Θα ζούσαμε σε μια άλλη Λάρισα, αν το όραμα του Μάνου δεν συναντούσε αντιδράσεις

ΓΡΑΦΕΙ Ο Ανδρέας Γιουρμετάκης

ΕΧΟΥΝ γραφτεί ήδη πολλά για τον Στέφανο Μάνο. Και φαντάζομαι ότι θα γραφούν περισσότερα τις ημέρες που έρχονται. Δεν θα ήθελα να προσθέσω τη γνώμη μου για έναν από τους πιο επιδραστικούς, αντισυμβατικούς και ριζοσπάστες μεταρρυθμιστές της σύγχρονης ελληνικής πολιτικής σκηνής. Και δεν θα ήθελα να το κάνω, γιατί μιλάει από μόνο του το γεγονός ότι η μοναδική φορά που σκέφτηκα να πολιτευτώ ήταν το 2012, όταν δέχτηκα την πρότασή του να είμαι υποψήφιος βουλευτής με το σχήμα που είχε επιλέξει εκείνη την περίοδο. Ασχέτως αν, εν τέλει, αποσύρθηκα λίγες ώρες πριν από την ανακήρυξη των υποψηφίων.

ΜΙΛΟΥΣΑΜΕ συχνά έκτοτε, τελευταία φορά πριν από τέσσερα χρόνια, όταν βρεθήκαμε στο πάνελ μιας ανοιχτής συζήτησης στα Τρίκαλα και διαπίστωσα τη μαχητικότητά του, παρά το ότι διένυε την ένατη δεκαετία της ζωής του: «Κοίταξε», είπε αυστηρά σε κάποιον με τον οποίο αντιδικούσε. «Μπορεί να είμαι 80 ετών, αλλά είμαι ικανός να κάτσω εδώ μέχρι το πρωί για να σε πείσω!»

ΘΕΩΡΩ ότι ανήκε στη «λέσχη των αθεράπευτα αισιόδοξων», όπως θα ’λεγε και ο Ζαν Μισέλ Γκενασιά, ο συγγραφέας αυτού του υπέροχου μυθιστορήματος. Δεν το έβαζε κάτω. Στο τέλος πίστευε ότι κάθε προσπάθειά του θα δικαιωθεί, παρά τις διαρκείς απογοητεύσεις που εισέπραττε! Το όνομά του συνδέθηκε άρρηκτα με τον καθαρό οικονομικό φιλελευθερισμό, την προσπάθεια εκσυγχρονισμού του κράτους και τη σύγκρουση με τις παθογένειες του δημόσιου τομέα.

ΑΝ έπρεπε να τον περιγράψει κανείς μέσα από τα βασικά χαρακτηριστικά της πορείας και της προσωπικότητάς του, θα τον χαρακτήριζε πολιτικό του αποτελέσματος και τεχνοκράτη, ασυμβίβαστο και συγκρουσιακό, διορατικό αλλά πολιτικά μοναχικό.

ΔΙΑΒΑΖΩ όσα γράφονται γι’ αυτόν από πολλούς αναλυτές και συμφωνώ με το χαρακτηρισμό του ως του ανθρώπου που «έβλεπε πολύ μπροστά από την εποχή του».

ΕΤΣΙ, θα σπεύσω να θυμηθώ σήμερα ένα όραμά του που ήταν σαφώς πολύ μπροστά από την εποχή του και που, αν υλοποιούνταν, η ζωή μας στη Λάρισα πιθανότατα σήμερα θα ήταν τελείως διαφορετική.

ΤΟ ΟΡΑΜΑ του Στέφανου Μάνου για τη δημιουργία πόλεων – αντιπάλων (ή αντικατοπτρικών πόλων) της Αθήνας αποτελεί ένα από τα πιο ριζοσπαστικά και διορατικά κεφάλαια της ελληνικής χωροταξίας. Το σχέδιο αυτό γεννήθηκε στα τέλη της δεκαετίας του 1970, όταν ο Μάνος διατέλεσε ο πρώτος υπουργός Χωροταξίας, Οικισμού και Περιβάλλοντος (ΥΧΟΠ).

ΒΛΕΠΟΝΤΑΣ την Αθήνα να γιγαντώνεται και να απορροφά όλο τον πληθυσμό και τον πλούτο της χώρας, κατάλαβε ότι η απλή αποκέντρωση δεν αρκούσε. Χρειαζόταν μία στρατηγική δημιουργίας ισχυρών αστικών κέντρων στην περιφέρεια, ικανών να κοιτάξουν στα ίσια την πρωτεύουσα.

