Κομισιόν: Το παρασκήνιο των μέτρων, οι κρυφές διαφωνίες και το «φρένο» των κυβερνήσεων

Η Κομισιόν βρίσκεται ολοένα και περισσότερο αντιμέτωπη με μια αυξανόμενη πίεση, τόσο δημόσια όσο και παρασκηνιακά, για το αν κινείται αρκετά γρήγορα ή αρκετά αποφασιστικά για την αντιμετώπιση της ενεργειακής κρίσης και των συνεπειών της. Ωστόσο, σύμφωνα με πληροφορίες από ευρωπαϊκές πηγές, η πραγματική εικόνα είναι ιδιαίτερα σύνθετη και μάλλον διαφορετική από αυτή που επιχειρούν να δημιουργήσουν διάφοροι πολιτικοί και οικονομική κύκλοι.

Αξιωματούχοι της Κομισιόν αναφέρουν οτι η Επιτροπή δεν μπλοκάρει τις αποφάσεις, αλλά λειτουργεί εντός ενός αυστηρού πλαισίου που καθορίζουν οι ίδιες οι κυβερνήσεις, οι οποίες προς το παρόν δεν έχουν συμφωνήσει σε μια κοινή γραμμή.

Στον πυρήνα των αποφάσεων βρίσκεται ο φόβος της επανάληψης των λαθών του 2022. Στις εσωτερικές αναλύσεις της Επιτροπής, η εμπειρία εκείνης της περιόδου αξιολογείται πλέον πιο ψυχρά.

Σε κλειστές συσκέψεις των τελευταίων ημερών, αξιωματούχοι της Επιτροπής εμφανίζονται ιδιαίτερα ενοχλημένοι από την κριτική, υποστηρίζοντας ότι «η εντολή είναι για την προστασία της δημοσιονομικής ισορροπίας και αποφυγή υπερβολικών παρεμβάσεων», μια γραμμή που, όπως τονίζουν, δεν διαμορφώθηκε στις Βρυξέλλες αλλά στις διαβουλεύσεις μεταξύ των Ευρωπαίων ηγετών.

Εσωτερικές αντιφάσεις

Το παρασκήνιο αυτής της στάσης αποκαλύπτει μια Ευρώπη που λειτουργεί με διαρκείς εσωτερικές αντιφάσεις. Σύμφωνα με τις ίδιες πηγές, η Κομισιόν έχει ήδη επεξεργαστεί εναλλακτικά σενάρια για πιο εκτεταμένες παρεμβάσεις. Τα σενάρια αυτά περιλαμβάνουν από μηχανισμούς σταθεροποίησης τιμών, έως κοινές πρωτοβουλίες χρηματοδότησης.

Παρόλα αυτά τα σχέδια αυτά δεν έχουν δεν έχουν λάβει πολιτική έγκριση. Σε τεχνικό επίπεδο, η προετοιμασία είναι προχωρημένη. Σε πολιτικό επίπεδο, η βούληση παραμένει χλιαρή. Και όσο η κρίση εξελίσσεται, τόσο εντείνεται η απόσταση ανάμεσα στις προσδοκίες των αγορών και των πολιτών και στις πραγματικές δυνατότητες δράσης των ευρωπαϊκών θεσμών.

Στον πυρήνα των αποφάσεων βρίσκεται ο φόβος της επανάληψης των λαθών του 2022. Στις εσωτερικές αναλύσεις της Επιτροπής, η εμπειρία εκείνης της περιόδου αξιολογείται πλέον πιο ψυχρά.

Τα εκτεταμένα μέτρα στήριξης θεωρείται ότι βοήθησαν βραχυπρόθεσμα, αλλά διατήρησαν υψηλή τη ζήτηση, καθυστέρησαν την αποκλιμάκωση του πληθωρισμού και τελικά αύξησαν την πίεση στη νομισματική πολιτική.

Αυτό το συμπέρασμα λειτουργεί σήμερα ως «κόκκινη γραμμή». Όπως αναφέρουν ευρωπαϊκές πηγές, η εντολή που έχει δοθεί στην Κομισιόν προβλέπει οτι τα μέτρα πρέπει να είναι προσωρινά, στοχευμένα και δημοσιονομικά ελεγχόμενα.

Δεν υπάρχει πολιτική ανοχή για οριζόντιες παρεμβάσεις μεγάλης κλίμακας, ακόμη και αν αυτές θα μπορούσαν να προσφέρουν άμεση ανακούφιση. Το ζήτημα δεν είναι μόνο οικονομικό, αλλά και θεσμικό, καθώς η ΕΕ βρίσκεται στην πρώτη φάση εφαρμογής των νέων δημοσιονομικών κανόνων και οποιαδήποτε απόκλιση θεωρείται ότι θα έστελνε λάθος μήνυμα στις αγορές.

Ωστόσο, αυτή η στρατηγική δημιουργεί ένα εμφανές χάσμα με την πραγματικότητα που διαμορφώνεται στις εθνικές οικονομίες. Η άνοδος των τιμών ενέργειας και η μεταφορά του κόστους σε βασικά αγαθά ενισχύουν τις πολιτικές πιέσεις, οδηγώντας κυβερνήσεις σε αποφάσεις που δεν ευθυγραμμίζονται πλήρως με τη γραμμή της Επιτροπής. Σε αρκετές περιπτώσεις, τα εθνικά μέτρα προχωρούν πιο γρήγορα από τις ευρωπαϊκές διαδικασίες, δημιουργώντας μια de facto πολυφωνία πολιτικών.

