Αποκαλυπτήρια μαρμάρινης αναμνηστικής πλάκας στη μνήμη του Σωτήρη Ντάσιου (φώτο)

Σε κλίμα συγκίνησης και σεβασμού πραγματοποιήθηκαν τα αποκαλυπτήρια της μαρμάρινης αναμνηστικής πλάκας στην οδό Σωτήρη Ντάσιου στον Τύρναβο, τιμώντας τη μνήμη του Τυρναβίτη αγωνιστή και ενός εκ των διακοσίων εκτελεσμένων κομμουνιστών της Καισαριανής την Πρωτομαγιά του 1944.

Στην τελετή παρευρέθηκαν οι πρώην δήμαρχοι Τυρνάβου Σταύρος Δόβας και Χρήστος Κιτσίδης, αντιδήμαρχοι και δημοτικοί σύμβουλοι, εκπρόσωποι φορέων και συλλόγων, συγγενείς του Σωτήρη Ντάσιου, και πολίτες του Τυρνάβου οι οποίοι απέτισαν φόρο τιμής σε έναν άνθρωπο που συνέδεσε το όνομά του με τους εργατικούς και κοινωνικούς αγώνες του τόπου.

Την εκδήλωση άνοιξε η αντιδήμαρχος Πολιτισμού Ευγενία Μαμανού, ενώ ιδιαίτερα συγκινητικός ήταν ο χαιρετισμός που απηύθυνε ο μαθητής του Κοινωνικού Φροντιστηρίου Παναγιώτης Αντωνόπουλος, ο οποίος είχε ασχοληθεί με τη ζωή και τη δράση του Σωτήρη Ντάσιου στο πλαίσιο σχολικής εργασίας.

Όπως ανέφερε χαρακτηριστικά:

«Μέσα από τη σχολική μου εργασία γνώρισα καλύτερα τον άνθρωπο και την ιστορία του. Έμαθα για τη ζωή του, τη δράση του και την προσφορά του και κατάλαβα πόσο σημαντικό είναι να γνωρίζουμε τους ανθρώπους που άφησαν το δικό τους αποτύπωμα στον τόπο μας. Πιστεύω ότι είναι πολύ σημαντικό οι νέοι άνθρωποι να γνωρίζουμε την ιστορία του τόπου μας. Μέσα από αυτήν μαθαίνουμε καλύτερα ποιοι είμαστε, από πού ερχόμαστε και ποιες αξίες μάς συνδέουν με τις προηγούμενες γενιές».

Την κεντρική ομιλία έκανε ο Δήμαρχος Τυρνάβου Στέλιος Τσικριτσής, ο οποίος αναφέρθηκε στη σημασία της ιστορικής μνήμης και στη σημασία της διατήρησής της, τονίζοντας μεταξύ άλλων:

«Οι δρόμοι μιας πόλης δεν είναι μόνο σημεία της καθημερινότητας. Είναι και φορείς μνήμης. Είναι οι τόποι όπου η ιστορία συναντά τη ζωή των ανθρώπων και οι προηγούμενες γενιές συναντούν τις επόμενες».

Ο Δήμαρχος αναφέρθηκε εκτενώς στη ζωή και τη δράση του Σωτήρη Ντάσιου, στους κοινωνικούς και συνδικαλιστικούς αγώνες της εποχής, καθώς και στη συμβολή του στο εργατικό και αγροτικό κίνημα του Τυρνάβου.

Ιδιαίτερη αναφορά έγινε στην περίοδο του λεγόμενου «Κόκκινου Κοινοτικού Συμβουλίου» του Τυρνάβου και στο κοινωνικό έργο που υλοποιήθηκε προς όφελος των λαϊκών στρωμάτων της πόλης, καθώς και στις διώξεις που υπέστησαν οι πρωτοπόροι αγωνιστές της εποχής.

Ο Στέλιος Τσικριτσής υπογράμμισε επίσης ότι ο Σωτήρης Ντάσιος υπήρξε πολιτικός κρατούμενος της δικτατορίας της 4ης Αυγούστου, παραδόθηκε στους κατακτητές κατά την περίοδο της Κατοχής και κατέληξε στο στρατόπεδο Χαϊδαρίου, απ’ όπου οδηγήθηκε για εκτέλεση μαζί με άλλους 199 αγωνιστές στο Σκοπευτήριο της Καισαριανής την Πρωτομαγιά του 1944.

