Η ματωμένη Πρωτομαγιά του ’44 στη Λάρισα: Το 18χρονο παλληκάρι που κρεμάστηκε στην Κεντρική Πλατεία

Από τον Βαγγέλη Ρηγόπουλο / rigo18@otenet.gr / Φωτοθήκη Λάρισας

Άλλα συνθήματα, άλλα γεγονότα. Με χαρές, αλλά και εκτελέσεις ανθρώπων κι εντελώς αντίθετα συναισθήματα, γιορτάζονταν οι Πρωτομαγιές, πριν και μετά την κατοχή στη Λάρισα. Μία ήταν η εργατική γιορτή της Πρωτομαγιάς, αλλά οι συνθήκες διαφορετικές κάθε χρονιά. Η Πρωτομαγιά του 1944 ήταν ημέρα φρίκης. Από τις εφημερίδες της εποχής αναδιφούμε σημαδιακές Πρωτομαγιές:

Το 1940, όπως είχε καθιερωθεί από τον δικτάτορα Ιωάννη Μεταξά, γιορτάστηκε η «Εθνική εορτή της εργασίας» [1]. Το πρόγραμμα καταρτίστηκε από το «Εργατοϋπαλληλικόν Κέντρον Λαρίσης» και προέβλεπε συγκέντρωση στην πλατεία Ταχυδρομείου και ομιλία «για τα μέτρα τα οποία έλαβε και λαμβάνει η Εθνική Κυβέρνησις υπέρ του Εργατοϋπαλληλικού κόσμου της χώρας». Στη συνέχεια θα γινόταν κατάθεση στεφάνων στο Ηρώο στο Αλκαζάρ και το μεσημέρι γεύμα στο καφενείο «Αλκαζάρ», με συμμετοχή των αρχών και των σωματείων του Εργατοϋπαλληλικού Κέντρου Λάρισας.

Πολύ διαφορετική και πνιγμένη στο αίμα ήταν η Πρωτομαγιά του 1944 στην κατοχική Λάρισα. Όπως αναφέρει η «Ε» σε ρεπορτάζ της 1ης Μαΐου 1976, εξαπολύθηκε άγρια τρομοκρατία και δολοφονικό μένος των Γερμανών κατακτητών και των μισθοφόρων τους των ΕΑΣΑΔιτών. «Η 1η Μαΐου 1944 ξημέρωσε για τους Λαρισαίους σαν ημέρα φρίκης. Στην Κεντρική πλατεία την προηγούμενη νύχτα είχε κρεμασθή από τους ΕΑΣΑΔίτες ένα παλληκάρι μόλις 18 ετών από τα Αλήφακα, ο Απόστολος Γούλας. Ο Γούλας είχε συλληφθή στο χωριό του ύστερα από μια φωτογραφία του, που έπεσε στα χέρια των κατακτητών και που τον παρουσίαζε με αντάρτικη στολή. Κανείς δεν θα ξεχάση και την σφαγή που διέπραξαν οι ΕΑΣΑΔίτες της Λαρίσης τη νύχτα της 13 προς 14 Μαΐου του 1944. Δεκάδες πατριώτες εκτελέστηκαν με κοφτερά μαχαίρια και τα κορμιά τους πετάχτηκαν στους δρόμους. Γέμισαν οι δρόμοι από σκοτωμένους Λαρισαίους. Η σφαγή πρόσθεσε μια ακόμα εικόνα φρίκης. Φούντωνε όμως και το απελευθερωτικό κίνημα και πύκνωνε τις τάξεις των πατριωτών στον αγώνα για την αποτίναξη του Ναζιστικού ζυγού».

