BluPeak Estate Analytics: Το στεγαστικό πρόβλημα στην Ελλάδα – Πού πέτυχε η κοινωνική κατοικία

Την ένταξη της στέγασης στον πυρήνα της κοινωνικής πολιτικής των δήμων προτείνει η μελέτη του της BluPeak Estate Analytics «Στεγαστική κρίση και δήμοι». Με ελληνικά και ευρωπαϊκά παραδείγματα, η μελέτη παρουσιάζει παρεμβάσεις για την ενεργοποίηση κενών ακινήτων, την κοινωνική μίσθωση και τη στέγαση εργαζομένων κρίσιμων υπηρεσιών, συνδέοντας την προσιτή κατοικία με την τοπική ανάπτυξη και τη δημογραφική ανθεκτικότητα.

Κεντρική θέση της πρότασης είναι ότι οι δήμοι πρέπει να εξασφαλίζουν κατά προτεραιότητα ένα ελάχιστο επίπεδο αξιοπρεπούς και προσιτής κατοικίας και να σχεδιάζουν τις πολιτιστικές τους δράσεις με βάση τις πραγματικές ανάγκες, τη συμμετοχή των κατοίκων και το διαρκές δημόσιο όφελος. Η πολιτιστική ζωή αποτελεί μέρος της ποιότητας ζωής και χρειάζεται χρηματοδότηση με σαφείς στόχους και απολογισμό.

Η στεγαστική επιβάρυνση απαιτεί στοχευμένες παρεμβάσεις

Σύμφωνα με τα στοιχεία της Eurostat που παρατίθενται στη μελέτη, το 2024 το 29% του πληθυσμού των ελληνικών πόλεων ζούσε σε νοικοκυριά με συνολικό κόστος στέγασης άνω του 40% του διαθέσιμου εισοδήματος, το υψηλότερο ποσοστό στην ΕΕ. Τα στοιχεία της ΕΛΣΤΑΤ δείχνουν ότι οι ενοικιαστές διέθεταν κατά μέσο όρο το 17,1% της μηνιαίας καταναλωτικής τους δαπάνης για ενοίκιο, ενώ το χαμηλότερο εισοδηματικό 20% των νοικοκυριών κατεύθυνε το 55,9% του προϋπολογισμού του σε τρόφιμα και στέγαση μαζί. Οι δείκτες έχουν διαφορετικούς ορισμούς και δεν συγκρίνονται απευθείας.

Σημείωση. Οι δύο πρώτοι δείκτες έχουν διαφορετικό ορισμό και δεν πρέπει να συγκρίνονται απευθείας. Πηγές — Eurostat, Housing in Europe 2025 και ΕΛΣΤΑΤ, Έρευνα Οικογενειακών Προϋπολογισμών 2024.

Η έλλειψη προσιτής κατοικίας επηρεάζει τη στελέχωση σχολείων και δομών υγείας, τη λειτουργία επιχειρήσεων και τη δυνατότητα των νέων να παραμείνουν σε νησιά και στην περιφέρεια. Οι δήμοι μπορούν να μετριάσουν τη στεγαστική επισφάλεια, με εθνική χρηματοδότηση και συντονισμό για τις ευρύτερες παρεμβάσεις που απαιτούνται.

Ελληνικά και ευρωπαϊκά παραδείγματα

Η μελέτη παρουσιάζει το πιλοτικό πρόγραμμα ανακαίνισης 70 κλειστών κατοικιών στην Αθήνα, την κοινωνική κατοικία σε δημοτικό ακίνητο στη Θεσσαλονίκη, το «Σπίτι του Γιατρού» στη Χάλκη και την πρωτοβουλία στέγασης εκπαιδευτικών στον Αποκόρωνα. Διακρίνει τις αποφάσεις και τους στόχους από τις κατοικίες που έχουν πράγματι παραδοθεί, υπογραμμίζοντας την ανάγκη συνεχούς παρακολούθησης.

Από την Ευρώπη αναδεικνύονται το σταθερό σύστημα δημοτικών και επιδοτούμενων κατοικιών της Βιέννης, οι κανόνες του Άμστερνταμ για τις τουριστικές μισθώσεις και η πρωτοβουλία 15 ευρωπαϊκών πόλεων για χρηματοδότηση προσιτής κατοικίας. Η εφαρμογή αντίστοιχων εργαλείων στην Ελλάδα χρειάζεται προσαρμογή στο θεσμικό πλαίσιο και στα διαθέσιμα αποθέματα. Τα αιτήματα ευρωπαϊκής χρηματοδότησης διακρίνονται από τα εγκεκριμένα κονδύλια.