Όπως χαρακτηριστικά ανέφερε:

«Από τη σημερινή τελετή δεν κρατούμε μόνο τη θυσία του Σωτήρη Ντάσιου. Κρατούμε και τη ζωή του. Τη δράση του. Την πίστη του στις ιδέες του. Την αφοσίωσή του στους ανθρώπους του μόχθου. Κρατούμε την παρακαταθήκη μιας γενιάς που σημάδεψε την ιστορία του Τυρνάβου και της πατρίδας μας».

Ολοκληρώνοντας την εκδήλωση, ο Δήμαρχος τόνισε ότι η αποκάλυψη της αναμνηστικής πλάκας αποτελεί μια ελάχιστη πράξη τιμής και ιστορικής δικαίωσης, αλλά και μια παρακαταθήκη γνώσης και μνήμης για τις νεότερες γενιές.

Κάτω από το παρατεταμένο χειροκρότημα των παρισταμένων ακολούθησε η αποκάλυψη της μαρμάρινης επιγραφής από τον Δήμαρχο Τυρνάβου και τους συγγενείς του Σωτήρη Ντάσιου. Στη συνέχεια κατατέθηκαν κόκκινα γαρύφαλλα στη μνήμη του αγωνιστή, ενώ η εκδήλωση ολοκληρώθηκε με την τήρηση ενός λεπτού σιγής.

Ολόκληρη η ομιλία του Δημάρχου, Στέλιου Τσικριτσή:

Αγαπητοί συμπολίτες και συμπολίτισσες,
εκπρόσωποι φορέων και συλλόγων,
Αγαπητοί συγγενείς του Σωτήρη Ντάσιου,

Στεκόμαστε σήμερα σε έναν δρόμο που για τους περισσότερους είναι ένα σημείο της καθημερινότητας. Ένας δρόμος που διασχίζουμε πηγαίνοντας στη δουλειά μας, στις υποχρεώσεις μας, στις συναντήσεις μας. Όμως οι δρόμοι μιας πόλης είναι και φορείς μνήμης. Είναι οι τόποι όπου η ιστορία συναντά τη ζωή των ανθρώπων. Είναι τα σημεία ακόμα όπου οι προηγούμενες γενιές συναντούν τις επόμενες.
Η οδός Σωτήρη Ντάσιου είναι ένας δρόμος που φέρει το όνομα ενός ανθρώπου ο οποίος συνδέθηκε ανάμεσα σε τόσους άλλους αγωνιστές και αγωνίστριες, με τους κοινωνικούς και πολιτικούς αγώνες του τόπου μας. Ενός ανθρώπου που γεννήθηκε, μεγάλωσε και έζησε εδώ. Ενός ανθρώπου που αφιέρωσε τη ζωή του στην υπεράσπιση των εργαζόμενων και των φτωχών λαϊκών στρωμάτων της εποχής του. Ενός ανθρώπου που γνώρισε τη φυλακή, τις διώξεις, και δίνοντας το πιο πολύτιμο αγαθό: τη ζωή του για να ξημερώσουν καλύτερες μέρες στον τόπο μας.
Σήμερα, με την αποκάλυψη αυτής της μαρμάρινης πλάκας, προσθέτουμε στο μέτρο που μας αναλογεί, έναν ακόμη κρίκο στην αλυσίδα της ιστορικής μνήμης του Τυρνάβου. Μιας μνήμης που ανήκει σε ολόκληρη την πόλη. Στην ιστορία της, στο παρόν, όμως και το μέλλον της.

