Το 1910 που άλλαξε τα πάντα: Η Πρωτομαγιά που ένωσε Βόλο και Λάρισα!

Από τον Βαγγέλη Ρηγόπουλο / rigo18@otenet.gr / Φωτοθήκη Λάρισας

Πανστρατιά των εργαζομένων του Βόλου στη Λάρισα, για κοινό εορτασμό της Πρωτομαγιάς, συνέβη το 1910. Εκείνη τη χρονιά γιορτάστηκε για πρώτη φορά και η Γιορτή των Ανθέων [1]. Με το πρωινό τρένο κατέφθασαν σύσσωμο το Διοικητικό Συμβούλιο του Εργατικού Κέντρου Βόλου, πολλοί εργαζόμενοι και η άνω των 30 μελών χορωδία τους. Οι εκδρομείς φιλοξενήθηκαν στο καφενείο του Μαλάκη [2] στην Κεντρική πλατεία. Η εκδρομή εκείνη απέβη σημαντική. Το 1908 είχε ιδρυθεί το Εργατικό Κέντρο Βόλου και η συνεργασία εργατικών συνδικάτων των δύο πόλεων απέδωσε την ίδρυση του Εργατικού Κέντρου Λάρισας τον Σεπτέμβριο του 1910 [3].

Στην υποδοχή τους συνέβαλε με άρθρα της στην εφημερίδα «Μικρά» η δυναμική γυναίκα της εποχής Ελένη Τέτση-Καρακίτη, η οποία υπέγραφε με το ψευδώνυμο «La Rebelle» (επαναστάτρια). Σε ένα από τα άρθρα της [4] ανήμερα την Πρωτομαγιά του 1910 έγραψε τα εξής:

«Το τρένο του Θεσσαλικού θα μας φέρη αύριον τους αγαπητούς αδελφούς μας, τους εργάτας του Βόλου. Μία ειλικρινής και εγκάρδιος διάχυσις αισθημάτων -που βγαίνει πάντα τόσο αγνά και τόσο εύκολα από τα λαϊκά στήθη- θα συνενώση τους εργάτας των δύο πόλεων, θα αδελφώση τας ψυχάς των, τους πόθους των, τα όνειρά των… Και η ευτυχής και αναμφιβόλως επιζητηθείσα σύμπτωσις της κατά τας αρχάς του Μαΐου συγκεντρώσεως ταύτης και συναδελφώσεως τόσων εργατών δεν ημπορεί παρά να προοιωνίζηται και να συμβολίζη ευχάριστα. Διότι, βέβαια, δεν τους είλκυσαν μονάχα τα γελαστά θέλγητρα των θεσσαλικών πεδιάδων κατά την μυροβόλον αυτήν εποχήν του Μαΐου, ούτε η απλή ευκαιρία αναψυχής και ανακαρδιώσεως. Δυστυχώς διά τον εργάτην -πολύ δε μάλλον διά τον Έλληνα εργάτην, τον άνθρωπο της δουλειάς και του μόχθου- οι λόγοι αυτοί είναι εντελώς δευτερεύοντες, σχεδόν δεν υπάρχουν. Ένας λοιπόν είνε, πράγματι, ο αληθινός και ποθητός τους σκοπός και μία μοναδική και αιωνία η περιπαθής σαγηνεύτρια της Εργατικής καρδιάς των. Η 1η Μαΐου.

