Γονείς – Έφηβοι: Ένας ανοιχτός πόλεμος*

Η διαμάχη μεταξύ των εφήβων και των γονιών τους δεν είναι κάτι καινούριο. Καυγάς καθημερινά. «Τι ώρα θα γυρίσεις;», «Θα πιείς;» «Πόσο θα πιείς;» «Δεν θα βγεις καν έξω.», «Πως ντύνεσαι έτσι;». Αυτές είναι μερικές φράσεις – αφορμές που πυροδοτούν την διαμάχη. Όλοι οι έφηβοι τις έχουν ακούσει και όλοι οι γονείς τις έχουν πει. Πόσο συχνά κάθεται όμως ο γονιός να αναλογιστεί γιατί οι νέοι κυνηγάνε το εναλλακτικό, το επαναστατικό, τις νέες μόδες;

Η εφηβεία είναι η πιο έντονη περίοδος αλλαγής. Είναι η μεταβατική περίοδος που γεφυρώνει την παιδική ηλικία με την ενηλικίωση και το χάσμα αυτό είναι αγεφύρωτο. Η μεγαλύτερη διαφορά ανάμεσα σε αυτά τα δύο στάδια είναι ότι στην παιδική ηλικία υπάρχουν κανόνες, ρουτίνες· «φοράμε ό,τι θέλει η μαμά», «αυτό μαγείρεψα; αυτό θα φας». Γενικά η παιδική ηλικία χαρακτηρίζεται από λίγη ελευθερία, και αυτό είναι πολύ ειρωνικό γιατί ψυχικά είναι και η πιο ελεύθερη. Δεν υπάρχει άγχος, διάβασμα, δουλειά, υποχρεώσεις, καθήκοντα. Αντιθέτως, ο ενήλικας έχει την ζωή στα χέρια του. Όσο απελευθερωτική κι αν φαίνεται εκ πρώτης όψεως, αυτή η ανεξαρτησία κουβαλάει υποχρεώσεις, καθήκοντα,, ενοχές, στρες.

Έξι χρόνια για αυτήν την μετάβαση δεν είναι αρκετά. Όλα αλλάζουν με γρήγορους ρυθμούς. Αυτή και είναι η φιλοσοφία της εφηβείας. Έχει περισσότερη ελευθερία από τα παιδικά χρόνια αλλά λιγότερες ευθύνες από την ενήλικη ζωή. Παρ’ όλα αυτά, συνήθως οι έφηβοι αντιμετωπίζονται από τους γονείς τους άλλοτε σαν να είναι ακόμη μικρά παιδιά και άλλοτε σαν ώριμοι ενήλικες. Αυτό τους εφήβους τους τρελαίνει.

Η παιδική ηλικία όμως έχει τελειώσει και ο πλέον έφηβος αποκτά όλο και περισσότερες ελευθερίες και μεγαλύτερη ανεξαρτησία. Επιτέλους μπορεί να ντύνεται όπως του αρέσει. Δεν είναι αναγκασμένος να ακολουθεί παντού την οικογένεια, φτιάχνει το δικό του πρόγραμμα. Διαλέγει πιο επιλεκτικά τις παρέες του, με διαφορετικά κριτήρια και δένεται με αυτές πιο έντονα. Γενικά ο έφηβος προσπαθεί να διαφοροποιηθεί όσο περισσότερο μπορεί από τον παλιό του εαυτό, τώρα που έχει τον έλεγχο. Όμως αυτό που, ούτε ο έφηβος, ούτε οι γονείς καταλαβαίνουν, είναι πως αυτός ο «παλιός εαυτός», της παιδικής ηλικίας, είναι ουσιαστικά μία μικρογραφία των γονιών του. Ένας καθρέφτης. Στην παιδική ηλικία οι γονείς έχουν τον έλεγχο και μεγαλώνουν – διαμορφώνουν το παιδί τους όπως θέλουν. Οπότε, όταν ο έφηβος ακυρώνει τον παλιό του εαυτό, στην ουσία ακυρώνει τους γονείς, τις επιλογές τους. Τουλάχιστον εκείνοι έτσι το εκλαμβάνουν. Αυτό τους γονείς τους τρελαίνει.