Συνδημότες και συνδημότισσες,
Για να κατανοήσουμε ποιος πραγματικά ήταν ο Σωτήρης ο Ντάσιος, δεν αρκεί να σταθούμε μόνο στην τελευταία πράξη της ζωής του. Πρέπει να επιστρέψουμε αρκετά πίσω. Στον Τύρναβο που μετά την απελευθέρωση και ενσωμάτωση στο ελληνικό κράτος, άλλαζε γρήγορα. Όπου οι κοινωνικές ανισότητες ήταν μεγάλες, όπου οι εργάτες γης, οι αγρότες, οι μικροκαλλιεργητές, οι αμπελουργοί, τα φτωχά νοικοκυριά έδιναν καθημερινό αγώνα για την επιβίωσή τους.
Ήταν η εποχή που η Οκτωβριανή Επανάσταση του 1917 συγκλόνιζε τον κόσμο, αποτελώντας ένα γεγονός που δημιούργησε νέες προσδοκίες και νέες αναζητήσεις. Την επόμενη χρονιά ιδρύθηκε το Σοσιαλιστικό Εργατικό Κόμμα Ελλάδας- ΣΕΚΕ, με τις νέες ιδέες να φτάνουν και να αγκάλιαζουνν όλα τα καταπιεζόμενα στρώματα.
Ό,τι η φτώχεια, η εκμετάλλευση και η κοινωνική αδικία δεν ήταν φυσικά φαινόμενα. Και το όραμα για μια ανώτερη κοινωνία, χωρίς εκμετάλλευση και καταπίεση.
Ο Σωτήρης Ντάσιος ανήκε ακριβώς σε αυτή τη γενιά. Ήταν από εκείνους τους πρώτους, που αφιέρωσαν τη ζωή και τη δράση τους για να καρπίσει στον Τύρναβο ο πρώτος σοσιαλιστικός σπόρος.
Και υπήρξε πρωταγωνιστής. Βρέθηκε μπροστάρης στα μεγάλα γεγονότα της εποχής. Ως πρωτεργάτης, αναδείχθηκε πρόεδρος του Συνδικάτου Εργατών Γης και συνδέθηκε στενά με τους αγώνες των εργαζομένων και των φτωχών αγροτών.
Ήταν ο τρίτος από τα δώδεκα παιδιά του Θανάση Ντάσιου και της Ουρανίας. Η καταγωγή της οικογένειας που είχαν το παρατσούκλι «Κατσαρός», ήταν από το Δομένικο Ελασσόνας. Ο Σωτήρης γεννήθηκε το 1907 στον Τύρναβο. Ο πατέρας του είχε πάει μετανάστης στην Αμερική για να βοηθήσει την οικογένειά του. Ο ίδιος από νεαρή ηλικία ανέπτυξε έντονη συνδικαλιστική και πολιτική δράση, συνδέθηκε με τους πρώτους κομμουνιστικούς πυρήνες της περιοχής.
Εν τω μεταξύ, η διεθνής οικονομική κρίση του 1929 είχε επιδεινώσει δραματικά τα ήδη μεγάλα προβλήματα. Οι τιμές των αγροτικών προϊόντων είχαν καταρρεύσει, η ανεργία αυξήθηκε, η φτώχεια επεκτάθηκε. Για χιλιάδες οικογένειες στην επαρχία Τυρνάβου η καθημερινότητα δυσκόλευε όλο και πιο πολύ. Μέσα σε αυτό το περιβάλλον οι κοινωνικοί αγώνες αποκτούν μεγαλύτερη ένταση. Τα αιτήματα για γη, για δουλειά, για μεροκάματα, για προστασία των αγροτών από τα χρέη και την τοκογλυφία, για κοινωνική πρόνοια και περίθαλψη αποκτούν μαζικά χαρακτηριστικά.
Ο Τύρναβος υπήρξε ένα από τα σημαντικότερα κέντρα ταξικών αγώνων και συγκρούσεων, πανελλαδικά. Συνέχεια όλης αυτής της πορείας ήταν η εκλογή του λεγόμενου «Κόκκινου Κοινοτικού Συμβουλίου» το 1934. Πρόκειται για ένα από τα πιο ενδιαφέροντα αλλά και λιγότερο γνωστά κεφάλαια της τοπικής μας ιστορίας. Την εποχή εκείνη, μαζί με άλλες πόλεις και χωριά, όπως η Καβάλα, η Ξάνθη, οι Σέρρες, η Τσαριτσάνη, ο Αμπελώνας, ο Τύρναβος εξέλεξε μια κοινοτική διοίκηση που εξέφραζε τα λαϊκά στρώματα της πόλης.

Η εφημερίδα Ελευθερία Λάρισας έγραφε στις 15/2/1934 για τα αποτελέσματα των εκλογών στον Τύρναβο «Ούτω εξελέγησαν εκ του κομμουνιστικού ψηφοδελτίου οι Κ. Σιάρακας, Αν. Καρασούλας, Δημ. Στάθης ή Γκίμας, Κ. Αρίδας, Δ. Μουκούλης, Αθ. Κάπρας, Ν. Μαντηλάς, Β. Χατζημητσοβίτης, Γεδεών Λουλές, Θεοφ. Χατζηρεπάνης…».

