H νέα εποχή στο Ιράν: Πώς επικράτησαν οι στρατηγοί και ο ρόλος του τραυματισμένου Χαμενεΐ

Η δολοφονία του ανώτατου ηγέτη, αγιατολάχ Αλί Χαμενεΐ σηματοδότησε την έναρξη μιας νέας εποχής για το Ιράν με το Σώμα των Φρουρών της Ισλαμικής Επανάστασης (IRGC), να καταφέρνει να εδραιώνει την εξουσία του, παραγκωνίζοντας την πολιτική ηγεσία της χώρας.

Σύμφωνα με δημοσίευμα της εφημερίδας «The New York Times», το μοντέλο διακυβέρνησης της χώρας έχει αλλάξει καθώς από την απόλυτη εξουσία του Αλί Χαμενεΐ, ο οποίος έπαιρνε όλες τις αποφάσεις σχετικά με τον πόλεμο, την ειρήνη και τις διαπραγματεύσεις με τις Ηνωμένες Πολιτείες, ο νέος ανώτατος ηγέτης του Ιράν, ο αγιατολάχ Μοτζτάμπα Χαμενεΐ, δεν ασκεί την ίδια συγκεντρωτική εξουσία, καθώς η εξουσία μετατοπίζεται προς τους ανώτερους διοικητές των IRGC.

Ο Μοτζτάμπα Χαμενεΐ είναι μια αινιγματική προσωπικότητα που δεν έχει εμφανιστεί δημόσια και του οποίου η φωνή δεν έχει ακουστεί από τον Μάρτιο όταν και ανέλαβε τα καθήκοντα του ανώτατου ηγέτη. Αντ’ αυτού, μια ομάδα διοικητών με πλούσια εμπειρία από μάχες στο Σώμα των Φρουρών της Ισλαμικής Επανάστασης και όσοι ευθυγραμμίζονται μαζί τους είναι πλέον οι κύριοι υπεύθυνοι λήψης αποφάσεων σε θέματα ασφάλειας, πολέμου και διπλωματίας.

«Ο Μοτζτάμπα διοικεί τη χώρα σαν να είναι ο πρόεδρος του διοικητικού συμβουλίου», δήλωσε ο Αμπντολρέζα Νταβάρι, ένας πολιτικός που υπηρέτησε ως ανώτερος σύμβουλος του Μαχμούντ Αχμαντινετζάντ όταν ήταν πρόεδρος του Ιράν και γνωρίζει τον Χαμενεΐ.

«Βασίζεται σε μεγάλο βαθμό στις συμβουλές και την καθοδήγηση των μελών του συμβουλίου και όλοι μαζί λαμβάνουν όλες τις αποφάσεις», είπε ο Νταβάρι σε τηλεφωνική συνέντευξη από την Τεχεράνη. «Οι στρατηγοί είναι τα μέλη του συμβουλίου», προσέθεσε.

Αυτή η περιγραφή της νέας δομής εξουσίας του Ιράν που περιγράφει το δημοσίευμα των New York Times, βασίζεται σε συνεντεύξεις με έξι Ιρανούς ανώτερους αξιωματούχους, δύο πρώην αξιωματούχους, δύο μέλη των Φρουρών της Επανάστασης, έναν ανώτερο κληρικό που είναι εξοικειωμένος με τις εσωτερικές λειτουργίες του συστήματος και τρία άτομα που γνωρίζουν καλά τον Μοτζτάμπα Χαμενεΐ. Εννέα άλλα άτομα με δεσμούς με τους IRGC και την κυβέρνηση περιέγραψαν επίσης τη δομή διοίκησης. Όλοι μίλησαν υπό τον όρο της ανωνυμίας, καθώς συζητούσαν ευαίσθητα θέματα κρατικής σημασίας.

Πώς γίνεται η επικοινωνία με τον Μοτζτάμπα Χαμενεΐ

Ο Χαμενεΐ, ο οποίος εξελέγη από ένα συμβούλιο ανώτερων κληρικών ως ο νέος ανώτατος ηγέτης, φέρεται να κρύβεται από τότε που οι αμερικανικές και ισραηλινές επιθέσεις στις 28 Φεβρουαρίου βομβάρδισαν το συγκρότημα όπου ζούσε και ο ίδιος με την οικογένειά του. Ο πατέρας, η σύζυγος και ο γιος του σκοτώθηκαν και άφησαν τον ίδιο σοβαρά τραυματισμένο. Η πρόσβαση σε αυτόν είναι πλέον εξαιρετικά δύσκολη και περιορισμένη, καθώς περιβάλλεται κυρίως από μια ομάδα γιατρών και ιατρικό προσωπικό που περιθάλπουν τα τραύματά του.