Καθιερωθείσα πλέον υφ’ όλων των λαών της Ευρώπης, ως εορτή σοσιαλιστική, συγκεντρώνει κατ’ έτος εις τους μυροβόλους κόλπους της, κύματα εργατών, ακούει τα θλιβερά και συμπαθή παράπονά των και αναλαμβάνει αυτή να τα διαβιβάση προς τους ισχυρούς και προνομιούχους της Γής. Και έχουν πάντοτε οι δυστυχείς εργάται επ’ αυτής της γλυκυτέρας ελπίδας των και τας περισσοτέρας επιτυχίας των… Διότι η 1η Μαΐου κατορθώνει να ‘μιλή στους πλουσίους και να συγκινή της καρδιές των -όχι με της εμμορφιές της βέβαια και με της Σειρηνικές σαγήνες της-, αλλά με το ωραίο και εύγλωττο παράδειγμα της Βασιλικής καλωσύνης της. Την βλέπουν να μοιράζη γελαστή εις όλους, χωρίς καμία φειδώ και χωρίς κανένα υπολογισμό, τα άφθονα και ατελείωτα δώρα της, τα πτηνά, τα άνθη, των αέρα, τη ζωή, το φως… Και συγκινούνται και αυτοί επιτέλους και κάμπτονται επ’ ολίγον και ανοίγουν της σφιγκτομανταλωμένες καρδιές των και παραχωρούν -με μιζέρια πάντα- ολιγώτερες ώρες καταθλιπτικής εργασίας το εν έτος, ανεκτικώτερον μισθόν το άλλο, ανθρωπινωτέραν εργασίαν κάποτε, κανένα εργατικόν άσυλον άλλοτε ή καμίαν σύνταξιν εις τους ατυχούντας και τους γέροντας. Κι έτσι πάντοτε σχεδόν, η 1η Μαΐου, η δαψιλής χορηγήτρια κάθε χαράς, κατορθώνει να δώση και κάποιο ξεχωριστό δώρο στους προστατευομένους της. Αυτό δα το ξεύρουν πλέον όλοι οι εργάται. Και γι’ αυτό έρχονται αύριον οι αγαπητοί του Βόλου εταίροι να συγκεντρωθώμεν, να συσκεφθώμεν, να συνομιλήσωμεν, να συναδελφωθώμεν.

Καλώς ορίσατε, φίλτατοι αδελφοί του μόχθου και της πικρίας, αδελφοί της ανάγκης και του πόνου! Ας γίνωμεν αδελφοί από σήμερον και των ελπίδων και του θάρρους και της τόλμης! Ας συναδελφώσωμεν τας ψυχάς και τα όνειρά μας! Και αν η αθόρυβος και δελφική συνάθροισίς μας και αν αι καρτερικαί και ειρηνικαί ψυχαί μας δεν επιτύχωσι τίποτε άλλο προς το παρόν, ας απομείνη η γλυκεία αυτή συγκέντρωσις και ο ανακουφιστικός συνεορτασμός της Επαναστατικής ημέρας, ως η πρώτη εαρινή αύρα μετά την μαρτυρικήν χειμερινήν ζωήν, ως το πρώτο ωχρορόδινον γλυκοχάραγμα μιας ονειροπολουμένης ωραίας Εργατικής Ανατολής. Καλώς ωρίσατε, φίλτατοι αδελφοί!».

Για την ιστορία της οικογένειας Τέτση-Καρακίτη συνέγραψε σειρά άρθρων ο κ. Νίκος Παπαθεοδώρου στη στήλη «Ιχνηλατώντας την παλιά Λάρισα» στην εφημερίδα «Ελευθερία», στις 18 και 25 Ιουνίου και 2 Ιουλίου 2014, απ’ όπου αντλούμε στοιχεία: Θεωρείται σαν μία από τις πρώτες Ελληνίδες διανοούμενες και οι λογοτεχνικές της ανησυχίες βρήκαν αρχικά καταφύγιο στις σελίδες της εφημερίδας «Μικρά», με εκδότη και διευθυντή τον χαρισματικό δημοσιογράφο Θρασύβουλο Μακρή . Η «Μικρά» εκδόθηκε για πρώτη φορά το 1896, αλλά η αρτιότητα και η εγκυρότητα που διέθετε της επέτρεπε να κυκλοφορεί και πέρα από τα στενά τοπικά πλαίσια και να φθάνει μέχρι την πρωτεύουσα του ελληνικού κράτους. Γι’ αυτό και τα λογοτεχνικά κείμενα της Ελένης Τέτση, πεζά και ποιητικά, γίνονταν γνωστά και διαδίδονταν και στους πνευματικούς κύκλους των Αθηνών. Στα δημοσιεύματά της διατηρούσε την ανωνυμία και τα υπέγραφε με το γαλλικό ψευδώνυμο «La Rebelle», δηλαδή επαναστάτρια ή και ανυπότακτη. Η συνεργασία της με τη «Μικρά» άρχισε το 1907 και τερματίστηκε το 1912. Καθ’ όλη τη διάρκεια των νεανικών και ώριμων χρόνων της πρωτοστατούσε όχι μόνο σε κάθε πνευματική κίνηση της Λάρισας, αλλά και προσπαθούσε με τις ιδέες της, τις δημοσιεύσεις, τις διαλέξεις να σταθεί κοντά στη γυναίκα και να προωθήσει την ισότητα των δύο φύλων, σε μια εποχή όπου ακόμη και η έξοδος από το σπίτι επιτρέπονταν μόνο για τον κυριακάτικο εκκλησιασμό και σε ορισμένες εκδηλώσεις, πάντοτε, όμως, υπό την άγρυπνη προστασία των γονέων, του αδελφού ή του συζύγου Κωνσταντίνου Καρακίτη. Οι απόψεις της επηρέασαν ως έναν βαθμό τις αντίστοιχες του συζύγου της και επιθυμώντας να βοηθήσει όσο μπορούσε περισσότερο τους αγρότες τον έπεισε να ιδρύσει την «Τράπεζα Κ. Φ. Καρακίτη». Η έναρξη της λειτουργίας της τοποθετείται χρονικά στα τέλη του 1912, στην αρχή της τότε οδού Φαρσάλων. Χορήγησε εκατοντάδες δάνεια σε αγρότες με χαμηλό για την εποχή επιτόκιο, αλλά η ανεκτική της, όμως, πολιτική στην αποπληρωμή των, οδήγησαν σε σύντομο χρονικό διάστημα την τράπεζα σε χρεωκοπία, αφού εξαντλήθηκαν όλα τα αποθεματικά της. Ο Καρακίτης αναγκάστηκε να πωλήσει το μεγαλύτερο μέρος της περιουσίας του για την ικανοποίηση των καταθετών της.