Η σημασία αυτής της εκλογής ως συνέχεια της δράσης των πρωτοπόρων αγωνιστών και κομμουνιστών του Τυρνάβου αποτυπώθηκε και στο έργο που ακολούθησε, καθώς μέσα σε σύντομο χρονικό διάστημα το Κοινοτικό Συμβούλιο προχώρησε σε σειρά μέτρων ανακούφισης των κατοίκων.

Αρχικά με Πρόεδρο τον Κώστα Αρίδα και στη συνέχεια με τον Τάσο Καρασούλα, το κοινοτικό προχώρησε στην κατάργηση φόρου εισαγωγής προϊόντων, χορήγησε επιδόματα ύψους 50.000 δραχμών σε ανέργους και άπορους, προχώρησε σε αύξηση της ιατροφαρμακευτικής περίθαλψης σε 4.500 δραχμών/μήνα έναντι 2.500, έλαβε μέριμνα για τις παιδικές εξοχές, ενίσχυσε τον εργατοαγροτικό αθλητισμό, εκτέλεσε αρδευτικό έργο για τους Κηπουρούς σε Καμπύλαγα – Αμάρ, κατάργησε τον φόρο αγροφυλακής, προχώρησε σε σχολικά έργα και επιδιόρθωση σχολείων, προέβη σε επισκευή της γέφυρας της Τούμπας. Θέσπισε την παραμονή των ίδιων κοινοτικών υπαλλήλων χωρίς αλλαγές στους μισθούς τους και με 8ωρη εργασία. Μερίμνησε για αποζημίωση αγροτών για καταστροφές από χαλαζοπτώσεις, έλαβε αποφάσεις για καθορισμό ακριβούς μεροκάματου ανάλογα με την εργασία. Προχώρησε σε αναγνώριση στο σωματείο ακόμα και ξένων εργατών με ισότιμα μεροκάματα, κάτι που μέχρι τότε δεν υπήρχε.

Όλα αυτά σε μια εποχή όπου η κοινωνική πολιτική ήταν σχεδόν άγνωστη έννοια.

Ακριβώς γι’ αυτό το λόγο η δράση του βρέθηκε στο στόχαστρο. Οι διώξεις ήταν συνεχείς. Οι δίκες διαδέχονταν η μία την άλλη. Οι πιέσεις από τις κρατικές αρχές ήταν ασφυκτικές. Ο ίδιος ο Σωτήρης Ντάσιος βρέθηκε επανειλημμένα αντιμέτωπος με δικαστήρια και διώξεις για τη συνδικαλιστική και πολιτική του δράση.

Χαρακτηριστικά σε δίκη που σύρθηκε ο νεοεκλεγείς τότε πρόεδρος της κοινότητας Κώστας Αρίδας, κοινοτικοί σύμβουλοι αλλά και ο ίδιος ο Σωτήρης Ντάσιος, με αφορμή την οποία εκατοντάδες Τυρναβίτες βρέθηκαν στο πλευρό τους. Περίπου διακόσιοι πενήντα άνθρωποι βρίσκονταν μέσα στην αίθουσα του δικαστηρίου και άλλοι τριακόσιοι έξω από αυτήν. Μέσα σε ελάχιστο χρόνο συγκέντρωσαν, με δημόσιο έρανο, το ποσό που απαιτούνταν για να εξαγοραστεί η ποινή. Ήταν μια πράξη αλληλεγγύης που φανερώνει τη βαθιά σχέση εμπιστοσύνης ανάμεσα στους ανθρώπους αυτούς και στην κοινωνία του Τυρνάβου.

Τα επόμενα χρόνια οι συνθήκες γίνονται ακόμη πιο δύσκολες. Η τεταρτοαυγουστιανή δικτατορία καθαίρεσε όλα τα δημοτικά και κοινοτικά συμβούλια που του ήταν «επικίνδυνα» -φυσικά μεταξύ των άλλων και του Τυρνάβου- αντικαθιστώντας τα από τις λεγόμενες «Διοικούσες Επιτροπές». Για τον Τύρναβο κομβικό ήταν το γεγονός ότι από τον Μάρτιο του 1935 το Κοινοτικό Συμβούλιο Τυρνάβου και ο Πρόεδρός του Κώστας Αρίδας διατελούσε σε καθεστώς αναστολής…

Την ίδια περίοδο η δικτατορία εντείνει ένα καθεστώς πολιτικών διώξεων, λογοκρισίας, συλλήψεων και εξοριών. Ο Σωτήρης Ντάσιος ως πρωτοπόρος συνδικαλιστής συλλαμβάνεται και φυλακίζεται στην Ακροναυπλία μαζί με εκατοντάδες άλλους πολιτικούς κρατούμενους.

