Πώς ένα κινητό τηλέφωνο θα μπορεί να «μιλήσει» για τα μελλοντικά προβλήματα ψυχικής υγείας των παιδιών

Το στυλ του λόγου ενός παιδιού αποτελεί πολύ καλό δείκτη σχετικά με το αν θα εμφανίσει προβλήματα ψυχικής υγείας χρόνια αργότερα. Αυτό έδειξε μελέτη που δημοσιεύθηκε στο επιστημονικό περιοδικό Nature Mental Health και η οποία βασίστηκε σε μοντέλα επεξεργασίας του λόγου, που μάλιστα προέβλεψαν καλύτερα από τους ειδικούς το μέλλον της ψυχικής υγείας μικρών εθελοντών.

Το νέο εύρημα ανοίγει τον δρόμο για καταγραφή του λόγου παιδιών με ένα έξυπνο κινητό τηλέφωνο, ανάλυσή του από εξειδικευμένα μοντέλα και ασφαλή πρόβλεψη σχετικά με πιθανά μελλοντικά προβλήματα ψυχικής υγείας.

Η μελέτη

Συγκεκριμένα ερευνητές από το Πανεπιστήμιο Στάνφορντ χρησιμοποίησαν τέσσερα μοντέλα επεξεργασίας του λόγου προκειμένου να αξιολογήσουν συνεντεύξεις περισσότερων από 200 παιδιών ηλικίας 9 ως 13 ετών ενόσω εκείνα μιλούσαν για στρεσογόνα γεγονότα που είχαν βιώσει. Τα μοντέλα έδειξαν πολύ μεγάλη ακρίβεια στο να προβλέψουν αν αυτά τα παιδιά θα εμφάνιζαν ψυχική νόσο έως και έξι χρόνια αργότερα.

«Eίναι δυνατή η ανάπτυξη εργαλείων που θα εντοπίζουν δείκτες κινδύνου χρόνια πριν από τη διάγνωση»

Το «κλειδί» της ακριβούς πρόβλεψης ήταν το στυλ του λόγου του κάθε παιδιού (λεξιλογική επιλογή, δομή προτάσεων), το οποίο φάνηκε να παίζει μεγαλύτερο ρόλο από το περιεχόμενο των λόγων του. Με άλλα λόγια, ο τρόπος που τα παιδιά δομούσαν τις προτάσεις – για παράδειγμα το αν χρησιμοποιούσαν μικρές ενωτικές λέξεις όπως το και, το αλλά – φάνηκε να αποτελεί καλύτερο δείκτη πρόβλεψης μελλοντικών προβλημάτων ψυχικής υγείας σε σύγκριση με αυτή καθαυτή την περιγραφή του στρεσογόνου γεγονότος που έκαναν.

Εργαλεία που θα εντοπίζουν τον κίνδυνο χρόνια πριν

«Πιστεύουμε ότι αυτή η μελέτη αποδεικνύει ότι είναι δυνατή η ανάπτυξη εργαλείων που θα εντοπίζουν δείκτες κινδύνου χρόνια πριν από τη διάγνωση» ανέφερε ο Τσέις Αντονάτσι, πρώτος συγγραφέας της μελέτης, υποψήφιος διδάκτορας νευροεπιστήμης στη Σχολή Ανθρωπιστικών Επιστημών και Επιστήμης του Στάνφορντ.

Κύριος «σταθμός» η εφηβεία

Η εφηβεία είναι ένας κύριος «σταθμός» στη ζωή κατά τον οποίο αναδύονται προβλήματα όπως η κατάθλιψη και η αγχώδης διαταραχή. Μόλις αυτές οι διαταραχές εμφανιστούν, είναι δύσκολο να «εκριζωθούν», σημείωσε ο Αντονάτσι. Ετσι τα χρόνια πριν από την οριστική διάγνωση είναι πολύ σημαντικά για έγκαιρη παρέμβαση.

Οι υπάρχουσες μέθοδοι

Πρέπει να σημειωθεί ότι υπάρχουν και σήμερα κάποιες μέθοδοι για την αξιολόγηση του κινδύνου μελλοντικών προβλημάτων ψυχικής υγείας στα παιδιά, οι οποίες αφορούν κλινική αξιολόγηση αλλά και μέτρηση στο αίμα της ορμόνης του στρες κορτιζόλης, εξέταση της φυσιολογικής απόκρισης στο στρες ή και μέτρηση του μήκους των τελομερών (πρόκειται για τα προστατευτικά «καλύμματα» των χρωμοσωμάτων που κονταίνουν ταχύτερα σε συνθήκες χρόνιου στρες).

Λόγος: εργαλείο χωρίς κόστος

«Αυτοί οι παράγοντες – η κορτιζόλη, η αντίδραση στο στρες και το μήκος των τελομερών – έχουν χρησιμότητα σε ό,τι αφορά την πρόβλεψη. Ο λόγος όμως αποτελεί ένα εργαλείο χωρίς κόστος το οποίο μάλιστα μπορεί να αναλυθεί σε μεγάλη κλίμακα» σημείωσε ο Ιαν Γκότλιπ, κύριος συγγραφέας της μελέτης και καθηγητής Ψυχολογίας στο Στάνφορντ.

