Χωροταξικό: Νέες προτεραιότητες για τη βιομηχανική γη

Κρίσιμες επενδύσεις υψηλής τεχνολογίας (όπως data centers) και  δραστηριότητες που σχετίζονται με την επάρκεια και επεξεργασία κρίσιμων πρώτων υλών αποτελούν προτεραιότητα για το νέο Ειδικό Χωροταξικό Πλαίσιο της Βιομηχανίας, το οποίο ετέθη σε δημόσια διαβούλευση από το υπουργείο Περιβάλλοντος και Ενέργειας (ΥΠΕΝ) έως τις 10 Ιουλίου.

Το προτεινόμενο πλαίσιο για το χωροταξικό

Το προτεινόμενο πλαίσιο επιχειρεί να ευθυγραμμιστεί με τις νέες ευρωπαϊκές βιομηχανικές στρατηγικές και να ενισχύσει τον ρόλο της χώρας σε τομείς αιχμής και στρατηγικής σημασίας, αναθεωρώντας ριζικά το μοντέλο που είχε υιοθετηθεί το 2008 και μετατοπίζοντας το κέντρο βάρους από τη διάχυτη και αποσπασματική χωροθέτηση προς έναν πιο συγκεντρωμένο και οργανωμένο παραγωγικό χάρτη.

Μία στις τρεις εκτός σχεδίου: ο «κόφτης» στη νέα βιομηχανία

Κυρίαρχη επιλογή αποτελεί η ενίσχυση των οργανωμένων υποδοχέων βιομηχανικών δραστηριοτήτων και η σταδιακή αποθάρρυνση της εκτός σχεδίου εγκατάστασης. Η κατεύθυνση αποτυπώνεται στον στόχο της επόμενης 15ετίας που θέλει μόλις το 1/3 των νέων βιομηχανικών μονάδων να εξακολουθεί να χωροθετείται εκτός οργανωμένων περιοχών, όταν στο παρελθόν το ποσοστό αυτό προσέγγιζε το 80%. Παράλληλα, αναγνωρίζεται ο πρωταγωνιστικός ρόλος της Αττικής και της Θεσσαλονίκης ως δύο ισχυρών μητροπολιτικών βιομηχανικών πυρήνων, με τους «δορυφόρους» τους να συγκροτούν ενιαία παραγωγικά συστήματα.

57.000 στρέμματα πάρκα έως το 2032

Το σχέδιο προβλέπει την ανάπτυξη περίπου 57.000 στρεμμάτων νέων οργανωμένων υποδοχέων έως το 2032, ενώ η προστιθέμενη αξία της μεταποίησης εκτιμάται ότι θα ενισχυθεί κατά περίπου 11,1 δισ. ευρώ σε σχέση με το 2022. Στο επίκεντρο βρίσκεται η μετάβαση σε ένα ρυθμισμένο και λειτουργικό χωροταξικό υπόδειγμα για τον νέο χάρτη της βιομηχανίας.

Προτεραιότητα σε επενδύσεις υψηλής τεχνολογίας και κρίσιμων πρώτων υλών

Ειδικότερα, στο νέο χωροταξικό πλαίσιο προωθείται ευνοϊκή και κατά προτεραιότητα μεταχείριση των επενδύσεων υψηλής τεχνολογίας και των βιομηχανικών επενδύσεων μείζονος σημασίας για την εθνική οικονομία και την πράσινη μετάβαση. Πρόκειται για κατηγορίες έργων που συνδέονται με τη στρατηγική ανταγωνιστικότητα της χώρας και της Ευρωπαϊκής Ένωσης, και για τον λόγο αυτό η εγκατάσταση, ο εκσυγχρονισμός και η επέκτασή τους αξιολογούνται ιδιαίτερα ευνοϊκά, υπό την προϋπόθεση βελτίωσης της περιβαλλοντικής τους επίδοσης. Ιδιαίτερη έμφαση δίνεται σε περιοχές που διαθέτουν συγκέντρωση γνώσης, ερευνητικών υποδομών και εξειδικευμένου ανθρώπινου δυναμικού, όπου η χωροθέτηση τέτοιων επενδύσεων θεωρείται πιο αποδοτική.

Στο νέο χωροταξικό πλαίσιο προωθείται ευνοϊκή και κατά προτεραιότητα μεταχείριση των επενδύσεων υψηλής τεχνολογίας και των βιομηχανικών επενδύσεων μείζονος σημασίας για την εθνική οικονομία και την πράσινη μετάβαση

Στο ίδιο πλαίσιο εντάσσονται και οι στρατηγικές επενδύσεις για την αυτονομία της ΕΕ που αφορούν κρίσιμες πρώτες ύλες, τεχνολογίες μηδενικών εκπομπών, φαρμακευτική παραγωγή, ημιαγωγούς, αμυντικά συστήματα και βιομηχανίες στρατηγικού χαρακτήρα.