Παράλληλα, ελεγκτικά ευρήματα για το Proposition HHH στο Λος Άντζελες και τη διαχείριση δημόσιας περιουσίας και κληροδοτημάτων αναδεικνύουν την ανάγκη ελέγχου κόστους, χρόνου υλοποίησης και πραγματικού αποτελέσματος.

Σχέδιο εφαρμογής με συγκεκριμένους ορίζοντες

Προτείνεται κάθε δήμος να δημοσιεύσει μέσα σε έξι μήνες στεγαστικό προφίλ και μητρώο ακινήτων. Σε ορίζοντα 6–18 μηνών προτεραιότητα δίνεται σε ανακαινίσεις, κοινωνικές μισθώσεις και προσωρινή στέγαση εργαζομένων. Σε ορίζοντα 2–5 ετών προβλέπεται ωρίμανση δημοτικών κτιρίων και οικοπέδων, δημιουργία μόνιμου αποθέματος προσιτής κατοικίας και οργάνωση της διαχείρισής του.

Η κατοικία συνδέεται με εργασία, υγεία, εκπαίδευση, μεταφορές, ψηφιακή πρόσβαση, παιδική φροντίδα και πολιτιστική ζωή. Η πρόταση δεν προβλέπει ενιαίο ποσοστό προϋπολογισμού για όλους τους δήμους. Προβλέπει δημόσια σχέδια και συγκρίσιμους απολογισμούς ανάλογα με τις ανάγκες κάθε τόπου.

Πολιτισμός με συμμετοχή και δημόσιο απολογισμό

Για τις πολιτιστικές δράσεις προτείνεται ετήσια αξιολόγηση με δημοσιοποίηση συνολικού κόστους, πηγών χρηματοδότησης, προσέλευσης, δωρεάν πρόσβασης, συμμετοχής τοπικών δημιουργών και αποτελέσματος που παραμένει μετά την εκδήλωση. Για τη στέγαση, η λογοδοσία περιλαμβάνει κόστος ανά κατοικία, χρόνο παράδοσης, μήνες κατοίκησης και αριθμό ωφελούμενων νοικοκυριών. Δαπάνες χωρίς τεκμηριωμένο αποτέλεσμα πρέπει να επανεξετάζονται.

Μεγαλόπολη και διαφάνεια στις δημοτικές προτεραιότητες

Ειδική αναφορά γίνεται στη Μεγαλόπολη, με αίτημα δημοσιοποίησης της σημερινής κατάστασης του δικτύου ύδρευσης, των μελετών αντικατάστασης αμιαντοσωλήνων, των πηγών χρηματοδότησης και των χρονοδιαγραμμάτων. Η μελέτη παραθέτει αναφορές σε έργα και αποφάσεις του 2012 και του 2015, διευκρινίζοντας ότι αυτές δεν αποδεικνύουν τη σημερινή κατάσταση του δικτύου ούτε ότι 14 οικισμοί υδροδοτούνται ακόμη από αμιαντοσωλήνες.

Το Πολιτιστικό Καλοκαίρι 2026 περιλαμβάνει, σύμφωνα με το πρόγραμμα που εξετάζεται στη μελέτη, πάνω από 40 δράσεις σε 18 κοινότητες και συνολικά 13 παραστάσεις Καραγκιόζη. Οι συναυλίες της Γλυκερίας και της Πέγκυς Ζήνα αναφέρονται ως χορηγίες και δεν παρουσιάζονται ως δημοτικές αμοιβές. Ζητείται αναλυτικός απολογισμός ανά εκδήλωση, με συμβάσεις, κόστος, χορηγίες και στοιχεία συμμετοχής.

Η μελέτη δεν τεκμηριώνει ότι οι πολιτιστικές εκδηλώσεις χρηματοδοτήθηκαν εις βάρος της ύδρευσης. Ζητεί συγκρίσιμα στοιχεία για δαπάνες και αποτελέσματα, ώστε οι δημότες να μπορούν να αξιολογήσουν τις προτεραιότητες του δήμου.

Η πρόταση καταλήγει στην ανάγκη κάθε δήμος να εντάξει τη στέγαση στον πυρήνα της κοινωνικής πολιτικής του, να αξιοποιήσει με διαφάνεια την ακίνητη περιουσία του και να συνδέσει τις πολιτιστικές δαπάνες με πραγματικές ανάγκες και διαρκές όφελος για τους κατοίκους.