Ανώτεροι διοικητές των Φρουρών της Επανάστασης και υψηλόβαθμοι κυβερνητικοί αξιωματούχοι δεν τον επισκέπτονται, φοβούμενοι ότι το Ισραήλ μπορεί να τους εντοπίσει και να τον σκοτώσει. Ο πρόεδρος της χώρας, Μασούντ Πεζεσκιάν, ο οποίος είναι επίσης καρδιοχειρουργός και ο υπουργός Υγείας έχουν εμπλακεί και οι δύο στη φροντίδα του.

Ο νέος ανώτατος ηγέτης του Ιράν σύμφωνα με το δημοσίευμα παραμένει πνευματικά οξύς και ενεργός, σύμφωνα με τέσσερις Ιρανούς ανώτερους αξιωματούχους που είναι ενήμεροι για την κατάσταση της υγείας του. Το ένα του πόδι χειρουργήθηκε τρεις φορές και περιμένει να του τοποθετηθεί προσθετικό μέλος. Υποβλήθηκε σε χειρουργική επέμβαση στο ένα του χέρι και ανακτά σιγά-σιγά τη λειτουργικότητά του. Το πρόσωπό του και τα χείλη του έχουν υποστεί σοβαρά εγκαύματα, γεγονός που τον δυσκολεύει την ομιλία, ανέφεραν οι αξιωματούχοι, προσθέτοντας ότι, τελικά, θα χρειαστεί να υποβληθεί πλαστική χειρουργική επέμβαση.

Ο Χαμενεΐ δεν έχει ηχογραφήσει βίντεο ή ηχητικό μήνυμα, ανέφεραν οι αξιωματούχοι, επειδή δεν θέλει να φανεί ευάλωτος ή να ακουστεί αδύναμος στην πρώτη του δημόσια ομιλία. Έχει εκδώσει αρκετές γραπτές δηλώσεις που έχουν αναρτηθεί στο διαδίκτυο και διαβάζονται στην κρατική τηλεόραση.

Τα μηνύματα προς αυτόν είναι χειρόγραφα, σφραγισμένα σε φακέλους και μεταφέρονται μέσω μιας ανθρώπινης αλυσίδας από τον έναν έμπιστο αγγελιαφόρο στον επόμενο, οι οποίοι ταξιδεύουν με αυτοκίνητα και μοτοσικλέτες μέσω του οδικού δικτύου, μέχρι να φτάσουν στο κρησφύγετό του. Οι οδηγίες του για διάφορα θέματα επιστρέφουν με τον ίδιο τρόπο.

Μάλιστα, ο συνδυασμός της ανησυχίας για την ασφάλειά του, των τραυματισμών του και της καθαρά δύσκολης πρόσβασης σε αυτόν έχει οδηγήσει τον Χαμενεΐ να αναθέσει τη λήψη αποφάσεων στους στρατηγούς, τουλάχιστον προς το παρόν. Οι μεταρρυθμιστικές παρατάξεις, καθώς και οι ακραίοι σκληροπυρηνικοί, εξακολουθούν να συμμετέχουν στις πολιτικές συζητήσεις, ωστόσο, αναλυτές υποστηρίζουν ότι οι στενοί δεσμοί του Χαμενεΐ με τους στρατηγούς, με τους οποίους μεγάλωσε όταν προσφέρθηκε να πολεμήσει εθελοντικά στον πόλεμο Ιράν-Ιράκ ως έφηβος, τους έχουν καταστήσει την κυρίαρχη δύναμη.

