Η οικία Γερολυμάτου και το κενό ανάμεσα στα λόγια και τα έργα για τη διάσωση της «παλιάς» Λάρισας

Η πρόσφατη παρέμβαση της «Συμπαράταξης Λαρισαίων» – της παράταξης που διοίκησε 9 χρόνια τη Λάρισα με δήμαρχο τον Απόστολο Καλογιάννη, – για τη διάσωση της οικίας Αλεξάνδρου φέρνει ξανά στο προσκήνιο το ζήτημα της προστασίας της τοπικής κληρονομιάς. Δεν είναι όμως η πρώτη φορά που τίθεται τέτοιο θέμα στη Λάρισα, ούτε η πρώτη φορά που συνοδεύεται από αιχμές προς την τωρινή δημοτική αρχή. Υπάρχει μια εκκρεμότητα από τα προηγούμενα χρόνια που δύσκολα παρακάμπτεται και αυτή αφορά την οικία Γερολυμάτου.

Πρόκειται για ένα από τα πιο ιδιαίτερα διατηρητέα της πόλης, ένα σπίτι που χρονολογείται περίπου στο 1870 και θεωρείται πιθανότατα η παλαιότερη σωζόμενη κατοικία της Λάρισας. Στην οδό Γ. Σεφέρη, με σαχνισιά και ξυλοδεσιές, διασώζει στοιχεία μιας εποχής πριν την απελευθέρωση του 1881 και μιας κοινωνικής πραγματικότητας που έχει σχεδόν εξαφανιστεί από τον αστικό ιστό. Ο χαρακτηρισμός του ως διατηρητέου από το 1982, με την υπογραφή της αείμνηστης Μελίνας Μερκούρη και η μεταβίβασή του στον Δήμο το 1990, δεν άφηναν περιθώρια αμφιβολίας για τη σημασία του.

Κατά τη διάρκεια της δημοτικής θητείας της «Συμπαράταξης Λαρισαίων» το κτίριο μπήκε σε έναν σχεδιασμό αποκατάστασης με χρηματοδότηση από το ΕΣΠΑ 2014–2020. Ο στόχος ήταν σαφής, να αναπαλαιωθεί και να λειτουργήσει ως επισκέψιμη μουσειακή κατοικία. Στα χαρτιά το έργο είχε προϋπολογισμό και κατεύθυνση. Στην πράξη όμως δεν προχώρησε ποτέ πέρα από τα πρώτα βήματα. Το 2022 έγιναν εργασίες αποτύπωσης, απαραίτητες αλλά μόνο ως προϋπόθεση για τα επόμενα στάδια. Η μελέτη δεν ολοκληρώθηκε στον βαθμό που απαιτούνταν, δεν υπήρξε έγκαιρη δημοπράτηση και το έργο δεν πέρασε στη φάση υλοποίησης.

Έτσι χάθηκε και το χρονικό παράθυρο της χρηματοδότησης. Το έργο έμεινε ανενεργό χωρίς να δοθεί μια καθαρή απάντηση για το τι ακριβώς πήγε στραβά. Όταν άλλαξε η δημοτική αρχή το 2023, η οικία Γερολυμάτου ήταν ένα έργο χωρίς εργολαβία και χωρίς ενεργή ένταξη, ένα σχέδιο που είχε ανακοινωθεί αλλά δεν είχε προχωρήσει.

Η τωρινή δημοτική αρχή επέλεξε να το επαναφέρει, να επικαιροποιήσει τις μελέτες και να το υποβάλει εκ νέου στο πλαίσιο του ΕΣΠΑ 2021–2027, με προσαρμοσμένο προϋπολογισμό και πιο ώριμο φάκελο. Η διαδικασία αυτή βρίσκεται σε εξέλιξη και θα κριθεί από το αν τελικά εξασφαλιστεί η χρηματοδότηση και προχωρήσει η δημοπράτηση.

Μέσα σε αυτό το πλαίσιο, η κριτική της αντιπολίτευσης για την ανάγκη διάσωσης άλλων ιστορικών κτιρίων αποκτά ένα βάρος που δεν είναι μόνο πολιτικό αλλά και συγκριτικό. Η ίδια παράταξη που σήμερα ζητά επιτάχυνση και πρωτοβουλίες, είχε μπροστά της ένα ώριμο και εμβληματικό έργο και δεν το οδήγησε μέχρι το τέλος. Γιατί η οικία Γερολυμάτου δεν είναι μια θεωρητική συζήτηση για την πολιτιστική κληρονομιά, αλλά ένα συγκεκριμένο παράδειγμα όπου η απόσταση ανάμεσα στον σχεδιασμό και την υλοποίηση αποδείχθηκε καθοριστική. Γι’ αυτό και η σημερινή αντιπαράθεση δεν αφορά μόνο το τι πρέπει να γίνει από εδώ και πέρα, αλλά και το τι δεν έγινε όταν υπήρχε η ευθύνη να γίνει.

Α.Ρ.