Η συγκλονιστική εμπειρία Λαρισαίων στην έξοδο του Μεσολογγίου: «Σαν να κρατούσαν όλοι την αναπνοή τους»

Σαν χθες συμπληρώθηκαν ακριβώς 200 χρόνια από την Έξοδο του Μεσολογγίου. Στις 10 Απριλίου του 1826. Η αναπαράσταση και οι επετειακές εκδηλώσεις των 200 ετών έγιναν το προηγούμενο Σαββατοκύριακο. Πάντα τότε γίνονται. Στα «Βαγιανά» όπως τα λένε στην Ιερή Πόλη. Κάθε χρόνο οι διήμερες εκδηλώσεις μνήμης κορυφώνονται την Κυριακή των Βαΐων.

Οι φετινές, των 200 χρόνων με τιμώμενη χώρα τη Γαλλία, ήταν συγκλονιστικές. Το λένε όλοι.

Το λέει και ο Πολιτιστικός Σύλλογος Χάλκης που ήταν εκεί. Ο μόνος από όλο τον νομό Λάρισας. Από τους 300 Συλλόγους και τις 40 Φιλαρμονικές από όλη την Ελλάδα. Από τους 12.000 που συμμετείχαν στη πομπή το βράδυ του Λαζάρου και το πρωί Κυριακής Βαΐων· τόσοι όσοι ήταν τότε οι Ελεύθεροι Πολιορκημένοι.

Της Εύης Μποτσαροπούλου

Παρήλασαν το βράδυ του Σαββάτου του Λαζάρου από τον Άγιο Σπυρίδωνα μέχρι τον Κήπο των Ηρώων. 12 άτομα από τη Χάλκη Λάρισας. Με τις φορεσιές τις καλές και τα κοσμήματα τα παλιά. Βίωσαν κατάνυξη, συγκίνηση, υπερηφάνεια. Βίωσαν την τιμή που τους έγινε. Βιώσαν την Ιστορία. Το μέγεθος της Ιστορίας που κουβαλάμε. Το τίποτα του καθενός σε αυτό τον κόσμο τον μικρό, τον μέγα. Έτσι ένιωσαν και την Ελλάδα. Και την Ιερή Πόλη. Και εκείνους, τους Ελεύθερους Πολιορκημένους.

Και επέστρεψαν συγκλονισμένοι.

Μιλούσαν όλοι μαζί. Μέλη του ΔΣ, ο πρόεδρος της Κοινότητας Χάλκης και άλλοι που πήγαν στην Ιερή Πόλη του Μεσολογγίου. Έτσι την αποκαλούσαν.  Ο Μίλτος Κίτσος, ο Θάνος Καλογιάννης, η Ρίκυ Κοτσερίδη, η Σοφία Βογιατζή, ο Κώστας Κωστούλης, ο Βαγγέλης Πιπερτζής. Από το πώς προσκλήθηκαν να συμμετάσχουν μέχρι το πώς ήταν εκεί.

Κυρίως το πώς ένιωσαν.

Την πρόσκληση έλαβαν μέσω του Δήμου Κιλελέρ που τους την προώθησε στις 25 Σεπτεμβρίου 2025. Για τη συμμετοχή του Πολιτιστικού Συλλόγου Χάλκης στις επετειακές εκδηλώσεις για τα 200 χρόνια από την Έξοδο του Μεσολογγίου που θα γιορταζόταν το Σαββατοκύριακο 4 και 5 Μαΐου. Ο Σύλλογος της Χάλκης την αποδέχτηκε. Ζήτησαν να συμμετέχουν στη πομπή του Σαββάτου.

Μου διηγούνται όλο το σκηνικό. Το Μεσσολόγγι ήταν πεντακάθαρο, ο κόσμος πάρα πολύς, η διοργάνωση εντυπωσιακή.