Άλλο το κλίμα στον εορτασμό της πρώτης Πρωτομαγιάς μετά την απελευθέρωση. Όπως έγραφε η «Ε» την 1η Μαΐου 1945 «Ο εορτασμός της Πρωτομαγιάς θα γίνει σήμερον υπό της εργατοϋπαλληλικής τάξεως της πόλεώς μας, ως και της χώρας ολοκλήρου, δια κηρύξεως 24ώρου απεργίας. Άπαντες οι εργαζόμενοι θα συγκεντρωθούν την 6.30 π.μ. εις το Φρούριον, όπου θα ομιλήσουν προς αυτούς οι πρόεδρος και αντιπρόεδρος του ΕΚΛ. Λόγω της σημερινής απεργίας τα εργοστάσια δεν θα λειτουργήσουν εις την πόλιν μας. Κατεβλήθησαν χθες προσπάθειαι, όπως πεισθούν οι εργάται να εργασθούν μετά την πρωινήν συγκέντρωσιν, πλην όμως το 90% αυτών ηρνούντο. Επί πλέον ούτοι θα πληρωθούν το σημερινόν ημερομίσθιον, συμφώνως προς σχετικής απόφασιν του αρμοδίου υπουργείου. Άπαντα τα δημόσια και ιδιωτικά καταστήματα θα είναι καθ΄ όλην την ημέραν ανοικτά, διότι ης 1η Μαΐου δεν λογίζεται ως αργία. Οι ιδιωτικοί υπάλληλοι θα μετάσχουν της απεργίας και πιστεύεται ότι οι περισσότεροι εξ αυτών δεν θα αναλάβουν εργασίαν μετά την πρωινήν συγκέντρωσιν. Παρά το εργάσιμον της σημερινής ημέρας, πολλοί κάτοικοι εδήλωσαν συμμετοχήν εις τας υπό διαφόρων σωματείων διοργανωθείσας εκδρομάς, άλλοι δε θα μεταβούν εις Πλαταμώνα, Βόλον, Τύρναβον κλπ. συγκροτούντες ιδίας παρέας. Επ΄ ευκαιρία της εορτής της Πρωτομαγιάς οι ΣΕΚ έθεσαν εις κυκλοφορίαν τα εξής δρομολόγια μεταξύ Λαρίσης-Πλαταμώνος με τιμήν εισιτηρίου 16.000 δραχ. Μετ΄ επιστροφής, προς εξυπηρέτησιν των εκδρομέων…»

Η Πρωτομαγιά του 1946 γιορτάστηκε [2] στο γυμναστήριο στην οδό Ηπείρου (στον χώρο σήμερα βρίσκεται το 2ο Δημοτικό Σχολείο και το 36ο Νηπιαγωγείο). Τα σωματεία συγκεντρώθηκαν στο Εργατικό Κέντρο (βρισκόταν στον πεζόδρομο της Παπαναστασίου στο ύψος του καταστήματος Τράπεζας) και από κει με πορεία μετέβησαν στον χώρο της συγκέντρωσης. Κατά την έναρξη εκλέχτηκε προεδρείο στο οποίο συμμετείχαν οι: Ν. Δανουλάκης, Γ. Βαλαής, Β. Χατζηδήμος, Β. Σπυριδάκης, Κορομηλάς, Αποστολόπουλος και Λ. Καραπατάκης. Στη συνέχεια ψάλθηκε ο εθνικός ύμνος και αναγνώστηκαν τα ψηφίσματα. Κεντρικός ομιλητής ήταν ο πρόεδρος του Εργατικού Κέντρου Τάκης Γαργαλιάνος και ακολούθησαν: Ο Δ. Βουλγαράκης για το ιστορικό μέρος της Πρωτομαγιάς, η Φανή Γεωργίου για τα ζητήματα που απασχολούσαν την εργαζόμενη γυναίκα και ο Αλ. Γιώτας για τα ζητήματα της εργαζόμενης νεολαίας.

Στο τέλος, εγκρίθηκε ψήφισμα, το οποίο απευθυνόταν στην κυβέρνηση, τους ξένους πρεσβευτές και την παγκόσμια συνδικαλιστική ομοσπονδία. Στις διαπιστώσεις του ψηφίσματος, οι οποίες δεν απέχουν πολύ από σύγχρονες διεκδικήσεις των εργαζομένων, αναφέρονται: Η κατάσταση της εργατικής τάξης και του λαού χειροτέρεψε πολύ, στον χρόνο που πέρασε. Οι μισθοί και τα μεροκάματα υποβιβάστηκαν στο ελάχιστο και αντιθέτως, ο πληθωρισμός έπληξε την τάξη των μισθωτών. Το βιοτικό επίπεδο του Λαού έπεσε στο όριο αποικιακού Λαού. Η πείνα απειλεί τον πληθυσμό και σημειώθηκαν κιόλας θάνατοι από αυτή. Η ανεργία μαστίζει ένα μεγάλο μέρος του Λαού. Η τρομοκρατία, που εξαπέλυσαν όλα τα δωσίλογα στοιχεία, συνεργάτες των κατακτητών και προδότες του Έθνους, εντάθηκε πιο πολύ.

Στο ίδιο ρεπορτάζ αναφέρονται οι εξοχές γύρω από τη Λάρισα, όπου εξέδραμαν οι κάτοικοι της πόλης, όπως: Το εξωκλήσι της Αγίας Μαρίνας, το κέντρο «Πύργος» εντός των εγκαταστάσεων του Υδραγωγείου, η Γεωργική Σχολή, η περιοχή Μπουσινιώτη, το «Αρί Μπουτζάκι» και άλλα.
——————————
[1] Εφημερίδα «Ελευθερία» 1 Μαΐου 1940
[2] Εφημερίδα «Ελευθερία» 3 Μαΐου 1946