ΕΕ: Μεγάλο παζάρι για νέο ΕΣΠΑ, ΚΑΠ και λογαριασμό κοινού χρέους

Η συζήτηση που άνοιξε τις τελευταίες εβδομάδες στις Βρυξέλλες για τη φορολόγηση των ψηφιακών υπηρεσιών, του online στοιχήματος και των κρυπτονομισμάτων δεν είναι απλά τόσο τεχνική όσο μοιάζει. Η πραγματικότητα δείχνει ότι και αυτή η συζήτηση αφορά στον πυρήνα της μεγαλύτερης δημοσιονομικής διαπραγμάτευσης που έχει ξεκινήσει στην Ευρωπαϊκή Ένωση μετά τη δημιουργία του Ταμείου Ανάκαμψης.

Οι συζητήσεις γίνονται σε μια περίοδο κατά την οποία η Ευρωπαϊκή Ένωση βρίσκεται αντιμέτωπη με έναν λογαριασμό που δεν υπήρχε πριν από λίγα χρόνια

Ο προβληματισμός για τους Ευρωπαίους δεν είναι αν θα επιβληθεί φόρος στο Netflix, στις ψηφιακές πλατφόρμες ή στις συναλλαγές crypto, αλλά αν η Ευρώπη θα καταφέρει να βρει νέα έσοδα για την χρηματοδότηση των αυξημένων αναγκών της επόμενης δεκαετίας χωρίς να μειώσει τους πόρους που καταλήγουν στα κράτη-μέλη.

Για χώρες όπως η Ελλάδα, η Ισπανία, η Πορτογαλία και η Πολωνία, το διακύβευμα είναι ιδιαίτερα σημαντικό, αν αναλογιστεί κανείς ότι πίσω από τους νέους φόρους κρύβεται η μάχη για το μέλλον της Πολιτικής Συνοχής, των αγροτικών επιδοτήσεων, των περιφερειακών έργων και των επενδυτικών προγραμμάτων που χρηματοδοτούνται από τον κοινοτικό προϋπολογισμό.

Οι συζητήσεις γίνονται σε μια περίοδο κατά την οποία η Ευρωπαϊκή Ένωση βρίσκεται αντιμέτωπη με έναν λογαριασμό που δεν υπήρχε πριν από λίγα χρόνια. Το κοινό χρέος που δημιουργήθηκε για τη χρηματοδότηση του NextGenerationEU, οι αυξανόμενες αμυντικές δαπάνες, η χρηματοδότηση της Ουκρανίας, η βιομηχανική πολιτική απέναντι στις ΗΠΑ και την Κίνα και οι επενδύσεις στην τεχνητή νοημοσύνη δημιουργούν νέες ανάγκες δεκάδων δισεκατομμυρίων ευρώ.

Σε αυτό το περιβάλλον η Ευρωπαϊκή Επιτροπή αναζητά νέους «ίδιους πόρους», δηλαδή έσοδα που θα εισρέουν απευθείας στον κοινοτικό προϋπολογισμό χωρίς να απαιτείται αύξηση των εθνικών συνεισφορών.

Στις ευρωπαϊκές πρωτεύουσες η μεγαλύτερη ανησυχία αφορά πλέον την αποπληρωμή του κοινού χρέους που δημιουργήθηκε κατά την πανδημία. Το Ταμείο Ανάκαμψης χρηματοδοτήθηκε μέσω έκδοσης κοινού ευρωπαϊκού χρέους ύψους περίπου 650 δισ. ευρώ σε σημερινές τιμές. Η εξυπηρέτηση αυτού του χρέους θα αρχίσει να επηρεάζει όλο και περισσότερο τον επόμενο επταετή προϋπολογισμό.

Αξιωματούχοι που συμμετέχουν στις διαπραγματεύσεις παραδέχονται ότι χωρίς νέες πηγές εσόδων η πίεση θα μεταφερθεί αναπόφευκτα στις παραδοσιακές πολιτικές της Ένωσης. Η Πολιτική

Συνοχής και η Κοινή Αγροτική Πολιτική απορροφούν σήμερα σχεδόν τα δύο τρίτα των κοινοτικών δαπανών και θεωρούνται από αρκετές χώρες οι πρώτοι υποψήφιοι τομείς για εξοικονόμηση πόρων.

Αυτό ακριβώς προσπαθεί να αποτρέψει η συμμαχία των 16 χωρών που έχει συγκροτηθεί γύρω από τους λεγόμενους «Φίλους της Συνοχής». Η Ελλάδα συμμετέχει ενεργά σε αυτή την ομάδα μαζί με την Ιταλία, την Ισπανία, την Πορτογαλία, τη Ρουμανία και αρκετές χώρες της Κεντρικής και Ανατολικής Ευρώπης. Οι χώρες αυτές υποστηρίζουν ότι η χρηματοδότηση νέων προτεραιοτήτων δεν μπορεί να γίνει εις βάρος των περιφερειών, των αγροτών και των λιγότερο ανεπτυγμένων οικονομιών της Ένωσης.

