Καρκίνος: Γιατί εμφανίζεται συχνότερα σε ανύπαντρους – Ο ρόλος της οικογενειακής κατάστασης στην πρόληψη

Έναν σημαντικό, αλλά συχνά παραγνωρισμένο παράγοντα που συνδέεται με την εμφάνιση καρκίνου αναδεικνύει πρόσφατη αμερικανική έρευνα. Σύμφωνα με τα ευρήματα, ο καρκίνος εμφανίζεται σε μεγαλύτερη συχνότητα σε όσους δεν έχουν παντρευτεί ποτέ, χωρίς ωστόσο αυτό να σημαίνει ότι ο γάμος από μόνος του είναι «ασπίδα προστασίας».

Όσοι δεν είχαν παντρευτεί ποτέ εμφάνιζαν υψηλότερη συχνότητα καρκίνου σχεδόν σε όλες τις μεγάλες κατηγορίες της νόσου

Η έρευνα, η οποία δημοσιεύτηκε στο έγκριτο περιοδικό Cancer Research Communication, υπογραμμίζει στην ουσία τον ρόλο της οικογενειακής κατάστασης, φωτίζοντας τον ρόλο που παίζουν στην εμφάνιση της νόσου οι κοινωνικές συνθήκες.

Αναλύοντας δεδομένα 4,2 εκατομμυρίων περιστατικών στις ΗΠΑ για την περίοδο 2015-2022, οι ερευνητές διαπίστωσαν ότι όσοι δεν έχουν παντρευτεί ποτέ εμφανίζουν σημαντικά υψηλότερα ποσοστά νόσησης σε σύγκριση με όσους έχουν υπάρξει παντρεμένοι, με τις διαφορές να καταγράφονται σε πλήθος τύπων καρκίνου και σε διαφορετικές πληθυσμιακές ομάδες.

Στο πλαίσιο της έρευνας συνδύασαν στοιχεία καταγραφής καρκίνου και δημογραφικά δεδομένα πληθυσμού, ώστε να συγκρίνουν τη συχνότητα εμφάνισης καρκίνου ανάμεσα σε όσους δεν είχαν παντρευτεί ποτέ και σε όσους είχαν παντρευτεί κάποια στιγμή στη ζωή τους, ακόμα και αν στο μεταξύ είχαν χωρίσει ή χηρέψει.

Καρκίνος και γάμος: Τα ευρήματα

Τα αποτελέσματα έδειξαν ότι οι άνθρωποι που δεν είχαν παντρευτεί ποτέ εμφάνιζαν υψηλότερη συχνότητα καρκίνου σχεδόν σε όλες τις μεγάλες κατηγορίες της νόσου. Στους άνδρες, η επίπτωση ήταν κατά 68% υψηλότερη σε σχέση με όσους έχουν παντρευτεί κάποια στιγμή στη ζωή τους, ενώ στις γυναίκες ήταν κατά 85% υψηλότερη.

Η τάση αυτή δεν εμφανίστηκε μόνο σε μία συγκεκριμένη ομάδα, αλλά επαναλήφθηκε σε διαφορετικές φυλετικές και εθνοτικές κατηγορίες, σε πολλά είδη καρκίνου και σε πολλές ηλικίες. Οι διαφορές, μάλιστα, γίνονταν εντονότερες όσο αυξανόταν η ηλικία, κάτι που υποδηλώνει ότι οι συνέπειες κοινωνικών και συμπεριφορικών παραγόντων μπορεί να συσσωρεύονται στη διάρκεια της ζωής.

Στους άνδρες, για παράδειγμα, η μεγαλύτερη διαφορά καταγράφηκε στον καρκίνο του πρωκτού, ενώ στις γυναίκες ο καρκίνος του τραχήλου της μήτρας παρουσίασε πολύ υψηλότερη συχνότητα στις γυναίκες που δεν είχαν παντρευτεί ποτέ. Μεγάλες διαφορές βρέθηκαν επίσης σε καρκίνους που σχετίζονται με λοιμώξεις, με το κάπνισμα, με την κατανάλωση αλκοόλ, αλλά και σε ορισμένους γυναικολογικούς καρκίνους. Αντίθετα, οι διαφορές ήταν πιο περιορισμένες σε καρκίνους όπως του θυρεοειδούς, του προστάτη και, σε μικρότερο βαθμό, του μαστού.

Οι ερευνητές επισημαίνουν ότι ο γάμος δεν προκαλεί χαμηλότερο κίνδυνο καρκίνου αλλά ίσως συνοψίζει ένα πλέγμα από πλεονεκτήματα και εμπειρίες ζωής. Ένας άνθρωπος που είναι παντρεμένος είναι πιθανό να έχει πιο σταθερή καθημερινότητα, λιγότερες επικίνδυνες συμπεριφορές, καλύτερη ψυχολογική στήριξη, μεγαλύτερη οικονομική ασφάλεια και συχνότερη επαφή με υπηρεσίες υγείας.

