Η καθηγήτρια Ενδοκρινολογίας Αλ. Μπαργιώτα μιλά στο onlarissa.gr για την παχυσαρκία και για τη σκοτεινή πλευρά των φαρμάκων αδυνατίσματος

Το 4ο Ιπποκράτειο Συνέδριο βρίσκεται σε εξέλιξη και φέτος είναι αφιερωμένο στην παχυσαρκία. Η Αναπληρώτρια Καθηγήτρια Παθολογίας – Ενδοκρινολογίας στο Πανεπιστήμιο Θεσσαλίας και Δ/ντρια Κλινικής Ενδοκρινολογίας και Μεταβολικών Νόσων κα Αλεξάνδρα Μπαργιώτα είναι αφοπλιστική. Μιλά χωρίς υπεκφυγές για το θέμα.

Χαρακτηρίζει την παχυσαρκία τη μεγαλύτερη μη μεταδοτική πανδημία σήμερα παγκοσμίως και ανησυχεί για τα πολύ υψηλά ποσοστά που καταγράφουμε στην Ελλάδα «Γενικά στην Ελλάδα το ποσοστό παχυσαρκίας είναι οτιδήποτε μεταξύ 45% και 50% του πληθυσμού. Στα παιδιά τα νούμερα μιλούν μόνα τους. Έχουμε φύγει εδώ και καιρό από το κατοχικό σύνδρομο και έχουμε μπει σε ένα πολύ κακό τρόπο διατροφής και κουλτούρας».

Μιλά με νούμερα, εξηγεί τι ακριβώς συμβαίνει με τα φάρμακα για την παχυσαρκία, για το μέλλον, για το άτομο που πάσχει και για το κοινωνικό σύνολο. «Η παχυσαρκία είναι θέμα κοινωνικό».

Συνέντευξη στην Εύη Μποτσαροπούλου

Γιατί αποφασίσατε στο 4ο Ιπποκρατικό Συνέδριο να ασχοληθείτε με την παχυσαρκία;

Γιατί η παχυσαρκία αποτελεί τη μεγαλύτερη μη μεταδοτική πανδημία αυτή τη στιγμή παγκοσμίως και γιατί η Ελλάδα δυστυχώς καταγράφει κάποιες αρνητικές πρωτιές. Κατέχει στην παιδική παχυσαρκία top θέσεις, ειδικά στα παιδιά ηλικίας μεταξύ 12 και 16 ετών έχει την πρώτη θέση, και στις άλλες ηλικιακές βαθμίδες στις μικρότερες ηλικίες έχει δεύτερη και τρίτη θέση. Επίσης, υπάρχει ένα τεράστιο ποσοστό παχυσαρκίας και στους ενήλικες.

Άρα λοιπόν αποτελεί ένα, ένα κοινωνικό θέμα αυτή τη στιγμή η παχυσαρκία, και όταν λέμε παχυσαρκία δεν εννοούμε μόνο κιλά, εννοούμε  ότι η παχυσαρκία είναι νόσος και έχει σοβαρές επιπτώσεις στην υγεία, όπως μεταβολικές, δηλαδή καρδιαγγειακή νόσο, ζαχαρώδη διαβήτη, υπέρταση, αυξάνει κάποιους καρκίνους, μπορεί να προκαλέσει προβλήματα στις αρθρώσεις και δυσκολία βάδισης στους ασθενείς, υπνική άπνοια. Παράλληλα, οδηγεί συχνά  τους ασθενείς σε κατάθλιψη και σε άλλες ψυχικές διαταραχές. 

Υπάρχουν κάποια συγκεκριμένα στοιχεία για τη Θεσσαλία;

Έχει γίνει μια μελέτη από τον Καθηγητή του Πανεπιστημίου Θεσσαλίας κ. Γιώργο Κουκούλη που έδειξε ότι περίπου ένα 67-68% των ασθενών από το δείγμα το οποίο εξετάστηκε είναι παχύσαρκοι και υπέρβαροι, και ένα 50% των γυναικών είναι άτομα με υπερβαρότητα και παχυσαρκία. Γενικά στην Ελλάδα το ποσοστό παχυσαρκίας είναι οτιδήποτε μεταξύ 45% και 50% του πληθυσμού.