Διαφορετικές στρατηγικές

Σε αυτό το περιβάλλον, οι διαφορές μεταξύ των κρατών-μελών δεν ακολουθούν πλέον τις κλασικές γραμμές διαχωρισμού. Αντίθετα, διαμορφώνονται πολλαπλές στρατηγικές, ανάλογα με τις οικονομικές αντοχές, τις πολιτικές προτεραιότητες και τον βαθμό έκθεσης στην κρίση.

Ορισμένες κυβερνήσεις επιλέγουν άμεσες παρεμβάσεις με στόχο τη συγκράτηση του κόστους στην εφοδιαστική αλυσίδα, εστιάζοντας σε καύσιμα, μεταφορές και αγροτική παραγωγή. Άλλες δίνουν έμφαση στη διατήρηση δημοσιονομικών αποθεμάτων, προτιμώντας να κινηθούν σταδιακά και να κρατήσουν «καύσιμα» για το ενδεχόμενο επιδείνωσης της κρίσης.

Υπάρχουν επίσης χώρες που επιχειρούν να συνδυάσουν τις δύο προσεγγίσεις, προχωρώντας σε περιορισμένα μέτρα αλλά ταυτόχρονα εντείνοντας τις πιέσεις για ευρωπαϊκή λύση.

Αυτό το μωσαϊκό στρατηγικών δημιουργεί ένα κενό ευθύνης σε ευρωπαϊκό επίπεδο. Η Κομισιόν κατηγορείται ότι δεν ηγείται, ενώ οι κυβερνήσεις αποφεύγουν να εκχωρήσουν τον έλεγχο σε κοινές πρωτοβουλίες. Σύμφωνα με πληροφορίες, σε πρόσφατες συναντήσεις αξιωματούχων, καταγράφηκαν έντονες διαφωνίες όχι μόνο για το εύρος των μέτρων, αλλά και για τον ρόλο της ίδιας της Επιτροπής. Ορισμένες χώρες θεωρούν ότι η Κομισιόν πρέπει να περιοριστεί σε εποπτικό ρόλο, ενώ άλλες ζητούν πιο ενεργή παρέμβαση και συντονισμό.

Το παρασκήνιο των διαβουλεύσεων και οι «σιωπηρές» επιλογές

Πίσω από τις δημόσιες δηλώσεις, το πραγματικό παιχνίδι παίζεται σε επίπεδο τεχνικών διαβουλεύσεων. Εκεί, σύμφωνα με ευρωπαϊκές πηγές, εξετάζονται λεπτομερώς τα όρια των παρεμβάσεων: ποια μέτρα θεωρούνται προσωρινά, ποια μπορούν να χρηματοδοτηθούν χωρίς να παραβιάζουν τους κανόνες, ποια έχουν μόνιμο δημοσιονομικό αποτύπωμα.

Ιδιαίτερη σημασία αποκτά η διάκριση μεταξύ «συγκυριακών» και «διατηρήσιμων» παρεμβάσεων. Η γραμμή που φαίνεται να επικρατεί είναι ότι μόνο τα μέτρα που μπορούν να αποσυρθούν εύκολα γίνονται αποδεκτά χωρίς αντιρρήσεις. Αντίθετα, παρεμβάσεις που δημιουργούν μόνιμες υποχρεώσεις αντιμετωπίζονται με μεγάλη επιφύλαξη.

Παράλληλα, σε αρκετές περιπτώσεις καταγράφονται «σιωπηρές» συνεννοήσεις μεταξύ κρατών, με στόχο τη διαμόρφωση κοινών θέσεων πριν από τις επίσημες συναντήσεις. Αυτές οι άτυπες συμμαχίες δεν ακολουθούν σταθερά μοτίβα, αλλά διαμορφώνονται ανάλογα με το θέμα και τη συγκυρία, ενισχύοντας την αίσθηση μιας Ευρώπης που λειτουργεί περισσότερο ως δίκτυο διαπραγματεύσεων παρά ως ενιαίο κέντρο αποφάσεων.

Η Ελλάδα κινείται σε αυτό το περιβάλλον και προχωρά σε στοχευμένα μέτρα στήριξης, αξιοποιώντας το δημοσιονομικό περιθώριο που δημιουργεί η υπεραπόδοση της οικονομίας. Από την άλλη, επιδιώκει να ενισχύσει τη συζήτηση για ευρωπαϊκές λύσεις, αναγνωρίζοντας ότι το μέγεθος της κρίσης υπερβαίνει τις δυνατότητες των εθνικών παρεμβάσεων.

Σύμφωνα με πληροφορίες, η Αθήνα επιχειρεί να συνδέσει το εθνικό πακέτο μέτρων με τη διαπραγμάτευση σε ευρωπαϊκό επίπεδο, προβάλλοντας το επιχείρημα ότι η δημοσιονομική σταθερότητα μπορεί να συνδυαστεί με στοχευμένη στήριξη. Ταυτόχρονα, συμμετέχει ενεργά στις συζητήσεις για ενδεχόμενη ευελιξία στους κανόνες ή για νέα εργαλεία που θα επιτρέψουν πιο συντονισμένες παρεμβάσεις.