Ένας σύντροφος μπορεί να ενθαρρύνει τις προληπτικές εξετάσεις, να επιμείνει σε έναν έλεγχο που αναβάλλεται ή να βοηθήσει στην έγκαιρη αναζήτηση ιατρικής βοήθειας. Όλα αυτά δεν είναι ασήμαντα. Αντίθετα, είναι ακριβώς οι καθημερινές παράμετροι που, σε βάθος χρόνου, επηρεάζουν την υγεία.

Επιμέρους διαφοροποιήσεις

Η μελέτη φέρνει στο φως και σημαντικές διαφοροποιήσεις ανάμεσα σε επιμέρους πληθυσμιακές ομάδες. Οι μαύροι άνδρες που δεν είχαν παντρευτεί ποτέ είχαν τα υψηλότερα συνολικά ποσοστά καρκίνου από όλες τις ομάδες. Ωστόσο, ανάμεσα στους άνδρες που είχαν υπάρξει παντρεμένοι, οι μαύροι άνδρες εμφάνιζαν χαμηλότερα ποσοστά από τους λευκούς.

Το εύρημα αυτό δείχνει ότι η οικογενειακή κατάσταση διαπλέκεται με τη φτώχεια, τον αποκλεισμό, τον ρατσισμό, την ανισότητα στην πρόσβαση σε σταθερές σχέσεις και σε πόρους. Με άλλα λόγια, το «ποιος παντρεύεται» και το «ποιος μένει εκτός γάμου» επηρεάζεται από ευρύτερες κοινωνικές συνθήκες.

Στις γυναίκες, η εικόνα ήταν επίσης ισχυρή, και μάλιστα πιο σταθερή ανάμεσα στις διαφορετικές φυλετικές και εθνοτικές ομάδες. Αυτό αμφισβητεί τη συνηθισμένη αντίληψη ότι ο γάμος προσφέρει υγειονομικά οφέλη κυρίως στους άνδρες.

Στην προκειμένη περίπτωση, η μελέτη δείχνει ότι η μη ύπαρξη γάμου ως εμπειρία ζωής σχετίζεται με αυξημένη επίπτωση καρκίνου και στις γυναίκες, ίσως μέσω διαφορετικών αλλά εξίσου σημαντικών μηχανισμών: αναπαραγωγικών επιλογών, καθυστέρησης ή αποφυγής τεκνοποίησης, διαφοράς στην προληπτική φροντίδα και αθροιστικής κοινωνικής επιβάρυνσης.

Φυσικά, η επίσημη οικογενειακή κατάσταση δεν αποτυπώνει την ποιότητα μιας σχέσης, ούτε καταγράφει τη συγκατοίκηση, τη συναισθηματική στήριξη ή τη σταθερότητα μιας συντροφικής ζωής. Κάποιος μπορεί να μην έχει παντρευτεί ποτέ αλλά να ζει σε μια μακρόχρονη, υποστηρικτική σχέση. Και κάποιος άλλος μπορεί να είναι παντρεμένος αλλά να ζει μέσα σε ένταση, απομόνωση ή ακόμη και κακοποίηση.

Επιπλέον, οι ερευνητές δεν διέθεταν ατομικά στοιχεία για εισόδημα, εκπαίδευση, αριθμό παιδιών ή επιμέρους συμπεριφορές υγείας, ώστε να εξηγήσουν ακριβώς ποιο μέρος της διαφοράς οφείλεται σε ποιους μηχανισμούς.

«Δεν σημαίνει ότι ο γάμος ‘προστατεύει’ μαγικά από τον καρκίνο. Σημαίνει όμως ότι η οικογενειακή κατάσταση μπορεί να λειτουργεί ως ένας ισχυρός κοινωνικός δείκτης, πίσω από τον οποίο κρύβονται συνήθειες, δίκτυα στήριξης, οικονομικές συνθήκες και πρόσβαση στην πρόληψη», αναφέρουν στο ΑΠΕ – ΜΠΕ η καθηγήτρια Θεραπευτικής, Επιδημιολογίας και Προληπτικής Ιατρικής, Θεοδώρα Ψαλτοπούλου, η βιολόγος Αλεξάνδρα Σταυροπούλου και ο καθηγητής Θεραπευτικής, Ογκολογίας και Αιματολογίας, Θάνος Δημόπουλος.

Γι’ αυτό – όπως τονίζουν – και το σωστό συμπέρασμα δεν είναι ότι «ο γάμος προλαμβάνει τον καρκίνο», αλλά ότι η οικογενειακή κατάσταση λειτουργεί ως καθρέφτης βαθύτερων κοινωνικών και συμπεριφορικών ανισοτήτων. Το σημαντικό μήνυμα είναι ότι η υγεία δεν καθορίζεται μόνο από το σώμα, αλλά και από το κοινωνικό πλαίσιο μέσα στο οποίο ζούμε, που μπορεί να κρύβει μοναξιά, οικονομική ανασφάλεια, έλλειψη στήριξης και χαλαρότερη σχέση με την πρόληψη.