Σωτήρης Τσουκαρέλης: Η «παλαβή αριστερά» είναι το mainstream της παγκόσμιας οικονομικής σκέψης

Σωτήρης Τσουκαρέλης

Απάντηση στον κ. Ανδρέα Γιουρμετάκη της onlarissa.gr

Κ. Γιουρμετάκη,

Διάβασα το σχόλιό σας για την εκδήλωση του Αλέξη Τσίπρα στη Λάρισα τον περασμένο Φλεβάρη και ιδίως για τη δική μου τοποθέτηση.

Θα ήταν αγενές να μην απαντήσω σε ένα κείμενο που μου αφιέρωσε τόσες γραμμές· αν και θα προτιμούσα να τις είχε αφιερώσει στο να ελέγξει τα στοιχεία του πριν τα δημοσιεύσει.

Ο αρθρογράφος με κατατάσσει στην «παλαβή αριστερά» επειδή υποστήριξα ότι το ΑΕΠ δεν αρκεί για να μετρήσει την κατάσταση μιας οικονομίας και μιας κοινωνίας. Επιτρέψτε μου να του γνωρίσω μερικά ονόματα αυτής της υποτιθέμενης «παλαβής αριστεράς».

Πρώτος ο Νικολά Σαρκοζί — ο συντηρητικός πρόεδρος της Γαλλίας — ο οποίος το 2008 συγκρότησε τη διεθνή Επιτροπή για τη Μέτρηση της Οικονομικής Επίδοσης και της Κοινωνικής Προόδου ακριβώς επειδή θεώρησε ανεπαρκή τη στατιστική εικόνα που δίνει το ΑΕΠ. Πρόεδρος της Επιτροπής ο νομπελίστας Τζόζεφ Στίγκλιτς, σύμβουλος ο νομπελίστας Αμάρτια Σεν, και μεταξύ των μελών της ο επίσης νομπελίστας Άνγκους Ντίτον. Το πόρισμά τους το 2009 κατέληγε σε ένα συμπέρασμα που, υποθέτω, θα ξενίσει τον αρθρογράφο: το ΑΕΠ μετρά την οικονομική δραστηριότητα, όχι την ευημερία των ανθρώπων, και ως μοναδικός δείκτης μπορεί να παραπλανά.

Δεύτερον, ο ΟΟΣΑ, ο οποίος από το 2011 δημοσιεύει το Better Life Index και το 2020 ίδρυσε ολόκληρο Κέντρο για την Ευημερία, τη Συμπερίληψη και τη Βιωσιμότητα.

Τρίτον, ο ΟΗΕ, με την πρωτοβουλία «Beyond GDP» και την έκθεση «Valuing What Counts». Και τέταρτον η ίδια η Ευρωπαϊκή Επιτροπή. Το Κοινό Κέντρο Ερευνών της (Joint Research Centre) τρέχει την πρωτοβουλία «Beyond GDP: Delivering Sustainable and Inclusive Wellbeing», ενώ το 2024 η Γενική Διεύθυνση Έρευνας δημοσίευσε πρόταση για ένα πλαίσιο τεσσάρων κεντρικών δεικτών («GDP+3») για την υψηλού επιπέδου χάραξη πολιτικής.

Παρατηρώ, λοιπόν, μια δυσκολία.

Είτε η Ευρωπαϊκή Επιτροπή, ο ΟΟΣΑ, ο ΟΗΕ, ο Σαρκοζί και τρεις νομπελίστες οικονομολόγοι ανήκουν όλοι στην «παλαβή αριστερά» — οπότε ο όρος έχει χάσει κάθε νόημα — είτε ο αρθρογράφος σχολίασε μια ολόκληρη επιστημονική και θεσμική συζήτηση χωρίς να γνωρίζει ότι υπάρχει. Η οικονομία της φράσης με κάνει να κλίνω προς το δεύτερο.