Με την είσοδο των γερμανικών στρατευμάτων στην Ελλάδα, οι κρατούμενοι αυτοί παραδόθηκαν από τις ελληνικές αρχές στους Ιταλούς και στη συνέχεια στους Γερμανούς κατακτητές. Έτσι βρέθηκαν από την Ακροναυπλία, και τους άλλους τόπους εξορίας στα στρατόπεδα κράτησης και τελικά στο Χαϊδάρι, παραμένοντας όμηροι επί χρόνια στα χέρια των κατακτητών.

Την ίδια ώρα, σε ολόκληρη τη χώρα αναπτυσσόταν η μεγάλη ΕΑΜική Εθνική Αντίσταση, με τον ΕΛΑΣ να δίνει καθημερινές μάχες απέναντι στις δυνάμεις κατοχής.

Ο Σωτήρης Ντάσιος με το που έκλεισε η Ακροναυπλία, μεταφέρθηκε στη Λάρισα και τέλη του 1943 μεταφέρθηκε στο Χαϊδάρι, που αποτέλεσε τον προθάλαμο του θανάτου για εκατοντάδες αγωνιστές.

Και έτσι φτάνουμε στην Πρωτομαγιά του 1944.

Στην Καισαριανή.

Στην εκτέλεση των διακοσίων κομμουνιστών.

Σε μία από τις πιο συγκλονιστικές στιγμές της νεότερης ελληνικής ιστορίας.

Ανάμεσα στους διακόσιους εκτελεσμένους βρίσκεται και ο Σωτήρης Ντάσιος. Ένας άνθρωπος που περπάτησε σε αυτούς εδώ τους δρόμους. Και βρέθηκε να αποτελεί μέρος ενός γεγονότος που χαράχτηκε ανεξίτηλα στη συλλογική μνήμη του ελληνικού λαού.

Πριν από λίγους μήνες, η δημοσιοποίηση των φωτογραφιών των διακοσίων κομμουνιστών της Καισαριανής συγκίνησε ολόκληρη τη χώρα. Δεν αποκάλυψε ένα άγνωστο γεγονός. Γνωρίζαμε την ιστορία. Γνωρίζαμε τα ονόματα. Γνωρίζαμε τη θυσία τους. Όμως οι φωτογραφίες έδωσαν ξανά πρόσωπο στη μνήμη. Μας επέτρεψαν να αντικρίσουμε τα βλέμματά τους. Να δούμε ανθρώπους νέους, ανθρώπους αποφασισμένους, ανθρώπους που γνώριζαν τι τους περίμενε αλλά παρέμειναν όρθιοι μέχρι το τέλος.

Ανάμεσα σε αυτά τα πρόσωπα ήταν και ο Ντάσιος. Και γι’ αυτό η σημερινή τελετή είναι ακόμη πιο φορτισμένη. Γιατί εδώ, σε αυτόν τον δρόμο, η ιστορία αποκτά ξανά πρόσωπο. Παύει να είναι μια χρονολογία σε ένα βιβλίο. Παύει να είναι μια επιγραφή σε ένα μνημείο.

Σήμερα ο Δήμος Τυρνάβου επιτελεί ένα χρέος, προσθέτοντας ακόμη ένα στοιχείο ιστορικής μνήμης, ώστε οι επόμενες γενιές να γνωρίζουν ποιος ήταν ο άνθρωπος που τιμά η πόλη μας. Γιατί η μνήμη δεν είναι μόνο υποχρέωση απέναντι στους νεκρούς. Είναι υποχρέωση απέναντι στους ζωντανούς. Είναι υποχρέωση απέναντι στα παιδιά μας, που πρέπει να γνωρίζουν την ιστορία του τόπου τους και τους ανθρώπους που τη διαμόρφωσαν.

Από τη σημερινή τελετή δεν κρατούμε μόνο τη θυσία του Σωτήρη Ντάσιου. Κρατούμε και τη ζωή του. Τη δράση του. Την πίστη του στις ιδέες του. Την αφοσίωσή του στους ανθρώπους του μόχθου. Κρατούμε την παρακαταθήκη μιας γενιάς που σημάδεψε την ιστορία του Τυρνάβου και της πατρίδας μας.

Αιωνία η μνήμη του Σωτήρη Ντάσιου. Αθάνατος!

Δείτε φωτογραφίες: