Δημογραφικό πρόβλημα: Ποιες οι συνέπειες για την ελληνική οικονομία

Το δημογραφικό εξελίσσεται σε έναν από τους σημαντικότερους ανασταλτικούς παράγοντες για τη μακροπρόθεσμη πορεία της ελληνικής οικονομίας, όπως έδειξαν και τα στοιχεία της ΕΛΣΤΑΤ, τα οποία δημοσιοποιήθηκαν χθες. Οι αναλύσεις εγχώριων και διεθνών φορέων δείχνουν ότι η συρρίκνωση και η γήρανση του πληθυσμού δεν αποτελούν πλέον μόνο κοινωνικό πρόβλημα, αλλά έναν κρίσιμο οικονομικό κίνδυνο που επηρεάζει την ανάπτυξη, την αγορά εργασίας, το ασφαλιστικό σύστημα και τις επενδύσεις. Το δημογραφικό δεν αποτελεί απλώς ένα κοινωνικό ζήτημα. Αναδεικνύεται στον σημαντικότερο ίσως παράγοντα που θα καθορίσει τις αναπτυξιακές δυνατότητες της ελληνικής οικονομίας τις επόμενες δεκαετίες.

Η πιο άμεση συνέπεια του δημογραφικού προβλήματος είναι η μείωση του διαθέσιμου εργατικού δυναμικού. Καθώς οι γεννήσεις υποχωρούν και ο πληθυσμός σε παραγωγική ηλικία περιορίζεται, η ελληνική οικονομία καλείται να αναπτυχθεί με ολοένα λιγότερους εργαζομένους. Το ζήτημα αυτό βρέθηκε στο επίκεντρο των συζητήσεων στο 7ο OT Forum, όπου επισημάνθηκε ότι οι επιχειρήσεις ήδη αντιμετωπίζουν δυσκολίες στην εύρεση προσωπικού, ενώ η παραγωγικότητα και η ανταγωνιστικότητα της οικονομίας συνδέονται πλέον άμεσα με τις δημογραφικές εξελίξεις.

Τι είπαν οι ειδικοί για το δημογραφικό στο 7ο OT FORUM

Ειδική αναφορά στο «καυτό» αυτό ζήτημα έκανε και ο διοικητής της Τράπεζας της Ελλάδος Γιάννης Στουρνάρας, ο οποίος –μιλώντας στο 7ο OT FORUM- είπε ότι «το δημογραφικό είναι σημαντικό θέμα διότι έχει πέσει ο ρυθμός αναπαραγωγής στην Ελλάδα».

Ακόμη, συμπλήρωσε πως «το δημογραφικό εξαρτάται από το στεγαστικό διότι όταν οι νέοι άνθρωποι αναγκάζονται και ζούνε με την οικογένειά τους μέχρι αρκετά προχωρημένη ηλικία δεν είναι εύκολο να κάνουν παιδιά».

Και κατέληξε: «Βέβαια το δημογραφικό θέλει και άλλα πράγματα. Πρέπει να μπορέσουμε με μέτρα να συνδυάσουμε για τις γυναίκες την οικογενειακή ζωή με την επαγγελματική ζωή».

«Μία από τις μεγαλύτερες προκλήσεις για την Ελλάδα είναι σήμερα το δημογραφικό, καθώς δεν υπάρχει οικονομικό μέγεθος που να μην επηρεάζεται από αυτό» υπογράμμισε από την πλευρά του ο Γενικός Διευθυντής Marketing & Εταιρικής Επικοινωνίας Ομίλου Eurobank Μιχάλης Βλασταράκης.

Στο θέμα αναφέρθηκε και ο πρώην υφυπουργός Εργασίας Πάνος Τσακλόγλου, ο οποίος χαρακτήρισε το δημογραφικό παγκόσμια πρόκληση, επισημαίνοντας ότι δεν αφορά μόνο την Ελλάδα ή τις ανεπτυγμένες οικονομίες, αλλά αποτελεί ζήτημα που επηρεάζει όλο και περισσότερες χώρες. Υποστήριξε ότι η αντιμετώπισή του απαιτεί ένα ευρύτερο πλέγμα πολιτικών και όχι μόνο οικονομικά κίνητρα για τις οικογένειες.

Οι γεννήσεις στην Ελλάδα μειώθηκαν από 84.764 το 2020 σε μόλις 65.594 το 2025, καταγράφοντας πτώση σχεδόν 29,2% μέσα σε 5 χρόνια

Ανησυχητικά στοιχεία

Το πρόβλημα δεν αφορά μόνο τη μείωση του πληθυσμού. Αφορά κυρίως τη συρρίκνωση του παραγωγικού πληθυσμού, τη γήρανση της κοινωνίας και τη μεταβολή της σχέσης μεταξύ εργαζομένων και συνταξιούχων.