Η Ελένη Τέτση ήταν από τους εμπνευστές της ίδρυσης το 1920 της «Κλαριτέ», ενός σωματείου με πνευματικά ενδιαφέροντα και ακολουθούσε πιστά τις αρχές του φεμινιστικού κινήματος που είχε προβάλει με μεγάλη δημοσιότητα στην Αθήνα η δημοσιογράφος και διανοούμενη Καλλιρρόη Παρρέν, η οποία ιστορικά θεωρείται ως η πρώτη φεμινίστρια στην Ελλάδα. Ο ιστορικός της νεότερης Λάρισας Γιώργος Ζιαζιάς αφιερώνει τις σελίδες 210-223 του βιβλίου του «Αναζητώντας τη χαμένη Λάρισα» στην Ελένη Καρακίτη, δημοσιεύοντας ευρύτατα αποσπάσματα από δημοσιεύσεις της και περιγράφοντας με πληθωρική ικανότητα το πορτραίτο της και την εμμονή και μαχητικότητα στα πιστεύω της.

Μετά τον θάνατο του συζύγου της Κων. Καρακίτη, η La Rebelle εγκαταστάθηκε μαζί με τον γιο της Φίλιππο στην Αθήνα, όπου και πέθανε το 1942 [5].

[1]. Εφημερίδα «Μικρά» 1 Μαΐου 1910.

[2]. Το καφενείο βρισκόταν στη βόρεια πλευρά της πλατείας, κάτω από το «Μέγα Ξενοδοχείον το Στέμμα», επί της σημερινής οδού Κύπρου. Ήταν λαϊκό και συνδέθηκε άμεσα με την ιστορία της προπολεμικής Λάρισας. Όταν οι θαμώνες του ήθελαν να γλεντήσουν, διέθετε και οργανοπαίκτες, οι οποίοι το είχαν ως εντευκτήριό τους (Νικ. Παπαθεοδώρου στήλη «Ιχνηλατώντας την παλιά Λάρισα», θέμα «Λάρισα, η πόλη των καφενείων», «Ελευθερία» 4 Ιουνίου 2024).

[3]. Από την ιστοσελίδα του Εργατοϋπαλληλικού Κέντρου Λάρισας-Ιστορία ΕΚΝΛ.

[4]. Από την έρευνα αρχείων μελών της Φωτοθήκης του Ομίλου Φίλων της Θεσσαλικής Ιστορίας.

[5]. Από τη στήλη του κ. Αλέξανδρου Γρηγορίου «Προσωπογραφίες», στην «Ελευθερία» στις 3 Ιουνίου 2018.