Το Σάββατο άρχισαν να ντύνονται από τις 4 το μεσημέρι και περιμένανε να φτάσει η σειρά τους. Στις 8 παρά ξεκίνησαν τη μεγάλη πομπή. Έβρεχε. Αλλά δεν το πρόσεχε κανείς κι ας ήταν όλοι μούσκεμα. Ήταν πολλές οι ώρες της αναμονής και της ορθοστασίας, αλλά ούτε και αυτό το κατάλαβαν. Οι γυναίκες φορούσαν παντόφλες, τα πασουμάκια της επίσημης στολής, του Σαγιά της Χάλκης, κι αυτό αδιάφορο πέρασε. 12 άτομα, παρήλασαν. Έτσι προβλεπόταν για όλες τις αποστολές. Μπροστά οι φιλαρμονικές, 35 ήταν το Σάββατο και από πίσω οι 12 πολιτιστικοί σύλλογοι με τα λάβαρά τους, αλλά με τις σημαίες μεσίστιες γιατί είχε περάσει η δύση του ηλίου.

Οι κεντρικές εκδηλώσεις μνήμης ξεκίνησαν στον Άγιο Σπυρίδωνα με τη λιτανεία των ιερών κειμηλίων από το Μουσείο Ιστορίας στον Ιερό Μητροπολιτικό Ναό Αγίου Σπυρίδωνος… της Εικόνας της Εξόδου – έτσι ονομάζεται ο πίνακας του Θεόδωρου Βρυζάκη για την Έξοδο του Μεσολογγίου, του Λαβάρου, του Σταυρού του Επισκόπου Ιωσήφ και του καριοφιλιού του Δημητρίου Μακρή. Και μετά με την τέλεση του Αρχιερατικού Εσπερινού για την Κυριακή των Βαΐων Μεσολογγίου. Έγινε και επιμνημόσυνη δέηση, κατατέθηκαν στεφάνια στα μνημεία των Φιλελλήνων, του Ιωσήφ Ρωγών και Κοζύλης, του Ιακώβου Μάγερ, του Λόρδου Βύρωνα, των Γάλλων Φιλελλήνων και των Κυπρίων Αγωνιστών.

Κάποιος μου εξήγησε για τον Σταυρό του Επισκόπου Ιωσήφ. Ολόκληρο το όνομα είναι Επίσκοπος Ρωγών Ιωσήφ. Με αυτόν το σταυρό ο Ιωσήφ, που γεννήθηκε στην δική μας Τσαριτσάνη και έγινε μετά ηγούμενος Ελάσσονος, ευλογούσε τους αγωνιστές κατά την πολιορκία του Μεσολογγίου και την νύχτα της Εξόδου. Συμμετείχε ενεργά στην προετοιμασία της Εξόδου και πέθανε εκεί. Με εντυπωσίασε το πόσες ιστορικές πληροφορίες είχαν καταγράψει. Μου το είπαν και οι ίδιοι. «Όταν πήγαμε στο Μεσολόγγι ξέραμε τις βασικές πληροφορίες. Αλλά υπήρχε κάτι στην ατμόσφαιρα που σε έκανε να θες να μάθεις όλο και περισσότερα. Αρχίσαμε να διαβάζουμε». Τελικά, η ιστορία μαθαίνεται βιωματικά…

Και μετά η πομπή. Ξεκίνησε από τον Ιερό Μητροπολιτικό Ναό του Αγίου Σπυρίδωνος και κατέληξε στον Κήπο των Ηρώων, που μετά τα έργα αποκατάστασης τον εγκαινίασε εκείνο το βράδυ η υπουργός Πολιτισμού. «Το καταλάβαινες ότι πλησίαζες γιατί πριν την πύλη είχαν παρατάξει λάβαρα και σημαίες από διάφορες χώρες. Μόλις περνούσες την Πύλη, σε έπιανε δέος. Έφτανες εκεί, στους Ήρωες».

Η εμπειρία της πομπής πρέπει να τους συγκλόνισε. «Κάποιοι θυμιάτιζαν. Μύριζε θυμιατό. Υπήρχε απόλυτη ησυχία σε όλη τη διαδρομή. Μάλλον ήταν όλα βουβά, αυτή είναι πιο σωστή λέξη. Και πένθιμα. Σαν να ήταν Μεγάλη Παρασκευή με τους Επιταφίους. Σαν να κρατούσαν όλοι την αναπνοή τους. Ακουγόταν μόνο οι φιλαρμονικές και ο ρυθμικός ήχος από τα τσαρούχια στο δρόμο». Αυτό το «βουβό» με εντυπωσίασε και μένα. Μου το μετέφεραν, κάπως. Υπήρχε κάτι στην έκφρασή τους όταν λέγαν τη λέξη και ας μιλούσαν όλοι μαζί.