Η ΠΙΟ ώριμη και εμβληματική πρόταση αυτού του σχεδίου ήταν η δημιουργία ενός διπόλου Λάρισας – Βόλου! Ο Μάνος δεν έβλεπε τις δύο πόλεις ως απομονωμένα επαρχιακά κέντρα, αλλά ως ένα ενιαίο, συμπληρωματικό αστικό σύστημα με τεράστια γεωγραφική δυναμική. Η ιδέα βασιζόταν στα εξής στοιχεία:

• ΣΤΡΑΤΗΓΙΚΗ γεωγραφική θέση: το δίπολο βρισκόταν ακριβώς στη μέση του άξονα Αθήνας – Θεσσαλονίκης, πάνω στην κεντρική οδική και σιδηροδρομική αρτηρία της χώρας.

• ΣΥΜΠΛΗΡΩΜΑΤΙΚΟΙ ρόλοι (το αντίπαλο δέος): η Λάρισα θα αποτελούσε το διοικητικό, εμπορικό, αγροτικό και πανεπιστημιακό κέντρο και ο Βόλος θα λειτουργούσε ως η βιομηχανική ζώνη, η τουριστική πύλη και το μεγάλο λιμάνι της κεντρικής Ελλάδας.

ΕΝΩΜΕΝΕΣ λειτουργικά οι δύο πόλεις (με γρήγορη σύνδεση μεταξύ τους, περίπου 40 – 50 km απόσταση) θα δημιουργούσαν μία μητροπολιτική περιοχή με πληθυσμό και οικονομικό εκτόπισμα ικανό να κρατήσει τους νέους στην περιφέρεια και να προσελκύσει μεγάλες επενδύσεις.

ΓΙΑ να λειτουργήσει αυτό το μοντέλο, ο Μάνος εισήγαγε τον ιστορικό νόμο 947/1977 περί οικιστικών περιοχών. Το πλάνο περιλάμβανε πολλά: α) ζώνες οικιστικού ελέγχου, ώστε να περιοριστεί αυστηρά η άναρχη δόμηση γύρω από τις δύο πόλεις και να μην επαναληφθεί το λάθος της Αθήνας με την τσιμεντοποίηση, β) συγκοινωνιακό άξονα για τη σύνδεση των δύο πόλεων, γ) βιομηχανικές και επιχειρηματικές ζώνες με σύγχρονες υποδομές.

ΑΝ και το δίπολο Λάρισας – Βόλου αναπτύχθηκε τελικά αρκετά τις επόμενες δεκαετίες εξαιτίας της δυναμικής που ανέπτυξε η Θεσσαλία, το ολοκληρωμένο, επιθετικό σχέδιο του Μάνου για τη δημιουργία μιας πραγματικής αντίπαλης πόλης ανακόπηκε. Οι βασικοί λόγοι ήταν η πολιτική αλλαγή του 1981, καθώς το ΠΑΣΟΚ επέλεξε το δικό του μοντέλο αποκέντρωσης, το ΕΠΑΕ του Αντώνη Τρίτση και οι έντονες αντιδράσεις τοπικών συμφερόντων, κυρίως των ιδιοκτητών γης που αντιδρούσαν στους αυστηρούς πολεοδομικούς περιορισμούς και τις εισφορές σε χρήμα που επέβαλε ο νόμος του Μάνου. Αντιδράσεις που υιοθετήθηκαν από τους ντόπιους πολιτικούς που νοιάζονταν για τις ψήφους κι όχι για το όραμα και έστειλαν το σχέδιο στις καλένδες.

ΕΤΣΙ κι αλλιώς, προγραμματικά σχέδια σ’ αυτή τη χώρα ποτέ δεν ευδοκίμησαν. Τα «βλέποντας και κάνοντας» είναι στην ημερήσια διάταξη και αυτό φαίνεται στην εικόνα των σύγχρονων ελληνικών πόλεων.

ΕΥΤΥΧΩΣ, δεν είχε την ίδια τύχη το ενδιαφέρον του Στέφανου Μάνου για το αρχαίο θέατρο της Λάρισας. Στις ενέργειες του οποίου οφείλεται εν πολλοίς η αποκάλυψή του.

– ΕΓΩ που είμαι φιλελεύθερος και υπερασπιστής της ιδιωτικής περιουσίας θα περιορίσω το συντελεστή δόμησης στην οδό Παπαναστασίου (από τη Βενιζέλου και πάνω), ώστε να καταστήσω αδύνατη την ανέγερση πολυκατοικιών», είπε γελώντας στον τότε δήμαρχο Λάρισας Αριστείδη Λαμπρούλη, «κι εσύ που είσαι κομμουνιστής μπορείς να κάνεις μια διαδήλωση υπέρ των συμπολιτών σου, που χάνουν από αυτή την εξέλιξη!»