Ο πρόεδρος των ΗΠΑ, Ντόναλντ Τραμπ έχει δηλώσει ότι ο πόλεμος, σε συνδυασμό με τις δολοφονίες στελεχών της ηγεσίας και του συστήματος ασφαλείας του Ιράν, έχει οδηγήσει σε «αλλαγή καθεστώτος» και ότι οι νέοι ηγέτες είναι «πολύ πιο λογικοί». Στην πραγματικότητα, κάτι τέτοιο δεν ισχύει. Η Ισλαμική Δημοκρατία δεν έχει ανατραπεί. Η εξουσία βρίσκεται πλέον στα χέρια ενός εδραιωμένου, σκληροπυρηνικού στρατού, ενώ η ευρεία επιρροή των κληρικών εξασθενεί.

«Ο Μοτζτάμπα δεν έχει ακόμη την πλήρη διοίκηση ή τον έλεγχο», δήλωσε η Σανάμ Βακίλ, διευθύντρια του τμήματος Μέσης Ανατολής και Βόρειας Αφρικής του Chatham House, η οποία έχει επαφές με άτομα στο Ιράν. «Υπάρχει, ίσως, σεβασμός προς αυτόν. Υπογράφει ή συμμετέχει στη διαδικασία λήψης αποφάσεων με επίσημο τρόπο. Ωστόσο, αυτή τη στιγμή του παρουσιάζονται τετελεσμένα γεγονότα».

Ο πρόεδρος του ιρανικού Κοινοβουλίου, Μοχάμαντ Μπαγκέρ Γκαλιμπάφ, πρώην στρατηγός του Σώματος των Φρουρών της Επανάστασης και επικεφαλής διαπραγματευτής με τις Ηνωμένες Πολιτείες στο Πακιστάν, δήλωσε σε τηλεοπτική ομιλία το Σάββατο ότι η πρόταση των ΗΠΑ για πυρηνική συμφωνία και σχέδιο ειρήνης, καθώς και η απάντηση του Ιράν, είχαν κοινοποιηθεί στον Χαμενεΐ και ότι οι απόψεις του είχαν ληφθεί υπόψη κατά τη λήψη αποφάσεων.

Η Άνοδος των Φρουρών

Οι Φρουροί της Επανάστασης, συστάθηκαν για να αποτελέσουν το σώμα που προστατεύει την Ισλαμική Επανάσταση του 1979. Έκτοτε έχουν συσσωρεύσει σταθερά εξουσία μέσω κορυφαίων ρόλων στο πολιτικό σκηνικό της χώρας, αλλά και από τη συμμετοχή τους σε βασικούς κλάδους της βιομηχανίας, την κυριαρχία τους στις μυστικές υπηρεσίες και από τη δημιουργία δεσμών με μαχητικές ομάδες στη Μέση Ανατολή που μοιράζονται την εχθρότητα του Ιράν προς το Ισραήλ και τις Ηνωμένες Πολιτείες.

Υπό την ηγεσία του πρεσβύτερου Χαμενεΐ, έπρεπε να συμμορφώνονται ως επί το πλείστον με τη βούλησή του ως μοναδικής θρησκευτικής προσωπικότητας που υπηρετούσε επίσης ως αρχιστράτηγος των ενόπλων δυνάμεων. Αυτός ενίσχυσε τους Φρουρούς και με την πάροδο του χρόνου, έγιναν το εργαλείο και ο πυλώνας της εξουσίας του.

Η δολοφονία του Χαμενεΐ την πρώτη ημέρα του πολέμου δημιούργησε ένα κενό και μια ευκαιρία. Οι IRGC συσπειρώθηκαν πίσω από τον Μοτζτάμπα στη διαμάχη για τη διαδοχή που ακολούθησε και διαδραμάτισαν καθοριστικό ρόλο στην εκλογή του ως τρίτου ανώτατου ηγέτη του Ιράν.

Οι Φρουροί της Επανάστασης διαθέτουν πολλαπλούς μοχλούς εξουσίας. Αρχηγός τους είναι ο ταξίαρχος Αχμάντ Βαχίντι. Ο στρατηγός Μοχάμαντ Μπαγκέρ Ζολγκάντρ, ο νεοδιορισμένος επικεφαλής του Ανώτατου Συμβουλίου Εθνικής Ασφάλειας, είναι πρώην σκληροπυρηνικός διοικητής των Φρουρών και ο στρατηγός Γιάχια Ραχίμ Σαφαβί, διοικητής, έχει υπηρετήσει ως κορυφαίος στρατιωτικός σύμβουλος τόσο του πατέρα όσο και του γιου Χαμενεΐ.

