Από τον “Κλεισθένη” στον “Αριστοτέλη”: ένα μάθημα πολιτικής αναξιοπιστίας

Η επιλογή του ονόματος «Αριστοτέλης» για την πρόταση για την αυτοδιοίκηση της ΕΛΑΣ, του νέου πολιτικού φορέα με επικεφαλής τον Αλέξη Τσίπρα, μόνο τυχαία δεν είναι.
Η επιλογή αποκτά ακόμη μεγαλύτερο ενδιαφέρον επειδή προέρχεται από τον ίδιο πολιτικό που, ως Πρωθυπουργός και επικεφαλής του ΣΥΡΙΖΑ, παρουσίασε το 2018 τον «Κλεισθένη» ως τη μεγάλη θεσμική μεταρρύθμιση της Τοπικής Αυτοδιοίκησης.

Ο Αριστοτέλης δεν υπήρξε απλώς ένας από τους σημαντικότερους φιλοσόφους της πολιτικής σκέψης. Υπήρξε ο άνθρωπος που δίδαξε ότι η πολιτική δεν κρίνεται από τη δύναμη των διακηρύξεων αλλά από τη συνέπεια των πράξεων. Στα “Πολιτικά” του δεν αναζητά την ιδανική πολιτεία μέσα από θεωρητικά σχήματα ή εύκολες υποσχέσεις. Αναζητά τη σωστή πολιτεία μέσα από την εμπειρία, την εφαρμογή και το αποτέλεσμα.  Οι νόμοι αποκτούν αξία όταν λειτουργούν.  Οι θεσμοί όταν υπηρετούν τον σκοπό τους.

Και οι πολιτικοί όταν έχουν το θάρρος να λογοδοτούν για όσα έκαναν πριν ζητήσουν να κριθούν για όσα υπόσχονται.
Αν, λοιπόν, ο Αλέξης Τσίπρας επέλεξε συνειδητά τον Αριστοτέλη ως σημείο αναφοράς για τη νέα του πρόταση, τότε το πρώτο που επιβάλλει η ίδια η αριστοτελική σκέψη… είναι ένας έντιμος απολογισμός.
Όχι του «Αριστοτέλη».
Του «Κλεισθένη» ( της προηγούμενης “μεταρρύθμισης”)
Και κυρίως της πενταετούς πρωθυπουργικής του θητείας.

Έχω ζήσει τον «Καποδίστρια», τον «Καλλικράτη», τον «Κλεισθένη», τις συνεχείς αλλαγές του εκλογικού συστήματος, τις μεταφορές αρμοδιοτήτων, τις υποσχέσεις για αποκέντρωση, τις μεταρρυθμίσεις που προχώρησαν και εκείνες που εγκαταλείφθηκαν.
Γι’ αυτό δυσκολεύομαι να αντιμετωπίσω κάθε νέα εξαγγελία σαν να γεννιέται σε πολιτικό κενό.

Ο Αλέξης Τσίπρας δεν παρουσιάζει σήμερα ένα σχέδιο ως ένας νέος πολιτικός που δεν δοκιμάστηκε ποτέ στην πράξη.
Είναι ένας πρώην Πρωθυπουργός. Έχει κυβερνήσει, έχει αποφασίσει, έχει νομοθετήσει…
Και αυτό σημαίνει ότι οι σημερινές του προτάσεις δεν κρίνονται μόνο από το περιεχόμενό τους.
Κρίνονται αναπόφευκτα σε σχέση με όσα έκανε όταν είχε την ευθύνη να κυβερνήσει.
Η πολιτική, άλλωστε, δεν γνωρίζει παρθενογένεση.

Η απλή αναλογική: από «ιστορική τομή» στη σιωπή

Το 2018 ο «Κλεισθένης» παρουσιάστηκε ως η μεγάλη δημοκρατική μεταρρύθμιση της Αυτοδιοίκησης. Η απλή αναλογική χαρακτηρίστηκε από τον ίδιο τον Τσίπρα, ως ιστορική κατάκτηση και προϋπόθεση για μια πιο δημοκρατική λειτουργία των δήμων.
Σήμερα δεν αποτελεί ούτε καν σημείο αναφοράς.
Δεν υπάρχει αποτίμηση. Δεν υπάρχει εξήγηση. Δεν υπάρχει αυτοκριτική.
Απλώς εγκαταλείπεται.
Το ερώτημα δεν είναι αν ένας πολιτικός δικαιούται να αλλάξει άποψη.
Βεβαίως και δικαιούται.
Το ερώτημα είναι αν οφείλει να εξηγήσει γιατί άλλαξε.
Γιατί η πολιτική αξιοπιστία δεν οικοδομείται πάνω στη λήθη.

Οι Αποκεντρωμένες Διοικήσεις: η εξαγγελία που νικήθηκε από την πραγματικότητα

Το 2015 η κατάργηση των Αποκεντρωμένων Διοικήσεων παρουσιάστηκε ως κεντρική κυβερνητική επιλογή.
Δεν έγινε ποτέ.
Και δεν έγινε γιατί η ίδια η εμπειρία της διακυβέρνησης απέδειξε ότι το ζήτημα ήταν πολύ πιο σύνθετο από όσο παρουσιαζόταν.
Οι Αποκεντρωμένες Διοικήσεις ασκούν κρατικές αρμοδιότητες.
Δεν είναι δυνατόν να εξαφανιστούν με μία νομοθετική διάταξη χωρίς να απαντηθούν κρίσιμα ερωτήματα.