To εργαστήριο του καθηγητή Γκότλιπ μελετά την επίδραση του στρες στα πρώτα χρόνια της ζωής καθώς και τους τρόπους με τους οποίους το περιβάλλον διαμορφώνει την ανάπτυξη του παιδικού εγκεφάλου και αυξάνει τον κίνδυνο προβλημάτων ψυχικής υγείας. Η ερευνητική ομάδα του καθηγητή διεξήγαγε τις αναλυτικές συνεντεύξεις που περιελήφθησαν στη μελέτη στο πλαίσιο ενός μεγαλύτερου προγράμματος το οποίο παρακολουθεί νέα παιδιά επί πολλά έτη.

Αξιολόγηση από ειδικούς

Κάθε συνέντευξη ήταν μόνο ηχητική, διήρκεσε περί τις 1,5 ώρες και κάλυψε ένα εύρος θεμάτων μεταξύ των οποίων και στρεσογόνα γεγονότα. Οι συνεντεύξεις είχαν αρχικώς αξιολογηθεί από μια επιτροπή ειδικών οι οποίοι κατηγοριοποίησαν τους στρεσογόνους παράγοντες που αντιμετώπιζε το κάθε παιδί – από την οικονομική ανασφάλεια ως το διαζύγιο των γονέων και από την κακοποίηση ως την εμπειρία μιας φυσικής καταστροφής. Η αξιολόγηση αυτή είχε γίνει στο πλαίσιο του μεγάλου προγράμματος του Στάνφορντ που «τρέχει» επί μακρόν.

Ανάλυση από τέσσερα μοντέλα επεξεργασίας του λόγου

Στο πλαίσιο της νέας μελέτης οι συνεντεύξεις αναλύθηκαν από τέσσερα διαφορετικά μοντέλα επεξεργασίας του λόγου. Τα μοντέλα αυτά είχαν χρησιμοποιηθεί στο παρελθόν σε άλλες μελέτες προκειμένου να ανιχνεύονται σημάδια προβλημάτων ψυχικής υγείας στον γραπτό λόγο ενηλίκων. Καθώς τα παιδιά συνήθως δεν γράφουν τόσο πολύ όσο οι ενήλικοι, οι ερευνητές θέλησαν να ελέγξουν αν αυτά τα μοντέλα μπορούσαν να αναλύσουν με επιτυχία τον προφορικό λόγο των νεαρών συμμετεχόντων και να προβλέψουν ποιος είχε μεγαλύτερες πιθανότητες να εμφανίσει κάποια ψυχική διαταραχή ως και έξι έτη αργότερα.

Η χρήση συγκεκριμένων λέξεων ενδεικτική μελλοντικών προβλημάτων

Τα αποτελέσματα έδειξαν την προβλεπτική ισχύ της ανάλυσης του στυλ με το οποίο μιλούσε το κάθε παιδί. Μοτίβα που αφορούσαν τη χρήση συγκεκριμένων λέξεων – για παράδειγμα προσωπικές αντωνυμίες και συχνή χρήση συνδέσμων και προθέσεων – φάνηκε να είναι ενδεικτικά πιθανών μελλοντικών προβλημάτων ψυχικής υγείας.

Ο ρόλος του περιεχομένου του λόγου

Και το περιεχόμενο του λόγου του κάθε παιδιού φάνηκε να μαρτυρεί πιθανές μελλοντικές ψυχικές διαταραχές, αν και σε μικρότερο βαθμό σε σύγκριση με το στυλ. Η συχνή περιγραφή εκφάνσεων βίας (περιγραφές για χτυπήματα ή γροθιές) ή καταστάσεων κοινωνικής απομόνωσης (ολόκληρο το σχολείο είναι εναντίον μου) ήταν ενδεικτική μελλοντικών ψυχικών προβλημάτων. Στον αντίποδα αναφορές σε δραστηριότητες όπως τα αθλήματα ή οι σχολικές ομάδες ήταν ενδεικτικά ψυχικής ανθεκτικότητας. Ηταν αξιοσημείωτο ότι οι αναφορές των παιδιών σχετικά με ειδικούς ψυχικής υγείας – συμβούλους ή ψυχολόγους – αποτελούσε ένα από τα ισχυρότερα προστατευτικά σημάδια ενάντια στις ψυχικές διαταραχές.

Με «σύμμαχο» ένα έξυπνο κινητό τηλέφωνο

Τα ευρήματα αυτά, σύμφωνα με τον καθηγητή Γκότλιμπ, δείχνουν ότι στο μέλλον ο λόγος των παιδιών θα μπορεί να αποτελεί ισχυρό εργαλείο πρόβλεψης ψυχικών διαταραχών. Για να συμβεί κάτι τέτοιο βέβαια πρέπει να προηγηθεί η δοκιμή των μοντέλων επεξεργασίας του λόγυ σε μεγαλύτερο δείγμα μικρών εθελοντών. «Αν τα αποτελέσματά μας επιβεβαιωθούν, θα μπορούμε στο μέλλον να καταγράφουμε τον λόγο των παιδιών σε ένα έξυπνο κινητό τηλέφωνο, να τον αναλύουμε και να εντοπίζουμε τα παιδιά που αντιμετωπίζουν αυξημένο κίνδυνο ψυχικών διαταραχών χρόνια πριν από την εμφάνισή τους» κατέληξε ο καθηγητής.

Πηγή: Το Βήμα