Ψυχική υγεία: Τουλάχιστον ένας στους τέσσερις παραμένει νοσηλευόμενος για 6 μήνες και πλέον

Μετάβαση από το μοντέλο ιδρυματικής περίθαλψης της ψυχικής υγείας που εστιάζει στη μακροχρόνια παραμονή σε ψυχιατρικά νοσοκομεία, σε ένα μοντέλο εξωνοσοκομειακής περίθαλψης στην κοινότητα, που θα εστιάζει στον πάσχοντα με σεβασμό στα δικαιώματα και τις επιλογές του, προτείνει ο Παγκόσμιος Οργανισμός Υγείας σε νέες οδηγίες που εξέδωσε με αφορμή την. Παγκόσμια Ημέρα Ψυχικής Υγείας.

Πολλές χώρες εργάζονται για την ενίσχυση των κοινοτικών υπηρεσιών ψυχικής υγείας, ωστόσο η πρόοδος δεν είναι ανάλογη από χώρα σε χώρα.

Σύμφωνα με τον «Άτλαντα Ψυχικής Υγείας» (Mental Health Atlas) του ΠΟΥ, μόλις το 9% των χωρών που υπέβαλαν στοιχεία έχει υλοποιήσει την πλήρη μετάβαση από την ιδρυματική περίθαλψη σε μοντέλα φροντίδας ψυχικής υγείας στην κοινότητα. Αντίθετα, πάνω από τις μισές (53%) βρίσκονταν ακόμη σε αρχικό στάδιο μεταρρύθμισης. Πάνω από ένα στα τέσσερα άτομα (28%) που εισάγονται σε ψυχιατρικά νοσοκομεία, παραμένουν εκεί για διάστημα μεγαλύτερο των έξι μηνών.

«Οι άνθρωποι δεν θα πρέπει να στερούνται την ελευθερία, την αξιοπρέπεια ή τη θέση τους στην κοινότητα προκειμένου να λαμβάνουν συνεχή υποστήριξη για την ψυχική τους υγεία»

Η διαχείριση των ψυχικών νοσημάτων στην κοινότητα αντί για ιδρύματα, ο στόχος του ΠΟΥ για καλύτερες υπηρεσίες ψυχικής υγείας

Ο ΠΟΥ επισημαίνει ότι πολλοί άνθρωποι με προβλήματα ψυχικής υγείας διαβιούν σήμερα σε μεγάλα ψυχιατρικά νοσοκομεία και ιδρύματα κοινωνικής φροντίδας. Σχεδόν οι μισοί παραμένουν σε αυτές τις δομές παρά τη θέλησή τους, για μήνες, χρόνια ή και δεκαετίες, απομονωμένοι από τον έξω κόσμο.

Η διαδικασία της αποϊδρυματοποίησης, περιλαμβάνει τη στήριξη ατόμων που έχουν περάσει μεγάλα χρονικά διαστήματα (έξι μήνες ή περισσότερο) σε ψυχιατρικά νοσοκομεία, ώστε να επιστρέψουν και να ζήσουν στις κοινότητές τους, έχοντας τη φροντίδα, την υποστήριξη και τις ευκαιρίες που χρειάζονται για μια ολοκληρωμένη ζωή.

«Οι άνθρωποι δεν θα πρέπει να στερούνται την ελευθερία, την αξιοπρέπεια ή τη θέση τους στην κοινότητα προκειμένου να λαμβάνουν συνεχή υποστήριξη για την ψυχική τους υγεία», δήλωσε ο Δρ. Γενικός Διευθυντής του ΠΟΥ Tedros Adhanom Ghebreyesus, επισημαίνοντας ότι «Οι χώρες πρέπει να απεξαρτηθούν από τη μακροχρόνια ιδρυματική φροντίδα και να επιταχύνουν τη μετατόπιση των επενδύσεων από τα ιδρύματα προς τη φροντίδα και την υποστήριξη ψυχικής υγείας στην κοινότητα, με βάση τον σεβασμό των δικαιωμάτων».