Ποιος θα εκδίδει τις Αποφάσεις Έγκρισης Περιβαλλοντικών Όρων;
Ποιος θα ασκεί τις κρατικές αρμοδιότητες που το Σύνταγμα και η νομοθεσία δεν επιτρέπουν να μεταφερθούν αδιακρίτως στην Αυτοδιοίκηση;
Η κυβέρνηση Τσίπρα βρέθηκε μπροστά σε αυτά τα ερωτήματα.
Και τελικά εγκατέλειψε τη δική της εξαγγελία.
Σήμερα, όμως, η ίδια πρόταση επανέρχεται σαν να μην μεσολάβησε ποτέ εκείνη η εμπειρία.

Οι πόροι: η υπόσχεση που γεννά ερωτήματα

Σήμερα ακούμε για δύο δισεκατομμύρια ευρώ ετησίως για την Τοπική Αυτοδιοίκηση και για ουσιαστική οικονομική αυτοτέλεια των δήμων.
Είναι ένας στόχος που όλοι θα θέλαμε να δούμε να γίνεται πραγματικότητα.
Αλλά γιατί δεν αποτέλεσε κυβερνητική προτεραιότητα την περίοδο 2015-2019;
Γιατί αυτό που σήμερα εμφανίζεται ως εφικτό δεν επιχειρήθηκε όταν ο ίδιος ο Αλέξης Τσίπρας είχε την ευθύνη της δημοσιονομικής πολιτικής της χώρας;

Ο χωροταξικός χάρτης: μια καθυστερημένη διαπίστωση

Σήμερα υποστηρίζεται ότι οι μεγάλες συνενώσεις δήμων δημιούργησαν δυσλειτουργίες και ότι απαιτείται επανεξέταση του διοικητικού χάρτη.
Ίσως.
Αλλά γιατί αυτή η συζήτηση δεν άνοιξε κατά την πενταετία της διακυβέρνησής του;
Η κυβέρνηση διέθετε την κοινοβουλευτική πλειοψηφία, τον χρόνο και την πολιτική νομιμοποίηση για να προχωρήσει σε αλλαγές.
Δεν το έκανε.
Και σήμερα παρουσιάζει ως νέα πρόταση αυτό που επί πέντε χρόνια δεν θεώρησε κυβερνητική προτεραιότητα.

Η αξιοπιστία δεν είναι ζήτημα επικοινωνίας
Η διοίκηση μιας χώρας είναι πολύ πιο δύσκολη από την άσκηση αντιπολίτευσης.
Όσοι ασχολούμαστε με την Αυτοδιοίκηση το γνωρίζουμε καλά.
Γι’ αυτό δεν θεωρώ πρόβλημα το ότι ένας πολιτικός αναθεωρεί τις απόψεις του.
Θεωρώ, αντίθετα, ότι η εμπειρία της διακυβέρνησης πρέπει να οδηγεί σε καλύτερες πολιτικές.
Υπάρχει όμως μία προϋπόθεση.

Η ειλικρίνεια.
Να μπορείς να πεις:
«Εδώ είχαμε δίκιο. Εκεί κάναμε λάθος. Αυτή είναι η εμπειρία που αποκτήσαμε και γι’ αυτό σήμερα προτείνουμε κάτι διαφορετικό.»
Αυτό δεν ακούστηκε ποτέ.
Αντίθετα, κάθε νέα πρόταση παρουσιάζεται σαν να ήταν πάντοτε η μοναδική σωστή.
Σαν να μην υπήρξε ποτέ ο «Κλεισθένης».
Σαν να μην υπήρξαν οι εξαγγελίες του 2015.
Σαν να μην υπήρξε μια πενταετής πρωθυπουργική θητεία.

Κι όμως, υπήρξε.
Και γι’ αυτό το πρώτο ερώτημα που γεννά ο «Αριστοτέλης» δεν αφορά το περιεχόμενο των νέων προτάσεων.

Αφορά την αξιοπιστία εκείνου που τις παρουσιάζει.
Γιατί η πολιτική δεν είναι μια διαρκής επανεκκίνηση.
Κάθε νέα πρόταση κουβαλά μαζί της το βάρος των προηγούμενων επιλογών.
Και κάθε πρώην Πρωθυπουργός κρίνεται πρώτα από όσα έκανε όταν είχε την ευθύνη να αποφασίζει και μετά από όσα υπόσχεται όταν επιστρέφει στην αντιπολίτευση.
Αυτό, τελικά, είναι ίσως και το πιο ουσιαστικό δίδαγμα του ίδιου του Αριστοτέλη.

Η πολιτική αποκτά κύρος όχι όταν αλλάζει τίτλους στις μεταρρυθμίσεις της.
Αλλά όταν έχει τη συνέπεια και το θάρρος να λογοδοτεί για αυτές.

Βασίλης Ραούλης