Οι επενδύσεις αυτές χαρακτηρίζονται ως έργα υπέρτερου δημόσιου συμφέροντος και αντιμετωπίζονται αναλόγως στις διαδικασίες αδειοδότησης και χωροθέτησης. Παράλληλα, προβλέπεται η κατά προτεραιότητα ανάπτυξη δημόσιων υποδομών στις περιοχές όπου εγκαθίστανται τέτοιες δραστηριότητες, ώστε να ενισχύεται η λειτουργικότητα των βιομηχανικών οικοσυστημάτων.

«Στροφή» σε επιχειρηματικά πάρκα

Η εγκατάσταση βιομηχανικών μονάδων εκτός σχεδίου δεν καταργείται, αλλά εντάσσεται σε ένα αυστηρότερο και μεταβατικό πλαίσιο έως την ολοκλήρωση του πολεοδομικού σχεδιασμού. Η χωροθέτηση επιτρέπεται μόνο εφόσον συμβαδίζει με τα υφιστάμενα χωροταξικά και περιβαλλοντικά κριτήρια, ενώ κάθε περίπτωση θα εξετάζεται εξατομικευμένα.

Ιδιαίτερη μέριμνα δίνεται στις ζώνες γύρω από οικισμούς και τις πόλεις, όπου θα επιτρέπεται μόνο εκσυγχρονισμός υφιστάμενων μονάδων και όχι νέα διάχυτη ανάπτυξη

Κεντρική ρύθμιση αποτελεί η αύξηση της ελάχιστης αρτιότητας στα 10 στρέμματα στις περισσότερες περιοχές, καθώς και η μείωση της κάλυψης στο 20% για βιομηχανικές εγκαταστάσεις και στο 30% για logistics. Σε ειδικές περιπτώσεις το «ψαλίδι» στην κάλυψη μπορεί να φτάσει στο 40% όπως σε ειδικές αποθήκες και δεξαμενές.

Ιδιαίτερη μέριμνα δίνεται στις ζώνες γύρω από οικισμούς και τις πόλεις, όπου θα επιτρέπεται μόνο εκσυγχρονισμός υφιστάμενων μονάδων και όχι νέα διάχυτη ανάπτυξη. Παράλληλα, για περιοχές με ήδη καθορισμένες ζώνες βιομηχανίας ή εφοδιαστικής, θεσπίζονται μεταβατικοί κανόνες έως την έγκριση Τοπικών ή Ειδικών Πολεοδομικών Σχεδίων. Μετά την ολοκλήρωσή τους, οι όροι θα καθορίζονται οριστικά, με προσαρμογή στις ιδιαιτερότητες κάθε περιοχής.

Πού μπαίνει «κόκκινη γραμμή» για τη βιομηχανία

Η χωροθέτηση βιομηχανικών και μεταποιητικών δραστηριοτήτων απαγορεύεται σε περιοχές αυστηρής περιβαλλοντικής και πολιτιστικής προστασίας. Σε αυτές περιλαμβάνονται αρχαιολογικές ζώνες Α’, εθνικοί δρυμοί, πυρήνες Natura 2000, υγρότοποι διεθνούς σημασίας, αναδασωτέες εκτάσεις και διατηρητέα οικοσυστήματα κλπ. Παράλληλα, περιορίζονται βαριές ή υψηλής όχλησης εγκαταστάσεις σε ευαίσθητες περιοχές, ενώ συνεκτιμώνται ζώνες ύδρευσης, δάση και περιοχές αυξημένου κινδύνου.

Οικονομικά κίνητρα για στροφή προς οργανωμένους υποδοχείς

Για την ενίσχυση της εγκατάστασης σε οργανωμένες βιομηχανικές περιοχές προβλέπεται πλέγμα κινήτρων οικονομικού και θεσμικού χαρακτήρα. Δημόσια χρηματοδότηση υποδομών, ένταξη σε αναπτυξιακά εργαλεία και απλοποιημένες διαδικασίες αδειοδότησης συνθέτουν το βασικό πλαίσιο.

Παράλληλα, οι φορείς διαχείρισης αποκτούν ενισχυμένο ρόλο εποπτείας και συμμόρφωσης, ενώ καθορίζονται σαφείς συντελεστές αξιοποίησης γης. Στόχος είναι η επιτάχυνση επενδύσεων, η μείωση γραφειοκρατίας και η μετάβαση από τη διάσπαρτη ανάπτυξη σε οργανωμένα, λειτουργικά βιομηχανικά οικοσυστήματα.

Αττική – Θεσσαλονίκη: οι επεκτάσεις των δύο μητροπολιτικών πυλώνων της βιομηχανίας

Το νέο πλαίσιο αναγνωρίζει ρητά τον καθοριστικό ρόλο της Αττικής και της Θεσσαλονίκης ως δύο μητροπολιτικών βιομηχανικών πυρήνων που συγκεντρώνουν το μεγαλύτερο μέρος της μεταποιητικής δραστηριότητας και της οικονομικής παραγωγής της χώρας. Οι δύο περιοχές  αντιμετωπίζονται  ως ευρύτερα συστήματα επιρροής που εκτείνονται σε γειτονικές περιφερειακές ζώνες.