Όταν ολοκληρώθηκε η πομπή στον Κήπο των Ηρώων το λόγο πήρε ο Νίκος Αλιάγας. «Πρέπει να τον ακούσεις» μου είπαν. Μεσολογγίτης είναι και εκπροσωπούσε την τιμώμενη χώρα για φέτος, τη Γαλλία, για την ιστορική έκθεση «Μεσολόγγι 1826-2026: Με τα χρώματα του Ντελακρουά» με κυρίαρχο έργο το «Η Ελλάδα στα ερείπια του Μεσολογγίου» εμπνευσμένου από την μάχη των Ελλήνων στην τρίτη πολιορκία του Μεσολογγίου. Άρχισαν να μιλούν για τους πίνακες. Οι περισσότεροι μου ανέφεραν την ελαιογραφία του Γάλλου ζωγράφου Εμίλ Ντε Λανσάκ με τίτλο «Η Αυτοθυσία της Μάνας»· είναι η μάνα που σφάζει το παιδί της… Μου είπαν και για το σούσουρο που έγινε όταν ο Πρωθυπουργός ασπάστηκε την Εικόνα της Εξόδου, τον πίνακα του Βρυζάκη. «Σχεδόν όλοι το κάνανε. Η Εικόνα της Εξόδου δεν είναι για τους Μεσολογγίτες ένα απλό ιστορικό έργο τέχνης· αποτελεί σύμβολο πίστης, θυσίας και εθνικής μνήμης. Κάθε χρόνο τη λιτανεύουν. Μας το εξήγησαν… πρόκειται για τον μοναδικό πίνακα στον κόσμο που εικονίζει πολεμικό γεγονός και λιτανεύεται κατά την τάξη της Ορθόδοξης Εκκλησίας, όπως ακριβώς λιτανεύονται τα Ιερά Λείψανα».

Ακολούθησε το δρώμενο της αναπαράστασης της νύχτας εκείνης και στη συνέχεια η ανατίναξη. Ρίχνανε και κανονιές. Και μετά το εντυπωσιακό drone show στον ουρανό με σύμβολα εμπνευσμένα από την Έξοδο. Κάπου εκεί επανερχόσουν στην πραγματικότητα, στο σήμερα και την τεχνολογία. Στο παλιό Νοσοκομείο προβάλανε εικόνες της Μάχης με light installation. Υπήρχαν Ήρωες που μιλούσαμε με τεχνητή νοημοσύνη. Ένα τεράστιος γερανός ύψωνε την σημαία της Επανάστασης, τη λευκή με τον κυανό σταυρό, τόσο ψηλά που την έβλεπες από όλη την πόλη. Αυτή τη σημαία, της Επανάστασης, είχαν κρεμασμένη και σε όλα τα σπίτια.

Την επομένη η πομπή έγινε μέρα. Σύσσωμη η πολιτική ηγεσία βρέθηκε στο Μεσολόγγι. Δεν συμμετείχαν οι Χαλκιώτες, την παρακολούθησαν. Η υψίφωνος, Vivian Douglas απέδωσε το μοιρολόι, «Να ζει το Μεσολόγγι», με τη συμμετοχή της χορωδίας του Δήμου Μεσολογγίου. Αυτό το «Να ζει το Μεσολόγγι» το φώναζαν σαν σύνθημα συνέχεια και τις δύο μέρες. Ήταν γραμμένο παντού, στις βιτρίνες των καταστημάτων, στα αναμνηστικά.

Η πτώση του Μεσολογγίου συγκλόνισε την ευρωπαϊκή κοινή γνώμη και έδωσε νέα ώθηση στο φιλελληνικό κίνημα. Συγκλόνισε 200 χρόνια μετά και τον Πολιτιστικό Σύλλογο Χάλκης. Την ένιωσαν την γενναιότητα των κατοίκων τότε, τον ηρωισμό την αυτοθυσία. «Καταλαβαίνεις πόσο μικρός είσαι» μου είπε κάποιος. «Τελικά, η Ελλάδα είναι πνεύμα, είναι ιδέα» κάποιος άλλος. «Αν έβλεπες μπροστά σου έναν Τούρκο εκείνη την ώρα, θα σου ερχότανε να του επιτεθείς…».