Ποια θεωρείτε ότι είναι η μεγαλύτερη παρανόηση σε σχέση με την παχυσαρκία;

Η πιο συχνή παρανόηση για την παχυσαρκία είναι ότι αφορά μόνο σε επιπλέον κιλά και δεν είναι νόσος, επόμενος ασχολούμαστε μόνο με το αισθητικό κομμάτι και όχι τις επιπτώσεις στην υγεία. Επίσης  δεν συνειδητοποιούμε ότι η παχυσαρκία είναι μια χρόνια υποτροπιάζουσα νόσος, επομένως χρειάζεται συνεχή, θεραπεία και παρακολούθηση.

Ποια είναι η άποψή σας για τα νέα φαρμακευτικά σχήματα στην αντιμετώπιση της νόσου; Θεωρείται ότι υπάρχει υπερχρήση;

Υπάρχει κακή χρήση, όχι υπερχρήση.

Παρόλο που τα εν λόγω φαρμακευτικά σκευάσματα δεν αποζημιώνονται από το υπουργείο Υγείας στην Ελλάδα, μέσω του προγράμματος «Προλαμβάνω» εντάχθηκαν κάποιοι ασθενείς για ένα σύντομο χρονικό θεραπευτικό διάστημα 6 – 8 μηνών, το οποίο ενδέχεται τώρα να πάρει παράταση. Θα αναφερθώ στο  National Institute for Health and Care Excellence (NICE) της Αγγλίας για να κάνω την αντιπαράθεση, το οποίο έχει αποφασίσει την χορήγηση των φαρμάκων αυτών σε ασθενείς με παχυσαρκία· συγκεκριμένα, με BMI πάνω από 35, το χορηγεί σε όσους έχουν πρόβλημα.

Η παρανόηση είναι ότι ο καθένας μπορεί να πάρει και να το χρησιμοποιήσει χωρίς ιατρική συνταγή και παρακολούθηση.

Μιλάμε για τα Ozempic που περιέχει τη δραστική ουσία σεμαγλουτίδη και ενδείκνυται για ασθενείς με διαβήτη, καθώς και το Mounjaro που περιέχει την ουσία τιρζεπατίδη τριζεπατίδη. Είναι φάρμακα τα οποία αποδείχτηκαν αποτελεσματικά στο να μειώνουν το βάρος, οτιδήποτε μεταξύ 15% και 22%. Ποιος θα χάσει και πόσο θα χάσει δεν το ξέρουμε εκ των προτέρων. Ξέρουμε ότι όλοι χάνουν βάρος,  αλλά το πώς θα ανταποκριθεί ο καθένας δεν του ξέρουμε. Και δεν πρέπει να ξεχνάμε ότι η πρόσληψη πρέπει να γίνεται πάντα με τη συμβουλή του γιατρού.

Τι συμβαίνει όταν κάποιος σταματά την θεραπευτική αγωγή;

Κατά την αγωγή ο ασθενείς χάνει περισσότερο λίπος και λίγο μυϊκή μάζα, χωρίς να θεωρείται ανησυχητική η μυϊκή μάζα που χάνεται. Το θέμα είναι ότι επειδή ακριβώς δεν μπορείς, τουλάχιστον αυτή τη στιγμή, λόγω κόστους να παίρνεις αγωγή εφόρου ζωής, όταν σταματήσεις το φάρμακο, αν έχεις εκμεταλλευτεί τη όλη διαδικασία σαν ένα παράθυρο κινητοποίησης ώστε να μπεις σε ένα υγιεινό τρόπο διατροφής και άσκησης, να αλλάξεις δηλαδή τις συνήθειες σου, φαίνεται το βάρος θα το πάρεις ξανά και μάλιστα μπορεί να πάρεις περισσότερο λίπος.

