Η Λάρισα κρύβει ένα αρχιτεκτονικό θησαυρό στις προσόψεις των σπιτιών της – Το μυστικό που χάνεται σιγά – σιτά

Στις μεταπολεμικές κατοικίες της Λάρισας υπάρχει μια λεπτομέρεια που περνά συνήθως απαρατήρητη. Δεν είναι τα μπαλκόνια με τα σιδερένια κάγκελα, ούτε οι μαρμάρινες είσοδοι με τα γεωμετρικά μοτίβα. Είναι οι ίδιες οι επιφάνειες των κτιρίων. Οι όψεις τους. Εκείνο το χαρακτηριστικό ανάγλυφο επίχρισμα που οι παλιότεροι μάστορες αποκαλούσαν «αρτιφισιέλ».

Οδός Μουρούζη & Τζαρτζάνου

Η λέξη, δάνειο από το γαλλικό artificiel (τεχνητός), έφτασε στην ελληνική οικοδομή μεταπολεμικά και έγινε σχεδόν συνώνυμη της αστικής πολυκατοικίας των δεκαετιών του ’50 και του ’60. Στη Λάρισα, μια πόλη που ανοικοδομήθηκε βιαστικά, αλλά και με μια διάθεση εκσυγχρονισμού, η τεχνική αυτή βρήκε γόνιμο έδαφος. Οι νέες οικοδομές ήθελαν να δείχνουν «σύγχρονες», καθαρές, ευρωπαϊκές. Και το αρτιφισιέλ έδινε ακριβώς αυτή την αίσθηση.

Οδός Πραξιτέλους

Δεν ήταν απλό σοβάτισμα. Το υλικό περιείχε τσιμέντο, μαρμαρόσκονη και χρωστικές, ενώ η τελική του επεξεργασία γινόταν με ειδικά εργαλεία που αποκάλυπταν την αδρανή ύλη και δημιουργούσαν μια τραχιά αλλά κομψή επιφάνεια. Αν περπατήσει κανείς σήμερα στους δρόμους γύρω από το Λόφο Ακροπόλεως, στην Ηρώων Πολυτεχνείου, στην Ασκληπιού ή στις  γειτονιές κοντά στον Άγιο Κωνσταντίνο ή τη Νεράϊδα, θα δει ακόμη αρκετές τέτοιες όψεις να επιβιώνουν κάτω από στρώσεις μπογιάς ή εγκατάλειψης.                                                

                                                          Οδός Εθν. Αντίστασης 

Το ενδιαφέρον είναι πως το αρτιφισιέλ δεν ήταν απλώς τεχνική· ήταν αισθητική δήλωση. Οι μεταπολεμικές οικοδομές της Λάρισας απέφευγαν συχνά τον υπερβολικό διάκοσμο των προπολεμικών σπιτιών. Η νέα εποχή ζητούσε λιτότητα. Όμως αυτή η λιτότητα δεν ήταν φτώχεια· είχε φροντίδα στη λεπτομέρεια. Ένα σωστά δουλεμένο αρτιφισιέλ άλλαζε χρώμα μέσα στη μέρα, κρατούσε τις σκιές, έδινε βάθος στην επίπεδη πρόσοψη. Ήταν η μικρή πολυτέλεια των μονοκατοικιών αλλά και της αντιπαροχής, πριν από την εποχή του αλουμινίου και της θερμοπρόσοψης.

 Οδός Φαρμακίδου & Γαληνού 

Οδός Μάρκου Μπότσαρη

   

Οδός Δροσίνη. Κατεδαφίστηκε τον 4ο/2025

Σήμερα, καθώς πολλές από αυτές τις οικοδομές βάφονται ή «ανακαινίζονται» χωρίς ιδιαίτερη μέριμνα, η τεχνική χάνεται σταδιακά. Μαζί της χάνεται και ένα κομμάτι της υλικότητας της μεταπολεμικής Λάρισας. Γιατί η πόλη δεν θυμάται μόνο μέσα από τα μεγάλα της κτίρια ή τις ιστορικές της στιγμές. Θυμάται και μέσα από τις επιφάνειες που άγγιξε το φως για εβδομήντα χρόνια.

                                                 Οδός Νικηταρά & Αγίας Μαρίνης

Ίσως τελικά οι αστικοί περίπατοι να είναι ακριβώς αυτό: μια προσπάθεια να ξαναδούμε όσα θεωρήσαμε δεδομένα. Να σηκώσουμε για λίγο το βλέμμα από τις βιτρίνες και την κίνηση και να παρατηρήσουμε τους τοίχους. Να ανακαλύψουμε τα “απομεινάρια” της πόλης σε μια νέα συνομιλία μαζί τους. Εκεί όπου η μεταπολεμική Λάρισα εξακολουθεί, σιωπηλά, να αφηγείται την ιστορία της.

Οι αστικοί μας περίπατοι στη Λάρισα συνεχίζονται…

Θωμάς Ζ. Κυριάκος

https://astikoi-peripatoi-sti-larissa.blogspot.com/
Πολ. Μηχανικός Τ.Ε.

Μέλος της Φωτοθήκης Λάρισας

thomask.larissa@gmail.com