«Ο Μοτζτάμπα δεν είναι ο ανώτατος ηγέτης, μπορεί να είναι ηγέτης κατ’ όνομα, αλλά δεν είναι ο ανώτατος ηγέτης όπως ήταν ο πατέρας του», δήλωσε ο Αλί Βαέζ, διευθυντής του International Crisis Group για το Ιράν, ο οποίος διαθέτει εκτεταμένες επαφές στο Ιράν. «Ο Μοτζτάμπα είναι υποταγμένος στους Φρουρούς της Επανάστασης, επειδή τους οφείλει τη θέση του και την επιβίωση του συστήματος», τόνισε.

Οι αξιωματούχοι που έδωσαν συνέντευξη αναφέρουν ότι οι στρατηγοί θεωρούν τον πόλεμο με τις Ηνωμένες Πολιτείες και το Ισραήλ ως απειλή για την επιβίωση του καθεστώτος και μετά από πέντε εβδομάδες σφοδρών μαχών, οι στρατηγοί είναι πεπεισμένοι ότι έχουν περιορίσει την απειλή. Σε κάθε κρίσιμη στιγμή, έχουν αναλάβει ηγετικό ρόλο στη χάραξη της στρατηγικής και στη χρήση των πόρων.

Πρόεδρος και υπουργοί έχουν περιθωριοποιηθεί

Σύμφωνα με καλά ενημερωμένους αξιωματούχους που επικαλούνται οι New York Times, οι στρατηγοί έχουν αναστατώσει την παγκόσμια οικονομία κλείνοντας τα Στενά του Ορμούζ και έχουν χρησιμοποιήσει τα οφέλη του πολέμου ως μοχλό πίεσης για να ξεπεράσουν τους πολιτικούς αντιπάλους τους στο εσωτερικό. Ο εκλεγμένος πρόεδρος και το υπουργικό του συμβούλιο έχουν παραγκωνιστεί και τους έχει ζητηθεί να επικεντρωθούν μόνο σε εσωτερικά θέματα, όπως η εξασφάλιση σταθερής ροής τροφίμων και καυσίμων και να διασφαλίσουν τη λειτουργία της χώρας,

Ο υπουργός Εξωτερικών, Αμπάς Αραγτσί, έχει περιθωριοποιηθεί στις διαπραγματεύσεις που ηγήθηκε με τις Ηνωμένες Πολιτείες πριν από τον πόλεμο, ανέφεραν οι αξιωματούχοι. Αντ’ αυτού, ηγετικό ρόλο έχει αναλάβει ο Γκαλιμπάφ, ο πρόεδρος του Κοινοβουλίου.

Ο νεοδιορισμένος ανώτατος ηγέτης ακολούθησε τη γραμμή, να διαφωνήσει σπάνια ή και καθόλου με τους στρατηγούς, ανέφεραν ακόμα οι πηγές και όπως επισημαίνουν, η στρατηγική που ακολούθησε το Ιράν με τις επιθέσεις εναντίον του Ισραήλ και των κρατών του Περσικού Κόλπου, καθώς και για το κλείσιμο των Στενών, εκπονήθηκε από τους Φρουρούς της Επανάστασης. Αυτοί ήταν που συμφώνησαν σε προσωρινή κατάπαυση του πυρός με τις Ηνωμένες Πολιτείες και ενέκριναν την παρασκηνιακή διπλωματία και τις άμεσες διαπραγματεύσεις με τις Ηνωμένες Πολιτείες, επιλέγοντας τον Γκαλιμπάφ από τις δικές τους τάξεις για να ηγηθεί των συνομιλιών με τον αντιπρόεδρο των ΗΠΑ, Τζέι Ντι Βανς στο Ισλαμαμπάντ.

Για πρώτη φορά, αρκετοί στρατηγοί από τους IRGC συμμετείχαν στην ιρανική αντιπροσωπεία που διαπραγματευόταν με τις Ηνωμένες Πολιτείες.