Ας ξεκαθαρίσω, επίσης, τι ακριβώς είπα, γιατί το άρθρο το παραμόρφωσε. Είπα ότι το ΑΕΠ είναι ανεπαρκές και χρειάζονται και δείκτες ποιότητας ζωής, ανισοτήτων, υγείας και περιβαλλοντικής βιωσιμότητας. Αυτή ακριβώς είναι η διατύπωση της ευρωπαϊκής πρωτοβουλίας: το πλαίσιο «Beyond GDP» δεν αντικαθιστά το ΑΕΠ, το πλαισιώνει.

Ο αρθρογράφος γράφει ότι μια τέτοια αριστερά «δεν θα μπορούσε σε καμία περίπτωση να συνυπάρξει στο ίδιο πάνελ με εκπροσώπους του υγιούς επιχειρηματικού περιβάλλοντος». Κι όμως, συνυπήρξε και ο διάλογος ήταν γόνιμος. Ίσως το πρόβλημα να μην είναι η συνύπαρξη, αλλά η ιδέα ότι όποιος αμφισβητεί έναν δείκτη αμφισβητεί την ίδια την οικονομία. Η επιστήμη προχωρά ακριβώς επειδή αμφισβητεί τα εργαλεία της. Το ΑΕΠ επινοήθηκε από τον Σάιμον Κούζνετς τη δεκαετία του 1930 — και ο ίδιος ο Κούζνετς προειδοποίησε ότι δεν πρέπει να συγχέεται με την ευημερία ενός έθνους. Δεν ήταν, υποθέτω, κι αυτός της «παλαβής αριστεράς».

Καταλαβαίνω ότι οι χαρακτηρισμοί είναι ευκολότεροι από την έρευνα. Αλλά η «παλαβή αριστερά», όπως την περιγράφει, αποδεικνύεται να είναι το mainstream της παγκόσμιας οικονομικής σκέψης και της ευρωπαϊκής πολιτικής. Αν αυτό συνιστά παλαβομάρα, βρίσκομαι σε εξαιρετική παρέα.

Σ.Σ. Κύριε Τσουκαρελη, οι θεωρητικές προσεγγίσεις δεν έβλαψαν ποτέ κανέναν. Οι πειραματισμοί αντιθέτως, δημιούργησαν καταστάσεις στο πρόσφατο παρελθόν , που δυστυχώς, τις ξαναζούμε ανάγλυφες αυτές τις ημέρες παρακολουθώντας τη σειρά «Στο χιλιοστό», που αναφέρεται στην λεγόμενη περίοδο τον αυταπατών του ΣυΡιζΑ. Εάν ο Αλέξης Τσίπρας αποφάσιζε να ιδρύσει ένα « Ελεύθερο Ανοιχτό Πανεπιστήμιο», μπορεί να προσέτρεχα και εγώ για να κοινωνήσω των άχραντων μυστηρίων μιας εναλλακτικής προσέγγισης της οικονομίας και να εμπλουτίσω τις γνώσεις μου ως προς αυτή. Ίδρυσε ομως,πολιτικό κόμμα και φιλοδοξεί στις επερχόμενες εκλογές να δημιουργήσει τις προϋποθέσεις μιας πιθανής επανόδου του στην εξουσία στο μέλλον. Για να έχει τύχη σ’ αυτό το νέο του εγχείρημα ωστόσο , χρειάζεται να έχει επαφή με την πραγματικότητα. Αν δεν έχει κι αυτή τη φορά, το πιθανότερο είναι απολογούμενος και στο μέλλον να αφορίζει τις νέες του αυταπάτες, τις οποίες πολύ γλαφυρά περιγράψατε εσείς στην παρουσίαση του βιβλίου του. Ο όρος « παλαβή αριστερά» δεν είναι δικό μου εύρημα . Αποδόθηκε στον ΣυΡιζΑ από τον αρθρογράφο της καθημερινής Πασχο Μανδραβέλη την εποχή που η αντισυστημική προσέγγιση κάθε εκδοχής της πολιτικής και της οικονομίας δημιουργούσε απίθανες καταστάσεις στη χώρα. Κάνοντας μία απόπειρα να την κρίνω δεν θεωρώ ότι αδικούσε τον ΣυΡιζΑ με το «παλαβη». Περισσότερο την αριστερά αδικούσε.