Η Κομισιόν ψάχνει 70 δισ. ευρώ

Σύμφωνα με τα έγγραφα εργασίας της Επιτροπής, ένας ευρωπαϊκός φόρος στις ψηφιακές υπηρεσίες θα μπορούσε να αποφέρει περίπου 5 δισ. ευρώ ετησίως. Το μοντέλο βασίζεται σε δραστηριότητες όπως η ψηφιακή διαφήμιση, οι πλατφόρμες διαμεσολάβησης και η εμπορική αξιοποίηση δεδομένων χρηστών. Παράλληλα εξετάζεται εισφορά στις διαδικτυακές στοιχηματικές δραστηριότητες και στο online gambling. Οι υπηρεσίες της Επιτροπής υπολογίζουν ότι ένα τέτοιο μέτρο θα μπορούσε να δημιουργήσει πρόσθετα έσοδα περίπου 1,9 δισ. ευρώ τον χρόνο.

Τρίτος πυλώνας είναι η αγορά των κρυπτονομισμάτων. Τα πρώτα σενάρια προβλέπουν δυνητικά έσοδα μεταξύ 3 και 4 δισ. ευρώ ετησίως μέσω φορολόγησης συναλλαγών ή κεφαλαιακών κερδών.

Συνολικά οι τρεις αυτές πηγές μπορούν να δημιουργήσουν σχεδόν 10 δισ. ευρώ ετησίως. Σε ορίζοντα επταετίας πρόκειται για ποσό που προσεγγίζει τα 70 δισ. ευρώ. Στις Βρυξέλλες θεωρούν ότι αυτά τα έσοδα δεν αρκούν για να καλύψουν το σύνολο των αναγκών, μπορούν όμως να μειώσουν σημαντικά την πίεση προς τις εθνικές εισφορές και να περιορίσουν τις περικοπές σε βασικά προγράμματα.

Η ελληνική πλευρά βλέπει τις συζητήσεις αυτές μέσα από διαφορετικό πρίσμα από εκείνο των χωρών που είναι καθαροί χρηματοδότες στον κοινοτικό προϋπολογισμό. Η Ελλάδα εξακολουθεί να είναι από τους μεγαλύτερους καθαρούς αποδέκτες κοινοτικών πόρων. Τα έργα υποδομών, τα περιφερειακά προγράμματα, οι αγροτικές επιδοτήσεις και ένα σημαντικό μέρος των δημόσιων επενδύσεων εξακολουθούν να στηρίζονται σε ευρωπαϊκή χρηματοδότηση.

Κυβερνητικές πηγές αναγνωρίζουν ότι η συζήτηση για τους νέους ίδιους πόρους συνδέεται άμεσα με το ύψος των κονδυλίων που θα είναι διαθέσιμα μετά το 2028. Υπάρχει επίσης μια πρόσθετη παράμετρος καθώς η Ελλάδα θα ασκεί την προεδρία του Συμβουλίου της ΕΕ το δεύτερο εξάμηνο του 2027, χρονική περίοδο κατά την οποία αναμένεται να κορυφωθούν οι διαπραγματεύσεις για τον νέο προϋπολογισμό. Αυτό σημαίνει ότι η ελληνική κυβέρνηση ενδέχεται να βρεθεί στο επίκεντρο ενός από τα δυσκολότερα ευρωπαϊκά παζάρια των τελευταίων ετών.

Η Ευρώπη των δικών της εσόδων

Για πρώτη φορά μετά τη δημιουργία του κοινού χρέους, η Ευρωπαϊκή Επιτροπή επιχειρεί να οικοδομήσει ένα μοντέλο χρηματοδότησης που θα εξαρτάται λιγότερο από τις εθνικές κυβερνήσεις και περισσότερο από αυτόνομες ευρωπαϊκές πηγές εσόδων. Η προοπτική αυτή αντιμετωπίζεται θετικά από όσους θεωρούν ότι η Ευρώπη χρειάζεται μεγαλύτερη οικονομική αυτονομία για να ανταποκριθεί στις γεωπολιτικές προκλήσεις της εποχής.

Ταυτόχρονα προκαλεί επιφυλάξεις σε κυβερνήσεις που φοβούνται ότι η δημιουργία νέων ευρωπαϊκών φόρων θα οδηγήσει σε μεγαλύτερη μεταφορά αρμοδιοτήτων προς τις Βρυξέλλες. Οι διαπραγματεύσεις βρίσκονται ακόμη σε αρχικό στάδιο. Ωστόσο, το βασικό δίλημμα έχει ήδη διαμορφωθεί. Εάν η Ευρώπη θέλει να χρηματοδοτήσει την άμυνα, την ανταγωνιστικότητα, την πράσινη μετάβαση και την αποπληρωμή του κοινού χρέους χωρίς να περικόψει τους πόρους που καταλήγουν στα κράτη-μέλη, θα πρέπει να βρει νέες πηγές εσόδων.