Ιρανοί αξιωματούχοι και τρία ακόμη άτομα που γνωρίζουν τον Μοτζτάμπα Χαμενεΐ δήλωσαν σε συνεντεύξεις από την Τεχεράνη ότι η υποταγή του προς τους Φρουρούς οφείλεται εν μέρει στο γεγονός ότι είναι νέος στον ηγετικό ρόλο. Του λείπει το πολιτικό κύρος και η θρησκευτική επιρροή που έκαναν τον πατέρα του μια τόσο μοναδική δύναμη. Και οφείλεται εν μέρει στους βαθιούς προσωπικούς δεσμούς του με τους Φρουρούς.

Όταν ο Μοτζτάμπα Χαμενεΐ ήταν 17 ετών, προσφέρθηκε εθελοντικά να πολεμήσει στον πόλεμο Ιράν-Ιράκ. Αποσπάστηκε σε μια ταξιαρχία των Φρουρών που ονομαζόταν Τάγμα Χαμπίμπ. Η εμπειρία αυτή τον διαμόρφωσε και δημιούργησε δεσμούς που κράτησαν μια ζωή. Καθώς μεγάλωναν πολλά μέλη του τάγματος ανέλαβαν σημαντικές θέσεις στο στρατό και τις μυστικές υπηρεσίες.

Μεταξύ των στενών φίλων του Χαμενεΐ από το Τάγμα Χαμπίμπ είναι ο πρώην αρχηγός των μυστικών υπηρεσιών των Φρουρών της Επανάστασης, ο κληρικός Χοσεΐν Ταέμπ και ο στρατηγός Μοχσέν Ρεζάι, ο οποίος ήταν διοικητής του τη δεκαετία του 1980 και έχει επιστρέψει από την αποστράτευση. Ο Γκαλιμπάφ είναι επίσης παλιός του φίλος.

Για χρόνια, οι Χαμενεΐ, Ταέμπ και Γκαλιμπάφ συναντιόνταν μία φορά την εβδομάδα για μακρά γεύματα εργασίας στο συγκρότημα του Αγιατολάχ, σύμφωνα με Ιρανούς αξιωματούχους και τα τρία άτομα που γνωρίζουν προσωπικά τον Μοτζτάμπα Χαμενεΐ. Έγιναν γνωστοί ως το «τρίγωνο της εξουσίας». Το τρίο κατηγορήθηκε από έναν πιο μετριοπαθή κληρικό, τον Μεχντί Καρουμπί, ότι παρενέβη στις προεδρικές εκλογές του 2009, στις οποίες ήταν υποψήφιος και ότι νοθεύσε τα αποτελέσματα υπέρ του εν ενεργεία προέδρου, Αχμαντινετζάντ. Ο Καρουμπί έχασε, κάτι που οδήγησε σε μήνες αναταραχής, διαδηλώσεων και βίας.

Αυτές οι προσωπικές σχέσεις παίζουν πλέον σημαντικό ρόλο στη δυναμική μεταξύ του Χαμενεΐ και των στρατηγών. Απευθύνονται ο ένας στον άλλον με το μικρό τους όνομα και θεωρούν ο ένας τον άλλον ως ίσους, όχι ως ανώτερο και υφιστάμενο, είπε ακόμα Νταβάρι.

Αξίζει να σημειωθεί πως ο Χαμενεΐ ολοκλήρωσε τις σπουδές του σε θεολογική σχολή, φτάνοντας στον βαθμό του αγιατολάχ, ο οποίος θεωρείται λόγιος και νομικός της σιιτικής πίστης. Εργάστηκε στο συγκρότημα του πατέρα του, συντονίζοντας στρατιωτικές και μυστικές επιχειρήσεις για λογαριασμό του, ένας ρόλος που εδραίωσε περαιτέρω τους δεσμούς του με τους στρατηγούς και τους αρχηγούς των μυστικών υπηρεσιών.

Διαφωνίες στρατιωτικών – πολιτικών

Οι στρατηγοί δεν είναι οι μόνες φωνές στο τραπέζι των διαπραγματεύσεων. Η ιρανική πολιτική σκηνή δεν αποτελείτο ποτέ από μόνο έναν πόλο και το σύστημα έχει σχεδιαστεί έτσι ώστε να περιλαμβάνει παράλληλες δομές εξουσίας. Οι διαφωνίες και οι διχασμοί ήταν πάντα συνηθισμένοι και σε πολλές περιπτώσεις, δημόσιοι μεταξύ των Ιρανών πολιτικών και στρατιωτικών ηγετών.