Τα άτομο με παχυσαρκία νιώθει θεωρείτε μόνιμα ενοχές;

Ναι, σαφώς. Σαφώς είναι πάντα ενοχικός, είναι αλήθεια αυτό. Ενεργοποιείται ένα σύστημα ενοχής και πολλές φορές ακολουθεί και το κοινωνικό στίγμα, το οποίο σαφώς και δεν θα έπρεπε να υπάρχει, καθώς είναι νόσος η παχυσαρκία. Όπως δεν πρέπει να ντρεπόμαστε για καμία νόσο, δεν πρέπει να ντρεπόμαστε για την παχυσαρκία. Πρέπει να πάμε στο γιατρό, να ζητάμε βοήθεια και να συνεργαζόμαστε με το γιατρό για να πετύχουμε ένα αποτέλεσμα το οποίο θα καταφέρουμε επίσης να το διατηρήσουμε.

Ξέρουμε ότι η άσκηση και η διατροφή παίζουν σημαντικό ρόλο, δηλαδή ο τρόπος ζωής που ακολουθεί ο καθένας, αλλά παίζουν ρόλο και άλλοι παράγοντες όπως είναι η κληρονομικότητα, καθώς και παράγοντες περιβαλλοντικοί παράγοντες.

Εκτιμάτε ότι τα άτομα με παχυσαρκία χρειάζονται παράλληλη ψυχολογική υποστήριξη;

Ναι, είναι σημαντικό. Φαίνεται άλλωστε από όλα τα μοντέλα Το φαγητό είναι πολύ πιο πολύπλοκο· είναι και ένα σύστημα ανταμοιβής καθώς και ένα σύστημα ευχαρίστησης. Είναι πιο πολύπλοκο το θέμα στην αντιμετώπισή του από αυτό που και φαίνεται.

Χρειάζεται λοιπόν ο ασθενής  αυτό που ονομάζουμε συμπεριφορική θεραπεία και ψυχική υποστήριξη, έτσι ώστε όλα αυτά μαζί να βοηθήσουν ώστε να αλλάξει τη συμπεριφορά του απέναντι προς το φαγητό.

Χρειάζεται δηλαδή μια ολιστική προσέγγιση για υπάρξει επιτυχία από όσο καταλαβαίνω…

Εννοείται, εννοείται ότι χρειάζεται μια ολιστική προσέγγιση.

Ποια είναι για ένα γιατρό η μεγαλύτερη πρόκληση όσον αφορά στην παχυσαρκία;  

Η μεγαλύτερη πρόκληση είναι να έρθουν οι ασθενείς στο γιατρό και να υιοθετήσουν παράλληλα αλλαγή στον τρόπο ζωής. Να συνδυαστεί η αλλαγή στη συμπεριφορά του ασθενή με τη φαρμακευτική αγωγή. Χρειάζεται ένας σωστός τρόπος διατροφής και άσκησης, έτσι ώστε να διατηρηθεί το αποτέλεσμα, όχι για αισθητικούς λόγους, για να υποχωρήσουν όλες αυτές οι συννοσηρότητες που συνοδεύουν την παχυσαρκία.

Τι έχει αλλάξει και έχουμε τόσο υψηλά νούμερα στην παιδική παχυσαρκία;  

Νομίζω ότι είναι ο τρόπος που διατρεφόμαστε σαν σύνολο κοινωνίας. Παρόλο που ζούμε σε μια χώρα που έχει τα πάντα, όλα τα είδη ης μεσογειακής διατροφής, φρούτα, λαχανικά, όσπρια, ψάρι, φαίνεται ότι μάλλον δεν ακολουθείται.

Χτες στο συνέδριο οι παιδίατροι λέγανε ότι πολλές μητέρες δεν συνειδητοποιούν ότι τα παιδιά τους είναι παχύσαρκα. Είναι επιτακτική ανάγκη να μάθουν τα παιδιά από νωρίς μέσα από την οικογένεια να τρώνε υγιεινά, να ακολουθούν μια διατροφή μεσογειακή, να μην υπερκαταναλώνουν έτοιμο φαγητό. Ουσιαστικά είναι πολύ σημαντικό να μαγειρεύουμε στο σπίτι, και να μαγειρεύουμε υγιεινά.

