Έρευνα και Ανάπτυξη: Γιατί η Ελλάδα μένει πίσω στην κούρσα της καινοτομίας

Παρά τις διακηρύξεις περί οικονομίας της γνώσης και καινοτομίας, η Ελλάδα εξακολουθεί να βρίσκεται αισθητά πίσω από τον ευρωπαϊκό μέσο όρο στις δαπάνες για Έρευνα και Ανάπτυξη (Ε&Α), έναν από τους βασικότερους δείκτες που συνδέονται με την παραγωγικότητα, την ανταγωνιστικότητα και τη μακροπρόθεσμη οικονομική ανάπτυξη. Τα στοιχεία του ΙΟΒΕ αναδεικνύουν ότι η χώρα εξακολουθεί να μην επενδύει όσο απαιτείται στη δημιουργία νέας γνώσης και τεχνολογίας, με αποτέλεσμα να διατηρεί σημαντική απόσταση από τις πιο καινοτόμες οικονομίες της Ευρωπαϊκής Ένωσης.

Το 2024 η Ελλάδα κατέλαβε την 16η θέση μεταξύ των κρατών-μελών της ΕΕ, με συνολικές δαπάνες για Έρευνα και Ανάπτυξη που αντιστοιχούσαν στο 1,54% του ΑΕΠ, έναντι 2,24% του ευρωπαϊκού μέσου όρου. Την ίδια στιγμή, η Σουηδία δαπανούσε το 3,56% του ΑΕΠ, το Βέλγιο το 3,36% και η Αυστρία το 3,26%, αναδεικνύοντας το εύρος της απόστασης που εξακολουθεί να χωρίζει την Ελλάδα από τις χώρες που πρωταγωνιστούν στην καινοτομία.

Προβληματική εικόνα για Έρευνα και Ανάπτυξη

Η εικόνα γίνεται ακόμη πιο προβληματική αν συγκριθεί η Ελλάδα όχι μόνο με την Ευρώπη αλλά και με τις μεγάλες οικονομίες διεθνώς. Η Νότια Κορέα δαπανά πλέον σχεδόν 5% του ΑΕΠ για Ε&Α, η Ιαπωνία ξεπερνά το 3%, ενώ ακόμη και η Κίνα έχει υπερβεί την Ευρωπαϊκή Ένωση, επενδύοντας 2,58% του ΑΕΠ στην έρευνα. Αντίθετα, η Ελλάδα δεν κατάφερε σε ολόκληρη την τελευταία εικοσαετία να ξεπεράσει το όριο του 1,5% του ΑΕΠ.

Η μεγαλύτερη υστέρηση εντοπίζεται στον επιχειρηματικό τομέα, ο οποίος αποτελεί τη βασική πηγή χρηματοδότησης της καινοτομίας στις ανεπτυγμένες οικονομίες. Αν και οι σχετικές δαπάνες στην Ελλάδα αυξήθηκαν από 0,15% του ΑΕΠ το 1999 σε 0,85% το 2024, εξακολουθούν να υπολείπονται του ευρωπαϊκού επιπέδου. Η διαφορά αυτή αποτυπώνει το περιορισμένο επενδυτικό ενδιαφέρον των επιχειρήσεων για δραστηριότητες υψηλής τεχνολογίας και ανάπτυξης νέων προϊόντων.

Ο δημόσιος τομέας

Αντίθετα, ο δημόσιος τομέας αποτελεί τη μοναδική κατηγορία όπου η Ελλάδα εμφανίζει καλύτερη εικόνα. Από το 2015 και μετά οι δημόσιες δαπάνες για Ε&Α ξεπερνούν τον μέσο όρο της ΕΕ, φτάνοντας το 0,30% του ΑΕΠ το 2024. Ωστόσο, αυτή η επίδοση δεν αρκεί για να αντισταθμίσει το έλλειμμα των ιδιωτικών επενδύσεων.

Υστέρηση καταγράφεται και στην τριτοβάθμια εκπαίδευση, όπου οι δαπάνες διαμορφώθηκαν στο 0,39% του ΑΕΠ το 2024, έναντι 0,48% στην Ευρωπαϊκή Ένωση. Παρότι η απόσταση έχει περιοριστεί τα τελευταία χρόνια, τα πανεπιστήμια εξακολουθούν να χρηματοδοτούνται λιγότερο από τους ευρωπαίους ανταγωνιστές τους.

Το ΙΟΒΕ επισημαίνει ότι απαιτούνται ισχυρότερα κίνητρα για την ενίσχυση της καινοτομίας στις επιχειρήσεις, όπως φορολογικές ελαφρύνσεις, επιταχυνόμενες αποσβέσεις και στοχευμένες επιδοτήσεις, καθώς και περαιτέρω ενίσχυση της έρευνας στα πανεπιστήμια. Διαφορετικά, η Ελλάδα κινδυνεύει να παραμείνει εγκλωβισμένη σε ένα παραγωγικό μοντέλο χαμηλής τεχνολογικής έντασης, τη στιγμή που οι ανταγωνιστές της επενδύουν ολοένα και περισσότερο στη γνώση και την καινοτομία.