Τα τελευταία διαθέσιμα στοιχεία που δημοσιοποιήθηκαν χθες αποτυπώνουν την έκταση του προβλήματος. Οι γεννήσεις στην Ελλάδα μειώθηκαν από 84.764 το 2020 σε μόλις 65.594 το 2025, καταγράφοντας πτώση σχεδόν 29,2% μέσα σε 5 χρόνια. Την ίδια στιγμή οι θάνατοι ανήλθαν σε 126.916, δημιουργώντας ένα αρνητικό φυσικό ισοζύγιο άνω των 58.000 ατόμων σε ετήσια βάση.

Οι δημογραφικές προβολές που παρουσιάζονται στις πρόσφατες αναλύσεις προδιαγράφουν μια Ελλάδα με πληθυσμό κάτω από τα 9 εκατομμύρια κατοίκους έως τα μέσα του αιώνα και με αισθητά υψηλότερο ποσοστό ηλικιωμένων.

Το πρόβλημα γίνεται ήδη ορατό σε κλάδους όπως ο τουρισμός, η αγροτική παραγωγή, οι κατασκευές και η μεταποίηση, όπου οι ελλείψεις προσωπικού αποτελούν μόνιμο χαρακτηριστικό

Τα προβλήματα στην αγορά εργασίας

Η πρώτη και πιο άμεση οικονομική συνέπεια αφορά την αγορά εργασίας. Καθώς λιγότεροι νέοι εισέρχονται στην παραγωγική διαδικασία, οι επιχειρήσεις δυσκολεύονται ολοένα περισσότερο να καλύψουν τις ανάγκες τους σε ανθρώπινο δυναμικό.

Το πρόβλημα γίνεται ήδη ορατό σε κλάδους όπως ο τουρισμός, η αγροτική παραγωγή, οι κατασκευές και η μεταποίηση, όπου οι ελλείψεις προσωπικού αποτελούν μόνιμο χαρακτηριστικό. Η οικονομία καλείται να αναπτυχθεί με ολοένα λιγότερους εργαζομένους, γεγονός που περιορίζει το δυνητικό ΑΕΠ της χώρας.

Η κατάσταση αποκτά ιδιαίτερη σημασία αν ληφθεί υπόψη ότι σήμερα απασχολούνται περίπου 4,4 εκατομμύρια άτομα στην Ελλάδα, ενώ ο οικονομικά μη ενεργός πληθυσμός παραμένει κοντά στα 2,9 εκατομμύρια. Παρότι υπάρχουν ακόμη περιθώρια αύξησης της συμμετοχής γυναικών, νέων και μεγαλύτερων ηλικιών στην αγορά εργασίας, οι δημογραφικές τάσεις λειτουργούν πλέον ως μόνιμος περιορισμός για την οικονομία.

Ασφαλιστικό

Η δεύτερη μεγάλη επίπτωση αφορά το ασφαλιστικό σύστημα. Η Ελλάδα συγκαταλέγεται ήδη στις πιο γηρασμένες χώρες της Ευρώπης και η αναλογία εργαζομένων προς συνταξιούχους επιδεινώνεται σταθερά.

Σε ένα διανεμητικό σύστημα, οι εισφορές των σημερινών εργαζομένων χρηματοδοτούν τις συντάξεις των σημερινών συνταξιούχων. Όταν ο αριθμός των εργαζομένων μειώνεται και ο αριθμός των ηλικιωμένων αυξάνεται, η εξίσωση γίνεται ολοένα δυσκολότερη. Αυτό σημαίνει μεγαλύτερη δημοσιονομική πίεση, αυξημένες δαπάνες για συντάξεις και υγεία και περιορισμό των πόρων που θα μπορούσαν να κατευθυνθούν σε επενδύσεις ή κοινωνικές πολιτικές για τις νεότερες γενιές.

Λιγότερες επενδύσεις

Η δημογραφική συρρίκνωση επηρεάζει και τις επενδυτικές αποφάσεις. Οι επενδυτές αξιολογούν όχι μόνο τη σημερινή εικόνα μιας οικονομίας αλλά και τις μελλοντικές της δυνατότητες.

Μια χώρα με λιγότερους κατοίκους, μικρότερο εργατικό δυναμικό και χαμηλότερη εσωτερική κατανάλωση αποτελεί λιγότερο ελκυστική αγορά σε βάθος χρόνου. Για τον λόγο αυτό η αύξηση της παραγωγικότητας αναδεικνύεται σε βασική προϋπόθεση διατήρησης της ανάπτυξης. Οι επιχειρήσεις θα χρειαστεί να επενδύσουν περισσότερο σε τεχνολογία, αυτοματοποίηση, ψηφιακά εργαλεία και αναβάθμιση δεξιοτήτων ώστε να παράγουν περισσότερο με λιγότερους εργαζομένους.

Δεν είναι τυχαίο ότι στο 7ο OT Forum η συζήτηση για το δημογραφικό συνδέθηκε άμεσα με την ανάγκη αύξησης των επενδύσεων και της παραγωγικότητας, καθώς αυτά θεωρούνται τα βασικά αντίβαρα στη μείωση του πληθυσμού.