Παράλληλα χρειάζεται σχετική εκπαίδευση, γιατί συχνά  θεωρούμε πολλές φορές ότι είναι αυτονόητο ότι όλοι ξέρουν τι είναι η μεσογειακή διατροφή ή πώς είναι σωστή η διατροφή. Θα έπρεπε ουσιαστικά να εκπαιδεύσουμε γονείς και παιδιά ώστε να αποφύγουν την αύξηση βάρους. Να εκπαιδευτούν στην κουλτούρα της σωστής διατροφής και της άσκησης. Είναι γνωστό ότι σήμερα τα παιδιά δεν ασκούνται, η γειτονιά έχει εκλείψει. Τα παιδιά ασχολούνται με πάρα πολλά πράγματα και άλλες δραστηριότητες και όχι με τον αθλητισμό· είναι ανάγκη να αρχίσουν να ασχολούνται πολύ περισσότερο με τον αθλητισμό.

Από πότε καταγράφουμε τέτοια νούμερα στην παιδική παχυσαρκία στην Ελλάδα;

Δεν έχει ακριβή αριθμό, αλλά το πρόβλημα παρατηρείται εδώ και πολλά χρόνια. Έχει αρκετά χρόνια που έχουμε την πρωτιά αυτή. Παλιά λέγαμε ότι είναι απόρροια του κατοχικού συνδρόμου, ότι επειδή οι γιαγιάδες και οι παππούδες δεν είχανε να φάνε ταΐζανε υπερβολικά τα παιδιά, αλλά έχουμε φύγει εδώ και καιρό από το κατοχικό σύνδρομο και έχουμε μπει σε ένα πολύ κακό τρόπο διατροφής.

Πώς βλέπετε το μέλλον της παχυσαρκίας; Θα στηριχτεί περισσότερο σε φαρμακευτικές αγωγές;

Η φαρμακευτική προσέγγιση από μόνη της δεν φτάνει. Η πρόληψη είναι αυτή η οποία πρέπει να δουλέψουμε και να τη δουλέψουμε σε όλα τα επίπεδα. Άρα λοιπόν πρέπει να επιμείνουμε.

Το γεγονός ότι υπάρχει πλέον φαρμακευτική αγωγή είναι πάρα πολύ καλό. Παλιά είχαμε μεγάλη αμηχανία ως γιατροί γιατί δεν είχαμε κάτι να προσφέρουμε στα άτομα με παχυσαρκία. Τώρα έχουμε. Αλλά από μόνη της η φαρμακευτική αγωγή δεν θα λύσει το πρόβλημα αν εμείς δεν αλλάξουμε συμπεριφορά προς το φαγητό, συμπεριφορά προς την άσκηση. Χρειάζεται επίσης παρέμβαση στη Βιομηχανία. Αυτή τη στιγμή, για παράδειγμα, δεν υπάρχει ψωμί ή κουλούρι Θεσσαλονίκης που να μην έχει ζάχαρη μέσα. Η παρέμβαση στη βιομηχανία πρέπει να στοχεύει στην ποσότητα ζάχαρης και αλατιού των διαφόρων παρασκευασμάτων.

Είστε ευχαριστημένη από την πρόοδο των εργασιών του συνεδρίου;

Πολύ ευχαριστημένη. Από την Πέμπτη, και παρά τη χθεσινή βροχή ο κόσμος ήρθε, θέλει να ακούσει. Από χθες το απόγευμα και σήμερα όλη μέρα υπάρχουν κτίριο Κατσίγρα ανοιχτές ομιλίες προς το κοινό από γιατρούς της πόλης που είναι νοσοκομειακοί, ιδιώτες, της πρωτοβάθμιας περίθαλψης για διάφορα θέματα σχετικά με την παχυσαρκία. Αυτό είναι πολύ σημαντικό. Και μετά έχουμε και δύο μεγάλες μουσικές εκδηλώσεις με τη Φιλαρμονική σήμερα το βράδυ και αύριο εκδήλωση στο Ωδείο Μουσικοχορευτική. Και απονομή βραβείων για ένα διαγωνισμό που έγινε για τον Ιπποκράτη και την παχυσαρκία στα σχολεία.

Χαίρομαι, είναι πολύ αισιόδοξα όσα περιγράφετε. Σας ευχαριστώ.

Εγώ σας ευχαριστώ πολύ.