Ο νέος οδηγός  του ΠΟΥ ορίζει πρακτικά βήματα για την υλοποίηση της αποϊδρυματοποίησης από τις διοικήσεις των ψυχιατρικών νοσοκομείων. Εστιάζει στη μείωση των εισαγωγών και της μακροχρόνιας παραμονής στα νοσοκομεία, στην αλλαγή των ιδρυματικών πρακτικών για καλύτερη προστασία των δικαιωμάτων των ατόμων, καθώς και στη διευκόλυνση της εξόδου τους από το νοσοκομείο και της επιστροφής τους στην κοινοτική ζωή με την απαραίτητη υποστήριξη.

Καθιστά επίσης σαφές ότι η αποϊδρυματοποίηση δεν μπορεί να επιτευχθεί μόνο από τα νοσοκομεία. Η πρόσβαση σε στέγαση, υγειονομική περίθαλψη, κοινωνική υποστήριξη, εκπαίδευση και ευκαιρίες απασχόλησης, καθώς και η στήριξη των οικογενειών, είναι καθοριστικής σημασίας για να μπορούν οι άνθρωποι να ζουν καλά στις κοινότητές τους.

Η βιωματική εμπειρία στο επίκεντρο

Ο νέος οδηγός για την αποϊδρυματοποίηση ευθυγραμμίζεται με το φετινό θέμα της Παγκόσμιας Ημέρας Ψυχικής Υγείας, που είναι: «Ακούγοντας τις βιωματικές εμπειρίες: πραγματικές φωνές, πραγματική αλλαγή», και υπογραμμίζει την ανάγκη να διασφαλιστεί ότι τα άτομα με βιωματικές εμπειρίες αποτελούν ενεργούς εταίρους στον καθορισμό των πολιτικών, των υπηρεσιών και των αποφάσεων που επηρεάζουν τη ζωή τους.

Ο ΠΟΥ τονίζει πως πολύ συχνά, άτομα που έχουν βιώσει την ιδρυματική φροντίδα αποκλείονται από τις αποφάσεις σχεδιασμού και μεταρρύθμισης των συστημάτων ψυχικής υγείας, παρότι πρόκειται για αποφάσεις που διαμορφώνουν άμεσα τη περίθαλψη, τη θεραπεία και την υποστήριξη που λαμβάνουν οι ασθενείς. Ωστόσο, επισημαίνει ότι οι γνώσεις και η εμπειρία των ατόμων αυτών που έχουν βιώσει την εμπειρία της ιδρυματοποίησης, είναι καθοριστικής σημασίας για την κατανόηση του τι βοηθά τους ανθρώπους να αναρρώσουν, να συμμετέχουν στην κοινοτική ζωή και να έχουν πρόσβαση στις υπηρεσίες και την υποστήριξη που χρειάζονται.

«Η μετάβαση προς την κοινοτική περίθαλψη ψυχικής υγείας πρέπει να πραγματοποιείται μαζί με τους ανθρώπους που γνωρίζουν τι σημαίνει να έχεις βιώσει την ιδρυματική φροντίδα, και όχι απλώς για αυτούς. Η εξειδικευμένη γνώση τους, σε συνδυασμό με εκείνη άλλων, είναι απαραίτητη για τη δημιουργία υπηρεσιών που προάγουν την επιλογή, την ανάρρωση και τη συμμετοχή στην κοινοτική ζωή», δήλωσε η ανεξάρτητη σύμβουλος του ΠΟΥ για τη βιωματική εμπειρία Grace Gatera.

Ο οδηγός αναπτύχθηκε σε συνεργασία με ειδικούς από όλο τον κόσμο, μεταξύ των οποίων και άτομα με βιωματική εμπειρία. Οι πρακτικές προσεγγίσεις που περιλαμβάνει μπορούν να προσαρμοστούν στις ιδιαιτερότητες των χωρών και τοπικών κοινωνιών.

Με αφορμή την Παγκόσμια Ημέρα Ψυχικής Υγείας, ο ΠΟΥ κάλεσε τις κυβερνήσεις και τους φορείς παροχής υπηρεσιών ψυχικής υγείας να επιταχύνουν τη μετάβαση από την ιδρυματική στην κοινοτική φροντίδα, καθώς και να οικοδομήσουν συστήματα ψυχικής υγείας σε συνεργασία με τα άτομα που διαθέτουν βιωματική εμπειρία, και όχι απλώς για λογαριασμό τους.