Το πραγματικό δίλημμα του ΥΠΟΙΚ – Νέο πακέτο στήριξης πριν ακόμη ψηφιστεί το πρώτο;

Το οικονομικό επιτελείο βρίσκεται μπροστά σε μια από τις πιο δύσκολες εξισώσεις των τελευταίων ετών. Πριν ακόμη φτάσει στη Βουλή το πακέτο μέτρων για την αντιμετώπιση της ενεργειακής κρίσης και της νέας έκρηξης ακρίβειας, στο υπουργείο Εθνικής Οικονομίας και Οικονομικών έχει ήδη ανοίξει δεύτερος κύκλος συζητήσεων για πρόσθετες παρεμβάσεις μέσα στο καλοκαίρι, καθώς οι πιέσεις σε καύσιμα, τρόφιμα, μεταφορές και ηλεκτρική ενέργεια δείχνουν να αποκτούν πιο μόνιμα χαρακτηριστικά.

Σύμφωνα με πληροφορίες, οι τελευταίες μετρήσεις που φτάνουν στο Μέγαρο Μαξίμου δείχνουν επιδείνωση του οικονομικού κλίματος στα νοικοκυριά, μεγαλύτερη πίεση στη μεσαία τάξη και έντονη ανησυχία για την πορεία των τιμών τους επόμενους μήνες. Το στοιχείο που προβληματίζει περισσότερο αφορά την πιθανότητα ενός δεύτερου κύματος ανατιμήσεων από το φθινόπωρο, όταν το αυξημένο ενεργειακό κόστος θα έχει περάσει βαθύτερα στην αγορά.

Σε αυτό το περιβάλλον, το Market Pass επιστρέφει ξανά στο τραπέζι των εισηγήσεων. Ανώτατα στελέχη του οικονομικού επιτελείου επιβεβαιώνουν ότι εξετάζονται διάφορα σενάρια για νέα στοχευμένη επιδότηση κατανάλωσης, με μοντέλα που θυμίζουν την περίοδο της μεγάλης ενεργειακής κρίσης του 2022-2023. Οι ίδιες πηγές σημειώνουν ότι μέχρι στιγμής δεν υπάρχει οριστική απόφαση, ωστόσο το μέτρο θεωρείται από αρκετούς κυβερνητικούς παράγοντες ως το πιο άμεσο εργαλείο πολιτικής αποκλιμάκωσης της κοινωνικής πίεσης.

Το νομοσχέδιο που θα τεθεί μέσα στις επόμενες ημέρες σε δημόσια διαβούλευση αποτυπώνει ήδη μια σημαντική δημοσιονομική επιβάρυνση. Το συνολικό κόστος των μέτρων και του συμπληρωματικού προϋπολογισμού φτάνει τα 800 εκατ. ευρώ, με το μεγαλύτερο μέρος να αφορά παρεμβάσεις για την ενεργειακή ακρίβεια.

Στον πυρήνα του πακέτου βρίσκονται:

● επιδότηση 0,16 ευρώ ανά λίτρο στο πετρέλαιο κίνησης
● νέο fuel pass 50–60 ευρώ ανά όχημα
● επίδομα 150 ευρώ ανά παιδί
● επιδότηση λιπασμάτων για αγρότες
● στήριξη ακτοπλοϊκών εταιρειών

Παράλληλα, ενσωματώνονται και μόνιμα κοινωνικά μέτρα, όπως η αύξηση του επιδόματος συνταξιούχων στα 300 ευρώ και η επέκταση της επιστροφής ενοικίου.

Το οικονομικό επιτελείο επιχειρεί να εμφανίσει το πακέτο ως «στοχευμένο και προσωρινό», αποφεύγοντας οριζόντιες παρεμβάσεις μεγάλης κλίμακας. Ωστόσο, πίσω από τις κλειστές πόρτες του υπουργείου υπάρχει έντονος προβληματισμός για το αν το πρώτο αυτό πακέτο θα αποδειχθεί επαρκές εάν η κρίση συνεχιστεί μέσα στο καλοκαίρι.

Οι νέες εκτιμήσεις για το Brent κοντά στα 90 δολάρια ως μέσο όρο για το 2026 έχουν αλλάξει πλήρως τους αρχικούς σχεδιασμούς του προϋπολογισμού. Το πρόβλημα γίνεται μεγαλύτερο καθώς η άνοδος της ενέργειας έχει αρχίσει πλέον να περνά σε τρόφιμα, μεταφορές, υπηρεσίες και στέγαση.

Στο υπουργείο παρακολουθούν καθημερινά τρεις δείκτες:

● τις λιανικές τιμές καυσίμων
● την πορεία του πληθωρισμού τροφίμων
● και την καταναλωτική συμπεριφορά

Οι τελευταίες αναφορές από μεγάλες αλυσίδες λιανεμπορίου περιγράφουν ήδη πιο συγκρατημένες αγορές, αύξηση της κατανάλωσης προϊόντων ιδιωτικής ετικέτας και μεγαλύτερη πίεση στις οικογενειακές δαπάνες.