Μετά, παίρνει άλλη μορφή: «Γιατί το παιδί μου μισεί τόσο το πώς το μεγάλωσα;», «Έκανα κάτι λάθος;», «Μήπως μισεί εμένα;»,  «Ξέρει πόσο το αγαπάω;» Εκεί αρχίζουν οι τύψεις, οι ενοχές, οι αμφιβολίες. Όλα αυτά τα συναισθήματα εκτονώνονται σε μορφή θυμού και εκτονώνονται πάνω στο παιδί. Ασυναίσθητα, ως αντίδραση, ο γονιός κι αυτός ακυρώνει τις νέες επιλογές του παιδιού. Συχνά γίνεται και καταπιεστικός. Νιώθει ότι θέλει πίσω τον έλεγχο. Εκεί αρχίζει ο καβγάς.

Αυτός ο καβγάς μπορεί πολύ εύκολα να διχάσει όλη την οικογένεια. Η γραμμή είναι πολύ λεπτή και χρειάζεται από την πλευρά των γονιών καλό χειρισμό και διπλωματία. Για παράδειγμα, μπορεί π.χ. ο μπαμπάς να διαφωνεί με την επιλογή του παιδιού του, αλλά η μαμά να μην έχει θέμα. Τι κάνει η μαμά σε αυτή την περίπτωση; Ή θα χαλάσει την σχέση της με το έφηβο παιδί της ή με τον σύζυγό της. Επειδή, ο έφηβος απέχει όλο και περισσότερο από τον παιδικό του εαυτό, οι διαμάχες με τους γονείς του γίνονται όλο και πιο συχνές. Όμως δεν είναι αναγκαίες. Αυτό που χρειάζεται είναι αμφίπλευρος συμβιβασμός.

Αρχικά ο έφηβος συνήθως δεν συνειδητοποιεί ότι πρακτικά είναι ακόμη «παιδί» και δεν μπορεί να απαρνιέται τόσο τους γονείς του, ακόμα και ασυναίσθητα ή άθελά του. Και οι γονείς όμως πρέπει να είναι λίγο πιο δεκτικοί και ανοιχτόμυαλοι. Μπορεί στο μυαλό τους το παιδί να είναι ακόμη το μωρό τους, αλλά το μωρό μεγάλωσε και πρέπει να ακολουθήσουν και αυτοί τους ταχύτατους ρυθμούς του, κάνοντας φυσικά αρκετές παραχωρήσεις.

Αυτό που όλοι οι γονείς ξεχνούν είναι ότι υπήρξαν και αυτοί έφηβοι. Μπορεί η δική τους εφηβεία να είχε άλλη μορφή αλλά και αυτοί προσπαθούσαν με τον τρόπο τους να επαναστατήσουν και να πάνε κόντρα στο κατεστημένο. Ειδικά η γενιά που τώρα είναι 40 με 50 χρονών. Το φαινόμενο απόκλισης από τον τρόπο ζωής της παιδικής ηλικίας είναι χρόνιο. Το σημαντικό είναι η κατανόηση της αιτίας αυτής της απόκλισης, τόσο από τους γονείς όσο και από τον ίδιο τον έφηβο, και τότε η σχέση τους μπορεί να βελτιωθεί.

*Του Δημήτρη Δακή

…

Το έγραψε την Κυριακή το βράδυ. Αρκετά μεταμεσονύχτια. Είχε ξεχάσει ότι έπρεπε να γράψει έκθεση για το κριτήριο της επομένης. Δεν ξέρω πως θα πάει στο σχολικό κριτήριο... “Frankly, my dear, I don’t give a damn”

Υ.Σ. Έχω φυσικά την άδεια του για την αναδημοσίευση. Δεν είναι ώρα για “ανοιχτούς πολέμους”.

Της Εύης Μποτσαροπούλου