H Μητροπολιτική Περιοχή της Αθήνας επεκτείνεται σε τμήματα της Κορινθίας, της Βοιωτίας και της Χαλκίδας, δημιουργώντας ένα ενιαίο παραγωγικό τόξο

Έτσι, προβλέπεται ότι η Μητροπολιτική Περιοχή της Αθήνας επεκτείνεται σε τμήματα της Κορινθίας (βορείως και νοτίως του Ισθμού), της Βοιωτίας  (το μισό νοτιότερο τμήμα) και της Χαλκίδας (την άμεση ζώνη της πόλης), δημιουργώντας ένα ενιαίο παραγωγικό τόξο. Αντίστοιχα, η Θεσσαλονίκη διαμορφώνει έναν δεύτερο βόρειο άξονα που περιλαμβάνει περιοχές του Κιλκίς, της Πέλλας, της Ημαθίας και της Χαλκιδικής. Οι δύο αυτοί πόλοι λειτουργούν ως βασικοί υποδοχείς βιομηχανίας, logistics και τεχνολογικών επενδύσεων.

Ιδιαίτερη προτεραιότητα δίνεται στην εξυγίανση υφιστάμενων άτυπων βιομηχανικών συγκεντρώσεων και στη μετεγκατάσταση μονάδων σε οργανωμένα επιχειρηματικά πάρκα

Ιδιαίτερη προτεραιότητα δίνεται στην εξυγίανση υφιστάμενων άτυπων βιομηχανικών συγκεντρώσεων και στη μετεγκατάσταση μονάδων σε οργανωμένα επιχειρηματικά πάρκα. Για τις νέες χωροθετήσεις προτείνεται η αποφυγή ανάπτυξης μεγάλων μεμονωμένων μονάδων, εκτός από επενδύσεις που αφορούν έργα υψηλής τεχνολογίας, στρατηγικών επενδύσεων ή δραστηριοτήτων που απαιτούν άμεση πρόσβαση σε λιμένες και δίκτυα συνδυασμένων μεταφορών.

Οι εξαιρέσεις αυτές αφορούν κρίσιμες πρώτες ύλες, τεχνολογίες αιχμής, αμυντική βιομηχανία και logistics που λειτουργούν ως κόμβοι εθνικής εφοδιαστικής αλυσίδας. Σε κάθε περίπτωση, οι συγκεκριμένες επενδύσεις θα αντιμετωπίζονται ως υπέρτερου δημόσιου συμφέροντος.

Περιφερειακή βιομηχανία πολλαπλών ταχυτήτων

Η νέα χωροταξική προσέγγιση διαφοροποιεί την υπόλοιπη χώρα (εκτός Αττικής – Θεσσαλονίκης) σε ομάδες περιφερειακής ανάπτυξης, με στόχο την εξισορρόπηση των ανισοτήτων και την ενίσχυση των τοπικών παραγωγικών δυνατοτήτων. Η Ομάδα Β (περιφερειακές ενότητες Βοιωτίας, Εύβοιας, Μαγνησίας, Λάρισας, Αχαΐας, Ηρακλείου, Ιωαννίνων,  Φθιώτιδας, Ροδόπης, Μεσσηνίας, Έβρου, Αρκαδίας, Κιλκίς, Ημαθίας, Καβάλας) περιλαμβάνει περιοχές με ήδη ανεπτυγμένη βιομηχανική δραστηριότητα, όπου επιδιώκεται περαιτέρω εκσυγχρονισμός, αναβάθμιση υποδομών και εξυγίανση άτυπων συγκεντρώσεων.

Η Ομάδα Γ αφορά περιοχές με λιγότερο ανεπτυγμένη αλλά δυναμική βάση (περιφερειακές ενότητες Χανίων, Κοζάνης, Δράμας, Πιερίας, Κορινθίας, Ρεθύμνου, Σερρών, Πρέβεζας, Αιτωλοακαρνανίας, Άρτας, Τρικάλων, Καρδίτσας, Αργολίδας, Θεσπρωτίας και Ξάνθης). Σε αυτές προωθούνται κίνητρα εγκατάστασης, νέα επιχειρηματικά πάρκα αλλά και περιορισμός της εκτός σχεδίου δόμησης. Παράλληλα, ενισχύεται η δυνατότητα χωροθέτησης μεγάλων μεμονωμένων μονάδων όπου δεν υπάρχουν οργανωμένοι υποδοχείς.

Τέλος, η Ομάδα Δ περιλαμβάνει όλες τις νησιωτικές (πλην Ηρακλείου, Χανίων και Ρεθύμνου Κρήτης) και 9 λιγότερο ανεπτυγμένες περιοχές (Γρεβενών, Πέλλας, Φλώρινας, Ηλείας, Χαλκιδικής, Καστοριάς, Λακωνίας, Ευρυτανίας, Φωκίδας). Σε αυτές προωθείται ανάπτυξη της μεταποίησης που συνδέεται με τοπικές πρώτες ύλες, με τον πρωτογενή τομέα και τον τουρισμό. Εκεί προκρίνονται επίσης ισχυρά οικονομικά κίνητρα και αναβάθμιση υποδομών.