Το Market Pass επιστρέφει

Μέσα σε αυτό το περιβάλλον, το σενάριο επαναφοράς του Market Pass επανέρχεται όλο και πιο συχνά στις συζητήσεις στο Οικονομικό επιτελείο της κυβέρνησης. Προς ώρας δεν υπάρχουν συγκεκριμένες αποφάσεις και ως εκ τούτου δεν είναι σαφές αν το επίδομα θα αφορά μόνο πολύ χαμηλά εισοδήματα ή θα διευρυνθούν τα κριτήρια ώστε να μπουν στην περίμετρο και μεσαία εισοδήματα. Ωστόσο, οι εισηγήσεις δεν εξαντλούνται μόνο στο Market pass, καθώς έχει προταθεί η επανάληψη του Fuel pass, αλλά και η στήριξη των νοικοκυριών στην κατανάλωση ηλεκτρικού ρεύματος και φυσικού αερίου από το φθινόπωρο

Το πρόβλημα είναι ότι κάθε νέο μέτρο πιέζει ακόμη περισσότερο τον διαθέσιμο δημοσιονομικό χώρο. Σύμφωνα με κυβερνητικές πηγές, οι τεχνικές υπηρεσίες του υπουργείου έχουν ήδη ζητήσει νέα σενάρια εκτέλεσης προϋπολογισμού με διαφορετικές παραδοχές για πετρέλαιο, πληθωρισμό και ανάπτυξη. Οι ίδιες πηγές σημειώνουν ότι στο τραπέζι υπάρχουν δύο βασικές σχολές σκέψης.

Η πρώτη εισηγείται πιο επιθετική παρέμβαση ώστε να αποτραπεί νέα επιδείνωση του οικονομικού κλίματος και να προστατευθεί η κατανάλωση, η οποία παραμένει βασικός πυλώνας ανάπτυξης. Η δεύτερη εμφανίζεται πολύ πιο επιφυλακτική και προειδοποιεί ότι η Ελλάδα δεν μπορεί να δώσει την εικόνα επιστροφής σε μόνιμες πολιτικές επιδοτήσεων τη στιγμή που οι αγορές παρακολουθούν στενά τις δημοσιονομικές εξελίξεις διεθνώς.

Οι αγορές και οι οίκοι αξιολόγησης

Τα τελευταία 24ωρα υπήρξαν αλλεπάλληλες επαφές στελεχών του οικονομικού επιτελείου με τραπεζικούς παράγοντες και εκπροσώπους ξένων επενδυτικών οίκων, καθώς η κυβέρνηση δεν θέλει να διαταραχθεί το αφήγημα δημοσιονομικής σταθερότητας που έχει χτιστεί τα τελευταία χρόνια. Η Ελλάδα εξακολουθεί να εμφανίζει ισχυρά πρωτογενή πλεονάσματα και γρήγορη αποκλιμάκωση χρέους, όμως το διεθνές περιβάλλον γίνεται όλο και πιο δύσκολο. Η άνοδος των επιτοκίων διεθνώς, η αυξημένη μεταβλητότητα στις αγορές ομολόγων και η ενεργειακή αβεβαιότητα έχουν επαναφέρει στο προσκήνιο τις συζητήσεις για το πόσο αντέχουν οι ευρωπαϊκοί προϋπολογισμοί σε νέα κύματα κρατικής στήριξης.

Στο οικονομικό επιτελείο γνωρίζουν ότι οποιαδήποτε εικόνα «δημοσιονομικής χαλάρωσης» μπορεί να προκαλέσει προβληματισμό στους οίκους αξιολόγησης. Η Fitch και άλλοι διεθνείς οργανισμοί έχουν ήδη επισημάνει ότι οι μεγάλες οριζόντιες παρεμβάσεις μπορεί να δημιουργήσουν μεσοπρόθεσμες πιέσεις στα δημόσια οικονομικά, ειδικά σε χώρες με υψηλό χρέος. Αυτός είναι και ο λόγος που όλες οι κυβερνητικές διαρροές επιμένουν στη λέξη «στοχευμένα μέτρα».

Πίσω από τη δημοσιονομική συζήτηση υπάρχει πλέον και έντονος πολιτικός προβληματισμός. Οι τελευταίες ποιοτικές μετρήσεις που έχουν φτάσει στο κυβερνητικό επιτελείο δείχνουν ότι η ακρίβεια επανέρχεται ως κυρίαρχη κοινωνική ανησυχία, με ιδιαίτερα υψηλή πίεση στα μεσαία εισοδήματα και στις οικογένειες με παιδιά.

Το στοιχείο που προβληματίζει περισσότερο αφορά τη μεταβολή της ψυχολογίας. Στελέχη που παρακολουθούν τις οικονομικές τάσεις σημειώνουν ότι η κοινωνία δείχνει να θεωρεί πλέον τις αυξήσεις τιμών ως μια νέα κανονικότητα. Αυτό ακριβώς το στοιχείο είναι που αλλάζει και τις πολιτικές πιέσεις προς το οικονομικό επιτελείο. Στις τελευταίες κλειστές συσκέψεις, σύμφωνα με πληροφορίες, καταγράφηκε σαφής ανησυχία ότι η παρατεταμένη ενεργειακή κρίση μπορεί να επηρεάσει όχι μόνο την κατανάλωση και την ανάπτυξη αλλά και συνολικά το πολιτικό κλίμα μέσα στο δεύτερο εξάμηνο του έτους, όταν η χώρα θα είναι μάλιστα σε προεκλογική περίοδο.