…

* Ο Πολιτιστικός Σύλλογος  Χάλκης είναι ένα σωματείο με έδρα τη Χάλκη Λάρισας, που ιδρύθηκε το 1984 και από τότε λειτουργεί με γνώμονα την ανάδειξη του ελληνικού πολιτισμού και της παράδοσης του τόπου μας.           Στο πλαίσιο του συλλόγου λειτουργούν τμήματα παραδοσιακών χορών παιδιών, εφήβων, ενηλίκων και παραστάσεων, με χοροδιδάσκαλο τον κύριο Καραβασίλη Σωτήρη και χορωδίας ενηλίκων με δάσκαλο τον κύριο Κατρανά Γιώργο.

Όλα αυτά τα χρόνια της λειτουργίας του συμμετείχε σε πλήθος πολιτιστικών δράσεων και φεστιβάλ εντός της Ελλάδας, αλλά και εκτός, σε χώρες όπως η Ουγγαρία, η Ιταλία, η Σερβία, η Κωνσταντινούπολη και η Βοσνία- Ερζεγοβίνη, αποσπώντας πολύ καλές κριτικές και ταυτόχρονα σημαντικές εμπειρίες. Παράλληλα, έχει οργανώσει αξιόλογες μουσικοχορευτικές παραστάσεις, αλλά και παραστάσεις χορωδιών και κάθε χρόνο το καλοκαίρι διοργανώνει τα Ολυμπιονίκεια, μία εκδήλωση που είναι αφιερωμένη στην Παραολυμπιονίκη της Χάλκης Δέσποινα Μπατζιανούλη, που διακρίθηκε στους Παραολυμπιακούς αγώνες της Δανίας. Όλες αυτές οι δραστηριότητες κατέστησαν τον σύλλογο ένα σημαντικό πολιτισμικό φορέα για την περιοχή μας.

Επιπλέον, ο Πολιτιστικός Σύλλογος Χάλκης διοργανώνει από κοινού με τον Πολιτιστικό Σύλλογο Πυργετού και τον Μορφωτικό Σύλλογο Συκουρίου την ‘’Χορευτική Συνάντηση Πολιτισμών’’, ένα διεθνές φεστιβάλ, στο πλαίσιο του όποιου φιλοξενούνται χορευτικές ομάδες από χώρες του εξωτερικού. Πρόκειται για μία διοργάνωση  που αποτελεί θεσμό για τα πολιτιστικά δρώμενα της ευρύτερης περιοχής μας και βοηθά στην προώθηση του ελληνικού στοιχείου σε διεθνές επίπεδο, στην πολιτισμική αλληλεπίδραση και  τη συνεργασία μεταξύ των λαών, θέτοντας τα θεμέλια για την διάδοση της παράδοσής μας, τη διατήρηση της ταυτότητάς μας και πάνω από όλα την προώθηση της ειρήνης.

Κορυφαία στιγμή για το Σύλλογο αποτελεί η έκδοση του βίβλιου “Ο Σαγίας της Χάλκης: τέλη 19ου και αρχές 20ου αιώνα, Η γυναικεία και η αντρική φορεσιά της Χάλκης”, που είναι αποτέλεσμα μιας λεπτομερέστατης έρευνας που έκαναν τα μέλη του μαζί με τον χοροδιδάσκαλο, κύριο Καραβασίλη Σωτήρη. Το βιβλίο αυτό αναφέρεται στην τοπική ενδυμασία των ανθρώπων της Χάλκης, αλλά και στην μετεξέλιξή της με το πέρασμα των χρόνων και βασίστηκε στις μαρτυρίες των κατοίκων του χωριού, στο φωτογραφικό υλικό από την εποχή εκείνη και  σε αυθεντικά κομμάτια της φορεσιάς, που οι ίδιοι διέσωσαν και πρόσφεραν στο σύλλογο.

Σήμερα, ο σύλλογος  αριθμεί περίπου 120 χορευτές, ενώ διαθέτει πλούσια ιματιοθήκη με παραδοσιακές φορεσιές από διάφορες περιοχές της Ελλάδας.