Οι Πεζεσκιάν και Αραγτσί κατέχουν επίσης θέσεις στο Συμβούλιο Εθνικής Ασφάλειας, ωστόσο, υπό την τρέχουσα συλλογική ηγεσία, είναι οι στρατηγοί που επικρατούν.

Την Τρίτη (21/4), καθώς οι ιρανικές και αμερικανικές διαπραγματευτικές ομάδες ετοιμάζονταν να πετάξουν στο Ισλαμαμπάντ για να συναντηθούν για έναν δεύτερο γύρο συνομιλιών, οι στρατηγοί έβαλαν τέλος. Τις μέρες που προηγήθηκαν υπήρχαν διαφωνίες σχετικά με το αν το Ιράν θα έπρεπε να συνεχίσει τις συνομιλίες με τον Βανς, εφόσον ο Τραμπ διατηρούσε τον ναυτικό αποκλεισμό του Ιράν.

Ο Τραμπ είχε πραγματοποιήσει μια σειρά αναρτήσεων στα μέσα κοινωνικής δικτύωσης προκειμένου να αναγκάσει το Ιράν να υποκύψει σε όλες τις απαιτήσεις του και είχε επαναλάβει τις απειλές του να βομβαρδίσει τα εργοστάσια παραγωγής ηλεκτρικής ενέργειας και τις γέφυρες της χώρας, εάν το Ιράν δεν συμφωνούσε σε μια συμφωνία. Στη συνέχεια, οι Ηνωμένες Πολιτείες κατάσχεσαν δύο πλοία που ανήκαν στο Ιράν, εξοργίζοντας ακόμη περισσότερο τους στρατηγούς, οι οποίοι θεώρησαν ότι η κίνηση αυτή ισοδυναμούσε με παραβίαση της εκεχειρίας, σύμφωνα με αξιωματούχους.

Ο αρχιστράτηγος Βαχίντι και αρκετοί άλλοι στρατηγοί υποστήριξαν ότι οι συνομιλίες ήταν μάταιες, καθώς ο αποκλεισμός έδειχνε ότι ο Τραμπ δεν ενδιαφερόταν για διαπραγματεύσεις και ήθελε να ασκήσει πίεση στο Ιράν ώστε να παραδοθεί, σύμφωνα με αξιωματούχους και δύο μέλη της Εθνοφρουράς που ενημερώθηκαν για τη συνάντηση.

Οι αξιωματούχοι ανέφεραν ότι οι Πεζεσκιάν και Αραγτσί διαφώνησαν. Ο Πεζεσκιάν προειδοποίησε για τις σοβαρές οικονομικές απώλειες που θα προκαλούσε ο πόλεμος, οι οποίες εκτιμώνται από την κυβέρνηση σε περίπου 300 δισεκατομμύρια δολάρια, καθώς και για την ανάγκη άρσης των κυρώσεων για την ανασυγκρότηση. Διαφωνίες προέκυψαν επίσης σχετικά με το πόσο μακριά θα έπρεπε να προχωρήσει το Ιράν με το κλείσιμο των Στενών. Τελικά στρατηγοί επικράτησαν και οι συνομιλίες κατέρρευσαν.

Ο Τραμπ παρέτεινε την κατάπαυση του πυρός, αλλά διατηρεί τον αποκλεισμό σε ισχύ έως ότου, όπως είπε, οι «διασπασμένοι ηγέτες» του Ιράν υποβάλουν τη δική τους ειρηνευτική πρόταση. Δεν είναι σαφές τι θα συμβεί στη συνέχεια. Ούτε είναι σαφές αν οι Φρουροί της Επανάστασης θα κάνουν αρκετές παραχωρήσεις στις Ηνωμένες Πολιτείες σχετικά με το πυρηνικό πρόγραμμα του Ιράν, ώστε να υλοποιηθεί μια ειρηνευτική συμφωνία, συμπεριλαμβανομένων των δύο αμφιλεγόμενων ζητημάτων: της παύσης του εμπλουτισμού και της παράδοσης του αποθέματος 970 λιβρών υψηλά εμπλουτισμένου ουρανίου.

Πηγή: New York Times

Με πληροφορίες από ertnews.gr