεννά εντονότερο ανταγωνισμό για πόρους και μεγαλύτερο εθνικό βάρος. Επομένως, το «δεν θα υπάρξει περικοπή» είναι μια απλή κυβερνητική υπόσχεση και δεν αποτελεί ακόμη αποτέλεσμα της διαπραγμάτευσης. Η κυβέρνηση, επομένως, πρέπει να δώσει τη συγκεκριμένη εθνική θέση, το ελάχιστο δεσμευτικό ποσό, την πηγή κάλυψης της χρηματοδοτικής απόστασης έως τα €19,3–20 δισ., αλλά και ξεχωριστό πίνακα για Θεσσαλία.

Επιπλέον, αξίζει να σημειωθεί ότι ο πρωθυπουργός επέλεξε να πραγματοποιήσει ομιλία, στο πλαίσιο της 4ης συνεδρίασης του Εθνικού Διαλόγου για τη νέα ΚΑΠ στις 4 Σεπτεμβρίου στη Θεσσαλονίκη, στην Αμερικανική Γεωργική Σχολή, διαφημίζοντας ουσιαστικά ένα υπό ίδρυση ιδιωτικό πανεπιστήμιο και παρακάμπτοντας προκλητικά τα ιστορικά δημόσια γεωπονικά ιδρύματα, ενώ δικαίως οι επιστημονικοί φορείς μιλούν για προσχηματικό «διάλογο».

Ο ΣΥΡΙΖΑ–ΠΣ έχει πλέον σαφή επίσημη θέση για την περίοδο μετά το 2027. Συγκεκριμένα:

-Διατήρηση της ΚΑΠ ως συνολικής και αυτοτελούς ευρωπαϊκής πολιτικής:

Η ΚΑΠ δεν μπορεί να αποδυναμωθεί ούτε να μετατραπεί σε ένα κατακερματισμένο σύστημα εθνικών επιλογών χωρίς κοινό ευρωπαϊκό προσανατολισμό. Η ΚΑΠ πρέπει να παραμείνει αυτοτελής πολιτική της Ευρωπαϊκής Ένωσης, με δικό της διακριτό και επαρκή προϋπολογισμό.

-Αύξηση της χρηματοδότησης της ΚΑΠ και διατήρηση των δύο Πυλώνων:

Η στήριξη της γεωργίας δεν μπορεί να γίνει με λιγότερους πόρους και μεγαλύτερες απαιτήσεις. Απαιτείται ενίσχυση της χρηματοδότησης και διατήρηση της βασικής δομής των δύο Πυλώνων: των Άμεσων Ενισχύσεων, που στηρίζουν το αγροτικό εισόδημα και της Αγροτικής Ανάπτυξης, που χρηματοδοτεί την παραγωγική ανασυγκρότηση της υπαίθρου.

-Απόρριψη της «εξωτερικής σύγκλισης»:

Η εξίσωση των ενισχύσεων μεταξύ κρατών-μελών χωρίς να λαμβάνονται υπόψη οι διαφορετικές παραγωγικές, οικολογικές και οικονομικές συνθήκες αποτελεί μια άδικη προσέγγιση. Πλήττει ιδιαίτερα τις χώρες του Νότου, όπου οι παραγωγοί αντιμετωπίζουν διαφορετικές προκλήσεις, υψηλότερο κόστος και μεγαλύτερη έκθεση στην κλιματική κρίση.

-Πραγματική απλοποίηση της ΚΑΠ για τους παραγωγούς:

Η απλοποίηση δεν μπορεί να είναι σύνθημα. Χρειάζεται λιγότερη γραφειοκρατία, λιγότερη διοικητική επιβάρυνση και απλούστερες διαδικασίες, ιδιαίτερα για τις μικρές και μεσαίες εκμεταλλεύσεις που δεν διαθέτουν τους μηχανισμούς μεγάλων επιχειρηματικών σχημάτων.

-Ουσιαστική στήριξη νέων αγροτών και ευάλωτων περιοχών:

Η ανανέωση του αγροτικού πληθυσμού δεν επιτυγχάνεται με ευχολόγια. Απαιτούνται ειδικά κίνητρα για νέους ανθρώπους που θέλουν να μπουν στην παραγωγή, αλλά και ιδιαίτερη μέριμνα για τις νησιωτικές και ορεινές περιοχές που αντιμετωπίζουν τον κίνδυνο εγκατάλειψης.

-Ευρωπαϊκό Ταμείο για την κλιματική κρίση εκτός ΚΑΠ:

Οι ζημιές από ακραία καιρικά φαινόμενα δεν μπορούν να αντιμετωπίζονται αποσπασματικά ή εις βάρος των αγροτικών ενισχύσεων. Χρειάζεται ένα ξεχωριστό ευρωπαϊκό χρηματοδοτικό εργαλείο για την άμεση κάλυψη ζημιών, την αποκατάσταση της παραγωγής και την προστασία του αγροτικού εισοδήματος.

-Προστασία των ευρωπαϊκών προϊόντων και των παραγωγών:

Η Ευρωπαϊκή Ένωση οφείλει να προστατεύσει τα προϊόντα ΠΟΠ και ΠΓΕ, την ποιότητα και την ευρωπαϊκή παραγωγή. Οι εμπορικές συμφωνίες, όπως αυτή με τη «Mercosur», δεν μπορούν να αφήνουν εκτεθειμένους τους Ευρωπαίους αγρότες απέναντι σε άνισους όρους ανταγωνισμού. Απαιτούνται αποθεματικά και αποτελεσματικές ρυθμίσεις προστασίας.

-Επισιτιστική ασφάλεια και αναζωογόνηση της υπαίθρου:

Η γεωργία δεν είναι απλώς ένας οικονομικός κλάδος. Είναι ζήτημα στρατηγικής αυτονομίας, κοινωνικής συνοχής και ασφάλειας. Η Ευρώπη χρειάζεται πολιτικές που κρατούν ζωντανές τις αγροτικές περιοχές και δημιουργούν προοπτική για τις επόμενες γενιές.

Οφείλουμε να υπερασπιστούμε τα αιτήματα των Ελλήνων παραγωγών, για να συνεχίσουν να καλλιεργούν, να εκτρέφουν και να στηρίζουν την οικονομία της χώρας, του πρωτογενούς τομέα και να παραμένουν στην ύπαιθρο, μην επιτρέποντας την ερημοποίησή της.

Σας ευχαριστώ“.